Iḷisimaniksraq: Aalakkaaŋiññiq, Ikayuqtit, Suŋiḷḷu

Iñuk dementia-lik naipiqtuaqpiñ, una makpiġaaq taiguaqtuġigikput unnuami, suŋiqsraḷuutiḷłutin, suliakkallu suli iḷitchuiññaitchut. Taamna nalaunŋaruq. Ilviññiq iḷisimaniq suliqutauñġitchuq, suliakkallu iñiqsiñġaŋŋuŋatillu akiḷḷautauñġitchuq. Taamna ikayuġniġaat suli.

Una makpiġaaq uqallaktuq suŋiḷḷiq nalunaiqsautinik, qanuq aalakkaaŋiññiq paqinniġilugu, nani ikayuqtit paqinniġilugit, akiḷḷaŋitchuaniklu ikayuutinik US-mi uvlaakun quviasugniqsaġnik.

Sunatit suŋiḷḷiq nalunaiqsautai?

Suŋiḷḷiq aglaan tupiŋaruq, taamna iḷitchuġniq nalunaiqsautinik ikayuutausinnaaqtuq. National Institute on Aging (NIA) titiraqtuq suŋiḷḷiq nalunaiqsautinik, ilagaat:

• suŋiḷḷiq, annaksraq uqautchimmaaġniḷḷu;
• uqautchimmaaġniq tuqłuŋaruq;
• iñuuniaġutiminiñiq iñuutqunmiñiñiḷḷu;
• sinikpiññiq, uvvalu siniktuŋiññiq;
• aliasuŋniq piŋasugiksuŋiññiḷḷu, quviasuŋiññiḷḷu savaanik quviasuktuaqtaŋnik;
• niaquŋmiñiq, anniqsuŋniq, timiññiḷḷu allanik anniqsuutinik;
• piviuttaqanngiññiq savaaqataunmun niġiñmullu nalaunŋaruanun ilviññun;
• igḷutchiññiq ilviññiq iḷisimanaġutin;
• imigluqł̣uł̣iq uqaluktuŋiḷḷu atuqługit, aŋalatchim ikayuutiŋiḷḷu ilaqaqługit.

Alzheimer’s Association ilaqaqtuq nalunaiqsautinik, iḷitchuġuiññiq annaurutit, uqautchimmaaġniq iñuumun naipiqtuaqpich („pisuġumiñaruq“), uqautchimmaaġniq sivunmun, isumaliuqpiññiq, timiññiḷḷu anniqsuutit. Uqautiqsuqtuq aŋalatchi uqautigilugu nalunaiqsautat taakkua aglaan iḷitchuġumi.

NIA-m uqausiŋa utaqqiġuiññaq iḷḷivut suŋiqpaŋŋuł̣utin. Nalunaiqsautatin iḷitchuġilugit sivulliq, savaallutiḷḷu.

Sumik savaaqtuksraŋa uvlaakun, tallimanik minutinik?

Mikiḷḷu aalakkaaŋiññiq ikayuutausinnaaqtuq. Ukua suŋiḷḷiq piiqsraqł̣iġaitchuat, aglaan ikayuġniġaat uvluakun savaaġnaqtuakun.

• Ani. Igḷumi aquvit uvvalu pisuglutin iglum savaaŋanun, iñuk naipiqtuaqpin annaurraqaġumi aquvigaġumiḷu.
• Anŋiqsaun saŋiqsaaġlugu. Anŋiqsaun saŋiqsaaq tallimat qiḷgit sivunġani apiqqutaaq savaaġnaqtuaq kiugikpan. Calm Breathing atullasikput iñuum naipiqtuaqpich iḷḷatigun.
• Imiq imiqtuq, niġiḷḷutiḷḷu. Niġiñiq ilviññiq puqtusruġnaqtuq.
• Iñuutqunmun uqaluk. Apiqsruŋiññiq, uqaqatigiigñiqsraq.
• Ilviññun uqautiḷḷutin nakuuruakun. NIA-m makpiġaaqa iḷisimaniqmik ilviññik uqautinik atausiqsrautchiqsuq: „Savaaġniġiga nalaunŋaruakun“, „Iñuguŋiññaqtuna, naammagiruq“, „Quviasuglugiŋniaqtakka piviuttaqqat iñuulluta naglikkutiġiluta.“

Suna aalakkaaŋiññiq, qanuqł̣u paqinniġiga?

Aalakkaaŋiññiq sivitchuŋitchuq iḷisimaniq iñuumun naipiqtuaqpich, iḷḷivut aalakkaaŋiññiqsraġuviñ. NIA-m makpiġaaqa aalakkaaŋiññiqmik uqallaktuq ikarraanik qiḷginit iḷaŋnut piviuttaaqpallu, iglumini, aŋalatchivianni uvvalu adult day care center-mi.

Alzheimer’s Association uqallaktuq atausiqsrautinik:

Kia akiḷḷivaa? NIA-m uqausiġigaa, iḷagiit, iñuutqutit ikayuqtillu akiḷḷaŋitchuaq. Suliqaqtuat akiḷḷiġaat ikarraamik uvvalu uvlumik. Iñuum hospice-mik ikayuqtauġumi, Medicare akiḷḷivaa amihuniŋa akiḷḷiutaa tallimanun uvlunut aalakkaaŋiññiq aŋalatchivianni uvvalu skilled nursing facility-mi. Medicaid ikayuutausinnaaqtuq. Amihut private health insurance akiḷḷiġaitchut aalakkaaŋiññiq, aglaan iḷaŋat long-term care insurance ikayuutausinnaaqtut.

Isumagiksraq: Alzheimer’s Association uqautiqsuqtuq aalakkaaŋiññiq ikayuqtit atuġlugu anniqsuutiqpaŋŋuŋani, piŋasugiñaqsraġuviñ tuqłuŋaruakun ikayuutinik.

Nani ikayuutinik paqinniġniqsaŋa nunamni?

Akiḷḷaŋitchuat ikayuutit US-mi iḷḷivut tikitchiġniġaat nunagni ikayuutinut.

• Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline akiḷḷaŋitchuaq, iñuuniaġutimiglu iñiqsraq, suliqaqtuq aluaḷḷuata uvluni tamaini, ikayuutiqaqtuq 200-nik avataani uqausini. Relay service-mun 711-mik quviasuk. Uqautigisinnaġikpiñ allaniqsuutit, naipiqtuaqtuam suŋiḷḷiŋa, aalakkaaŋiññiq, nunagni savaallu, apiqsruġiḷḷutiḷḷu sivisuaġnigraanik uqaqatigiiksraq care consultant-miñ. Suliqaqtuat aŋalatchiñiq uqautiqsraqł̣iġaitchuat.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, ikayuutaa Administration for Community Living, iḷḷivut iḷautitkaa ikayuutinut utuqaqtuanun iḷagiŋnunlu. Quviasugniqsaġikput, uqalugniqsaġikput, uqaqatigiigniqsaġikput online-mi uvvalu allakkaqsiġilugit, uvvalu nunamni ivvaqł̣iġilugu. Tikitchiġniġaa Area Agency on Aging nunagni.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator ikayuġniġaat aalakkaaŋiññiq ikayuqtit paqinniġlugit state-mi, uqautiqsuqtuq State Respite Coalition uvvalu Lifespan Respite program sivulliq quviasuġlugu, state-giñ iḷaŋuruġumi. ARCH uqallaktuq ikayuqtit nalupqisuŋaitchait, taamna ilviññiq nalupqisuġilugit suliat iḷitchuġniŋallu.

Qanuq ikayuqtit qanuqtuat paqinniġilugit?

Helpline quviasuġlugu uvvalu online-mi ivvaqł̣iġiñ nunagni. Alzheimer’s Association savaaqaqtuq ikayuqtit qanuqtuanik naipiqtuaqtuanut dementia-lignullu iñuŋnun, tautukkun online-milu, iḷisimanik suliqaqtuat aullaqtitkaat. Nunani amihuni iḷaŋat qanuqtuaqtuat savaaqaqtut, aullarriñ naipiqtuaqtuanut uvvalu inutuqanik Alzheimer’s-lik uvvalu sivulliq. ALZConnected-lu savaaqaqtuq, akiḷḷaŋitchuaq online-mi qanuqtuaq, naipiqtuaqtuat uqaqatigiiktuat.

Ikayuqtit qanuqtuat piviuttauniaqtuq uqallagniaġuvin nalupqisuŋiññiq, iḷitchuġniq iḷaŋniñ suliqaniktuanit, iñuuniaġutmiñiññiḷḷu. Sivulliq qanuqtuat nalaunŋaŋił̣ł̣uni, alla atuġuk.

Qanuq iḷagiŋnik iñuutqunniklu ikayuutinik apiqsruġniqsaŋa?

Nalaunŋaruakun suliakkunik uqallak. Amihut ikayuġumagaluat nalupqisuktuat sunik ikayuġniġmik. NIA uqautiqsuqtuq:

• Titiraġilugit suliakkun allanit savaaqtaugnaqtut, iñuŋnik piŋasuaqługit.
• Mikiniñ aullaq apiqsruġniq savaaġnaqaġumi.
• Suliak iñuumun nalaunŋaruakun. Anaiyyuvin niġiuruq niġiḷḷiugniqaqtuq sisamanun uvlunut. Nunagni iñuuqpa titiraġniqmik ikayuġniaqtuq.
• Uqaluk uvvalu allakkaqsiq tautukkun uqallakpiññiq savaaġnaqaġumi.
• Sivuniqsaq kiugiksraq iñuum ikayuġumaġaŋa: „Quyanaq apiqsruġaviñ. Uvva ikayuġniqsaġitin.“
• Naagga uqaġumi utaqqiġuk aliasuŋiḷḷuŋiññiq.

Allat isumagiksrat: iñuumik apiqsruġilugu iñuk naipiqtuaqpin iḷisimaġlugu uvluakun atauchimi piviuttaami, aullaqtitlugu sivitchuŋitchuakun, uvvalu tautukkami savaaqatigiiklugu. Makpiġaaqput savaaqatigiiksramik tautuktuanun aitchuutiginiqsaġikput.

Sumik iḷḷiŋniaqpa ilvich?

Sivulliq sivuniqsaq savak. NIA uqautiqsuqtuq iḷagiŋnik iñuutqunniklu isumaliuqł̣utik kia ikayuġniaqłuni, titiraqł̣utiḷḷu makpiġaami anniqsuutiqpaqaġumi quviasugniqsaġnik, aŋalatchiñiq ikayuutiŋiḷḷu, savaat ikayuutaqtut, quviasuutillu iñuum. Alzheimer’s Association-lu uqautiqsuqtuq iñuum aŋalatchiŋi quviasugniqsaġit aŋalatchiñiġḷu ikayuutiŋi nutaaq paqinnasuġnaqługit.

Qakugu aŋalatchim ikayuutiŋa uvvalu anniqsuutiqpaqaġumi ikayuutiq piñiaġiga?

Aŋalatchi uqautigilugu suŋiḷḷiq nalunaiqsautat aglaan iḷitchuġumi, aliasuŋniq iḷitchuġuvin, uvvalu ikayuqsraqpaŋŋuł̣utin. Aŋalatchiun uqautigilugu naipiqtuaqtutin. NIA uqallaktuq counselor-t social worker-tlu ikayuġniġaat isumani savaaġnaqtuanik sivuniqsaġniqmiklu, Medicare, Medicaid iḷaŋillu private insurance iḷaŋinik ikayuutinik akiḷḷiġniġaat.

Anniqsuutiqaġuvin uvvalu ilviññiq annaurrautikun isumaliuqtuġuvin, quviasuk uvvalu uqaluk 988-mun 988 Suicide & Crisis Lifeline tikitchuġlugu, akiḷḷaŋitchuaq atuqtauniaqtuq 24/7. Kiñaliqaa anniqsuutiqpaqaġumi, quviasuk 911-mun.

Savaat savaaqatigiiktuat ikayuġniġaat ilviññiḷu?

Iḷaŋni. Savaat naglikkutigiqsaġikpiñ iḷḷivutlu iñuumlu naipiqtuaqpich naglikkutauniaqtuq uvluakun: atuutit atuqtuat naalaktuat, aglagviit tautuktuat, uvvalu savaaq Conversation Cards kiugiksraqpaŋŋitchuaq. Iñuk iñuŋnik quviasukkuviuŋ, qanuqtuaq Picture Bingo atullugu utuqaqtuanun igluani uvvalu adult day program-mi iḷḷivut ikarraamik aalakkaaŋiqsrauniaqtuq. Tautuk savaat naipiqtuaqtiq igluani iñuŋnun isumagiksranik.