Mibelu ya kuyukila ne muntu udi ne dimiisha dia lungenyi

Dimiisha dia lungenyi didi mua kukolesha dipeta dia mêyi, diumvua dia tshiambilu tshile, anyi diepuka dia mutoyi udi pabuipi. Kadi bionso abi kabiena biumvuija ne muntu au mmuleke dijinga dia kusomba ne bakuabu to. Mashintuluka makese mu mushindu uudi ulongolola diyuki, muudi wakula ne muudi uteleja adi mua kupepeja diyukidilangana ne kudienza dia bupole kunudi nuenu bonso babidi.

Mmalu kayi a mushinga menemene a kuyukila ne muntu udi ne dimiisha dia lungenyi?

Koka ntema yende, wamba malu mu bupepele, ne ikala ne lutulu. Wewe muvuluke anu malu atanu aa:

1. Puwisha mutoyi mu nzubu ne mutangila ku mêsu. Jima TV, shikama ku bunene buende bua mêsu, ne mbikila dîna diende.
2. Amba bualu bumue musangu umue. Mêyi makese, lungenyi lumue, lukonko lumue.
3. Mupesha bua kusungula pankatshi pa bintu bibidi. « Teyi anyi kafe? » bidi bipepele kupita « Udi musue tshinyi? »
4. Indila. Mupesha dîba dia bungi bua kuandamuna kupita muudi wela meji, ne teta bua kumupinganyina mêyi mu njila to.
5. Kutandangana anyi kukonka bua kuteta bu muvuaye muvuluke to. Andamuna ku mudiye udiumvua, kabiyi ku bulelela bua bualu to.

Ndi ne bua kubanga diyuki mushindu kayi?

Longolola malu bua muntu au ikale mua kuteka ntema yende kuudi. Mukanda wa Family Caregiver Alliance udi ufila lungenyi lua kubanga ne dikepesha dia mutoyi: jima radio anyi TV, punga malongu anyi tshiibi, anyi ya muaba udi kawuyi mutoyi.

• Semena kudiye kumpala. Kusemena panyima anyi ku luseke kudi mua kumukemesha.
• Dimanyisha. « Moyo Tatu, ndi Sarah, muanebe wa bakaji. » Bidi bimuambuluisha bua kakebi dîna diebe.
• Shikama ku bunene buende bua mêsu. yeye mushikame, shikama anyi tukamisha binu bua mêsu enu ikale ku bunene bumue.
• Tangila mpala webe ne dîyi diebe. National Institute on Aging (NIA) udi ufila mubelu wa kuteya ntema ku dîyi diebe, bukole buadi, mpala webe ne bienzedi bia mubidi, ne kuikala ne mushindu wa diyukila wa bulenga ne wa bupole.
• Jadikila ne: ngilasa ya mêsu ne bia kumvua nabi bidi bimpe. Mbikole bua kulonda diyuki diudi kuyi umona anyi umvua bimpe.

Ndi ne bua kuamba mêyi anyi mushindu kayi?

Enza mudimu ne mêyi mapepele, mêyi makese ne dîyi dimpe dia panshi.

• Lungenyi lumue mu tshiambilu tshionso. « Tuasayi kazaku kebe. Pashishe netupatuke pambelu. » Kabiyi bionso mu diambuluisha dimue to.
• Enza mudimu ne mêna, kabiyi miaku ya pa muaba wa mêna to. « Tatu Jean wakubikila » bidi bimueneka bimpe kupita « Yeye wakubikila ».
• Puekesha dîyi, kupitshishi bukole buadi to. Family Caregiver Alliance udi ufila lungenyi lua kuenza mudimu ne dîyi dia panshi pamutu pa kudibandisha.
• Ambulula, pashishe shintulula mêyi. Yeye kayi mumvue, ambulula mêyi amue amue musangu umue. Bikalabi kabiakuenze mudimu, indila katupa kakese pashishe teta mêyi makuabu.
• Leja kabidi, kuambi anu mêyi nkayawu to. Leja dikopo, ambulula masweta abidi, anyi leja tshidia tshia kumpala.
• Yukila nende, kuyukidi bua bualu buende bu ne kêna pabuipi to. NIA udi udimuija bua kuepuka diyukila bua muntu bu ne kêna pabuipi, ne kuepuka diyukila bu ne muana mutekete.

NIA udi ufila mishindu mipepele ya nkonko ya pa tshibidilu. Mona bimue bilejilu bidi mu lungenyi elu:

Ndi mua kuteleja bimpe mushindu kayi?

Teleja diumvuija ne mushindu udiye udiumvua, kabiyi anu mêyi nkayawu to.

• Indila. Ditalala ditu misangu ya bungi dîba dia kuela meji. Bala bupole too ne ku dikumi kumpala kua kubuela mu njila.
• Mupesha dîyi anu yeye mushale mu njila. Family Caregiver Alliance udi wamba ne: mbimpe kufila dîyi padi muntu utata.
• Jadikila tshiudi mumvue. Mukanda wa Alzheimer’s Association bua diyukidilangana udi ufila lungenyi lua kukeba diumvuija didi panyima pa mêyi ende ne kuambulula bua kujadika ne: udi mumvue bimpe. « Udi ne kanyinganyinga bua mashinyi anyi? »
• Tangila mpala wende ne mubidi wende. Padi diyukila dienda dikola, NIA udi uleja ne: mpala udi mua kuleja kanyinganyinga, tshiji anyi dibungama bimpe kupita mêyi.
• Angata malu adi amutonda ne mushinga. Nansha kanyinganyinga kakafumine ku bualu bulelela, mushindu udiye udiumvua ngua bushuwa.

Nengenze tshinyi yeye muambe bualu budi kabuyi bulelela?

Kutandangana to. Bidi bikole bua wewe kutshimuna, ne muntu au udi mua kudiumvua ne bundu anyi buôwa. Pamutu pa nanku, sukasuka ku mushindu udiye udiumvua, pashishe umukokeshe bupole mu lungenyi lukuabu.

Family Caregiver Alliance udi ufila lungenyi lua kuitaba mushindu udiye udiumvua kumpala kua kumukokesha mu bualu bukuabu. Tshilejilu, mamu webe yeye ushindamena ne udi ne bua kuya kuangata bana ku kalasa:

• Pamutu pa: « Mamu, bana bebe mbakulakaje. Bivua bidimu makumi anayi bishale. »
• Teta kuamba: « Uvua mamu wa dinanga bikole. Ngambilaku muvua uya kubangata. Tudie tshintu tshimpe kumpala anyi? »

Alzheimer’s Association udi kabidi ufila mubelu bua kubenga kutandangana pa mêyi audi kuyi witaba. Sungula bikondo biakane: bikalabi ne lungenyi ludi kaluyi luakane kadi kaluyi luenzela muntu bibi, lekela kabuyile.

Diyukidilangana didi dishintuluka mushindu kayi padi dimiisha dia lungenyi dienda diya kumpala?

Majinga adi ashintuluka ne dîba, nunku shintulula mushindu webe wa kuenza malu. Alzheimer’s Association udi uleja bitupa bisatu binene:

Muntu yonso mmushilangane, ne muntu umue udi mua kuikala ne matuku mimpe ne makuabu makole. Andamuna ku mudiye mpindieu, kabiyi ku dîna dia tshitupa to.

Bimfuanyi ne midimu bidi mua kupepeja diyukidilangana anyi?

Eyowa. Tshimfuanyi tshinudi nutangila pamue tshidi tshikepesha bujitu ne tshinupesha nuenu bonso tshintu tshia kutangila ne kuleja.

• Bimfuanyi bia kubanga diyuki. Conversation Cards idi ifila bimfuanyi ne nkonko mitoke idi kayiyi ikukonka bua kukuteta.
• Bimfuanyi bia dîku. Photo Pairs idi ishintulula bimfuanyi biudi musungule mu dinaya dimpe dia kufuanyikija, didi misangu ya bungi dibisha miyuki.
• Mêyi a kale a dimanya. Finish the Saying udi wenza mudimu ne mêyi a dimanya adi bantu ba mu États-Unis bamanye bikole, alonda kudi lukonko lua kuyukila.
• Manaya a kufuanyikija bu tshiakudia tshia diyuki. Picture Pairs udi upesha bianza biebe tshia kuenza panuadi uyukila.

Mona mushindu wa kunaya pamue ne midimu ya kuvuluka malu a kale bua malu makuabu. Bua matuku a dikumbula ne mabikila, bala mikanda yetu ya dikumbula ne mabikila a ku telefone ne a ku video.

Bua muntu udi wakula miakulu ya bungi, mona mukanda wetu wa diyukidilangana mu miakulu mishilangane.

Nengenze tshinyi meme mujimije lutulu?

Bidi bifikila muntu yonso. NIA udi ufila lungenyi ne: wewe mumvue tshiji, wangate dîba dia kupuwa. Ya mu nzubu mukuabu, eela mupuya bupole misangu mikese, ne pingana paukadi mupuwe. Udi mua kubanga diyuki kabidi, ne muntu au udi mua kuandamuna bimpe ku bupole buebe. Bikalabi ne tshiji tshidi tshilua misangu yonso, bidi bileja ne udi ne dijinga dia diambuluisha dia bungi, kabiyi ne udi uditshimuna to. Mukanda wetu wa diditatshisha bua muntu udi utabalela bakuabu udi ne miaba iudi mua kupeta diambuluisha.