Naitchuaq kiun
Uqaqatigiigik nipaitchumi, qiñiġlugu inuk, atchaanik atuġlugu, uqallak sukkasuġlugu uqautinik naŋŋiitchuanik. Apiqsruġlugu atausiġmik apiqqutimik, nalunaiqsiguk malġuk piġukpakkik, utaqqiḷḷu sivunniġiḷlugu. Akkiuŋitchuŋa, aaqqiŋitchuŋa, apiqsruŋitchuŋalu itqaumaniġmik. Kiuvigiuk isumaa uqautini, aktuġlugiḷḷu aktuqtuutit, aglaktaat, argaksaallu uqautit piḷḷuata.
- Nipaitchuk iñiq, qiñiqatigiiglu uqaqtiŋŋaġmiḷu.
- Atuġlukit uqautit naŋŋiitchuat, atausiq isumaaq atausiġmi, atqallu atuġlugit kiiññakun.
- Nalunaiqsiguk malġuk piġukpakkik, imaluunniit ii-ŋŋa-ŋŋa apiqqut, apiqqutimit aŋiḷḷaġmiñ.
- Utaqqiḷlugu kiuviñmik. Tusaagasuiññagumi, uqallak avatimik, taaġnalu allaŋnik uqautinik.
- Akkiuŋitchuŋa, aaqqiŋitchuŋalu. Kiuvigiuk isumaa uqautini.
- Uqautit piḷḷuata, uqaqatigiigiḷlugu aktuqtuutinik, nipamik, kigitimik, aglaktaaniklu avatimnik.
Uvani makpiġaami (8 avgutit)
- Sumik ikayuutinik nalaunŋaruakun uqaqatigiġnaqługu inuk dementia-lik?
- Qanuq uqaqatiqatiġniaqpiŋa?
- Qanuq uqautigiñiaġiga uqallautimnik?
- Qanuq naalaġniġaruak niaquġniaqpiŋa?
- Uqalungagumi nalaŋitchuanik?
- Qanuq uqaqatigiigniq allanguqtuaguq dementia sivunniġiḷlugu?
- Aglaktaat savaallu ikayuġniġaat uqaqatigiigniq?
- Isumanngusukkumiñaqa?
Dementia-ḷu uqautinik naviñiaqsiññaqtait, takku uqautit sivisuuġut tusaumaġniaqsiññaqtait, nipillu allat naalaŋniaqsiññaqtait. Taamna nalunaiqsuŋił̣ł̣ugu inuk piŋasugisaġuiqł̣uni ilauniq. Mikiġuuruat allanguqtut qaiñiq uqaqatigiigñiaġuvich, qanuq uqallakniaġuvich, qanuqlu naalaġniaġuvich, uqaqatigiigniq ikayuġniġaa, satqunnaqsisaġlugulu ilivsiḷḷu.
Sumik ikayuutinik nalaunŋaruakun uqaqatigiġnaqługu inuk dementia-lik?
Nalautchaaġa naalaġtiġlugu, naŋŋiitchuakługu, utaqqivigilu. Tallimanik itqauguvich:
- Nipaitchuk iñiq qiñiqatigiigiḷlugulu. TV-guaq qamitkik, aquvitigilugu irri qiñiqatigiigiḷlugu, atchaanillu atuġlugu.
- Atausiġmik uqallak. Uqautit naŋŋiitchuat, atausiq isumaaq, atausiq apiqqut.
- Nalunaiqsiguk malġuk piġukpakkik. „Tii-na immaqaq kaapi-na?“ ikayuutaunġaruq apiqqutimit „Sumiñik imiqsukpiñ?“.
- Utaqqiḷlugu. Utaqqisigiñaqtutin kiuviñmik sivunniġiḷlugu, akkupaksriŋił̣ḷuŋalu.
- Akkiuŋitchuŋa, apiqsruŋitchuŋalu itqaumaniġmik. Kiuvigiuk qanuq isummanŋanik, nalaunŋaruakun uqaluaŋił̣ḷuŋanik.
Qanuq uqaqatiqatiġniaqpiŋa?
Piqsiññaqtilugu inuk iligniq naalaġtigiñaqłutin. Family Caregiver Alliance guide sivulliq nipaitchukquvlugu: qamitkik radio-guaq TV-gualu, umiktitkik qalgiġñiaq qulliġñialu, imaluunniit nipaitchuamun nuutkik.
- Sivunniġñi qaiġlutin. Tunuaniññiḷḷuuniḷḷu sanianiññiḷḷuuniḷḷu qaiġniq iqsiļ̣ḷaatchisuunġaaq.
- Uqallak kinauvit. „Uvuŋa Aapa, uvanga Sarah, paniġñik.“ Taamna ikayuġniġaa inuk atqanik uuktuŋił̣ḷugu.
- Aquvitigilugu irri qiñiqatigiigiḷlugu. Aquviġumi, aquvitigilugu imaluunniit sikiġvigilugu irri qiñiqatigiigiḷlugu.
- Qiñigilugu kigiñik nipiḷḷu. National Institute on Aging (NIA) uqallak nipiġñik, kigiñik, timmiḷḷu takkuġñaanik ilisimaniġmik, uummanŋamik satqunnaqtuanillu uqaqłutin.
- Tautuġaich siutiġaillu iḷḷatigilugit. Naalaġniq taphumaniġaa qiñigisuiññaqługu tusaagisuiññaqługulu.
Qanuq uqautigiñiaġiga uqallautimnik?
Atuġlukit uqautit naŋŋiitchuat, sukkasuġlutit nipamik satqunnaqtuamik.
- Atausiq isumaaq atausiġmi uqautimi. „Atikłukput atigiñiaqtugut. Taaġnalu aniñiaqtugut.“ Atausiġmiññaq uqallaŋił̣ł̣ugu.
- Atqanik atuġlutit, kiiññakun atuŋił̣ḷutin. „Aunt Jean uqaqtuq“ nalaunŋaruq „Iḷa uqaqtuq“-miñ.
- Nipanik akkuunġitkaḷlugu, nipichuŋił̣ḷugu. Family Caregiver Alliance nipanik akkuutquvlugu nipitquŋił̣ḷugu.
- Avatimik uqallak, taaġnalu allaŋnik. Tusaagasuiññagumi, avatimik uqallak uqautinik atausiġmik. Ikayuŋił̣ḷugumi, utaqqiḷḷu allaŋnik uqautinik atuġlutin.
- Takkuġlutiḷu uqaḷḷu. Tigummiilugu kaafi, takkuġlugit malġuk atigit, imaluunniit sivulliq savak takkuġlugu.
- Uqaqtigigik, uqautigiŋił̣ḷugu allanut. NIA uqaqtigiŋił̣ḷugu inuk tasiġmiñ ittuŋasugilugu, nutaraqsuŋił̣ḷugulu.
NIA nalunaiqsivaaq naŋŋiitchuanik apiqqutinik. Taimak atuġlugit:
| Taamna atuŋił̣ḷugu | Una atuġlugu |
|---|---|
| „Sumiñik niġisukpiñ unnugmi?“ | „Iqaluŋmik niġisukpiñ, immaqaq tuuttuŋmik?“ |
| „Qanuq ittuviñ?“ | „Iḷḷaqsuŋaruatpiñ?“ |
| „Kaakpiñ?“ | „Niġi tallimani minutchimi piñiaqtuq.“ |
| „Taimanna savaŋitchuat.“ | „Una atuġluta qiñiqta.“ |
| „Itqauvitpiun isiqtautivut tasiġmun?“ | „Isummaġiga isiqtautivut tasiġmun. Uqalukkik sumi piuġigikpan.“ |
| „Uqaluktuŋa taaptumaŋa.“ | Avatimik kiuvigilugu, uummanŋamik, sivulliqtutun. |
Qanuq naalaġniġaruak niaquġniaqpiŋa?
Naalaġlugu isumaa isumaallu, uqautit kisiisa piŋił̣ḷugit.
- Utaqqiḷlugu. Nipaitchuaq isumaaluktuaqsiññaaq. Qulitnik kisitchivakłutin iḷuvata savaŋŋaġmiḷu.
- Uqautimik ikayuġlugu aŋalatchigiḷlugu. Family Caregiver Alliance uqallak ikayuġniaqtuq uqautimik nalunaiqsiḷlugu aŋalatchigiḷlugu.
- Tusaagniq nalaunŋaruakun apiqsruġlugu. Alzheimer’s Association guide to communication nalunaiqsivaaq uqautini isumaa uuktuġlugu, avatimik uqaḷlugu tusaamanŋaruatpan. „Suuqsiñiaqtutin aġviumik?“
- Qiñigilugit kigiŋit timmiŋalu. Uqautit piḷḷuata, NIA nalunaiqsivaaq, kigiŋit takkuġniġaat aliasuġniq, uumisugniq, imaluunniit aqaluksuġniq uqautiniñ nalaunŋaruakun.
- Isummaniq nalaunŋaruakun tugliġlugu. Siñiktuq nalaŋitchuaŋagumiḷḷu, isumaa nalaunŋaruq.
Uqalungagumi nalaŋitchuanik?
Akkiuŋitchuŋa. Savaqatigivallaġniq sapivallaġniġaa, inuk kangusukłuni imaluunniit iqsiļ̣ḷaatiḷuni. Taavrumaniññaq, isumaatigut tugliġlutin, sukkasuġlutin.
Family Caregiver Alliance nalunaiqsivaaq isumaatigut tugliġlugu sivulliq, taaġnalu allaŋmun saġlutin. Iḷisaatigun, amaagñik uqallakumi miqłiqtunik aullaqtuksraġiguni:
- Taamna atuŋił̣ḷugu: „Aamaa, miqłiqtutik aŋutuŋarut. Sisamani qulit ukiuq taaptumaŋa.“
- Una atuġlugu: „Aŋayuqaam naunaiġiḷḷuŋaruak miqłiqtunik. Uqalukkik aullaqtiqativigigigit. Niġivakługu sivulliq?“
Alzheimer’s Association nalunaiqsivaalu akkiuŋił̣ḷugu uqaluanik nalaunŋasugigikpan. Nakuuruakun piġukpakkik nalunaiqsilugit: nalaŋitchuaq aqulliŋagumi, piñaksaġilugu.
Qanuq uqaqatigiigniq allanguqtuaguq dementia sivunniġiḷlugu?
Piḷḷuata allanguqtuat, atuġniq allanguqtiġlugu. Alzheimer’s Association nalunaiqsivaaq piŋasuut tallimat:
| Sivunniġniq | Ikayuutaq |
|---|---|
| Sivulliq | Uqaqatigiiññaqsuił̣ḷugu isumaaġñaŋił̣ḷugu. Ilautitquvlugu uqaqatigiigniqmun, uqaqtigigik, apiqsruġlugu qanuq ikayuqsukpan, quviasuglutiḷu ikayuġumi. |
| Qitŋani | Inuk atausiq uqaqatigiigilugu nipaitchumi. Sukkasuġlutin uqallak, qiñiqatigiigilugu, ii-ŋŋa-ŋŋa apiqqutinik atuġlutin, malġuġnianik uqautilugit, aaqqiŋił̣ḷugulu nalunaiqsiŋił̣ḷugulu. |
| Kingulliq | Sivunniġñi qaiġlutin, uqallak kinauvit. Tigummiirutinik argaksaanillu ikayuġlugu. Aktuqtuutinik, nipanik, tautuutinik, naimmautinik atuġlutin. Uqaqtigiŋił̣ḷugu tasiġmiñ ittuŋasugilugu. |
Inuit allatqiich allatqiit, atauchimuŋaullu iñuk uvlut allatqiit ittuasuurut. Kiuvigiuk qanuq ittuŋanik uvluakun, nalunaiqsimaniġmiñ piŋił̣ḷugu.
Aglaktaat savaallu ikayuġniġaat uqaqatigiigniq?
Ii. Aglaktaq avatimik takkuġnaq ikayuġniġaaq aqulliqsaaġutigilugu, ilivsiḷḷu takkuġnaqsiññaaġik tigummiirvigilugulu.
- Aglaktaakun uqautchikun. Conversation Cards aglaktaanik apiqqutiniglu aitchuġai itqaumaniġmik apiqsruŋił̣ł̣ugit.
- Iḷagiit aglaktaŋit. Photo Pairs aglaktaat piġukpakkik nalautchaaġutiqsuġai, uqautchianik aullaqtitaasuurut.
- Uqautchit ilisimanaruat. Finish the Saying atuġai uqautchinik ilisimanaruanik, taaġnalu uqautchimik aitchuġai.
- Nalautchaaġutit savakpaksraq. Picture Pairs argakkik savakpaksraġnik aitchuġaa uqaqtiḷusi.
Takkuġlugu qanuq savakatigilugit imaalu itqaumaniġmik savakpaksrat. Isiqtausranik uqalukkraġniglu, atuġlugit isiqtausrat imaalu uqalukkraġniq video-lu.
Uqausiŋnik allatqiinik uqaqtuamun, takkuġlugu uqausiŋnik allatqiinik uqaqatigiigniq.
Isumanngusukkumiñaqa?
Taimanna ittuuruat. NIA uqallak isumanngusukkumiñaguvich, saktuġumaaqłutin. Aullaqłutin allaŋmun iñiqmun, aniqsaaġlutin sukkasuġlutin, utivakłutin satqunnaqtuanŋaguvich. Uqaqatigiigniq avatimik aullaqtisaġigaat, inuk satqunnaġniġñik kiuviniaġnaraaq. Isumanngusukniq suli iññaanŋagumi, ikayuġutiksaqaqtutin, iḷḷuaqtuŋił̣ḷutin. Caregiver self-care ikayuutinik takkuġviqaqtuq.
Apiqqutit iñugiaktut
Suna uqautigiñiaŋitchuŋa inukmun dementia-ligmik?
Apiqsruŋitchuŋa itqaumaniġmik („Itqauvitpiun?“), aaqqiŋitchuŋa („Taamna nalaŋitchuq“), itqaumaksraiŋitchuŋalu tammagaanik („Uqaluktuŋa taaptumaŋa“) imaalu uqaqtigiŋitchuŋa inuk tasiġmiñ ittuŋasugilugu. Nutaraqsuŋitchuŋalu. Tamakkuat kangusuktitaasuurut ikayuŋił̣ł̣uŋisigai.
Aaqqiksraġigiga uqaluŋagumi nalaŋitchuanik?
Ammakkaq atchaksraŋitchuq. Nalaŋitchuaq aqulliŋagumi, piñaksaġilugu. Akkiuġaġniq iñuum isumaatigut allanguutigivallaiññiaqtait, aqaluktitkaasuurullu. Isumaanik qanuq ittuŋanik piḷḷuata tugliġuk.
Sumiḷi uqautimik naviñiaŋitchuŋagumi?
Utaqqiḷlugu sivulliq. Aŋalatchigiḷlugu ikayuġniaqtutin uqautimik nalunaiqsiḷlugulu isumaminik, apiqsruġlutiḷu nalaunŋaruq. Tigummiirutit, argaksaat, aglaktaallu ikayuutaasuurut.
Qanuq uqaqatigiġniaqpiŋa inuk uqausiḷ̣ḷuata, uqaqtuŋaruq?
Sivunniġñi qaiġlutin, uqallak kinauvit, nipamik satqunnaqtuamik atuġlutin, saktumiḷḷu aktuġlutin. Qiñigilugit kigiŋit timmiŋalu isumaanik takkuġlugit. Iḷuvni ittutigin, atuutchiaq ilisimasuq, imaluunniit argautchikun aktuqtuq ikayuutaġniġaaq uqautinik pitquŋił̣ł̣uni.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance