Cussìgios pro faeddare cun una persone cun demèntzia

Sa demèntzia podet fàghere prus difìtzile agatare sas paraulas, sighire una frase longa o no dare importu a is rumores de atesu. Custu non bolet nàrrere chi sa persone at firmadu de bòlere tènnere unu ligàmene cun is àteros. Modìficos piticos in comente preparas una chistionada, in comente faeddas e in comente ascurtas podent fàghere sa comunicatzione prus fàtzile e prus trancuilla pro totus duos.

Cales sunt is cussìgios prus importantes pro faeddare cun una persone cun demèntzia?

Chirca de tènnere s’atentzione sua, mantene sas cosas simpres e siast passente. Si t’ammentas isceti chimbe cosas:

1. Faghe silèntziu in s’aposentu e pone·ti a cara a cara. Istuda sa televisione, setzi·ti a s’altura de is ogros suos e imprea su nùmene suo.
2. Nara una cosa a sa borta. Frases curtzas, un’idea, una pregunta.
3. Oferi una sèbera intre duas cosas. «Tè o cafè?» est prus fàtzile de «Ite boles bìere?».
4. Iseta. Dade·li prus tempus pro rispòndere de su chi ti paret naturale, e chirca de non la firmare in mesu.
5. No discutire mai e non faghere preguntas a manera de esàmene. Risponde a comente si sentit, non a si is fatos sunt giustos o nono.

Comente depo cumintzare una chistionada?

Prepara sas cosas in manera chi sa persone si potzat cuncentrare in tue. Sa ghia de sa Family Caregiver Alliance cussìgiat de limitare, prima de totu, is rumores: istuda sa ràdiu o sa televisione, serra is tendas o sa janna, o bae in unu logu prus trancuillu.

• Acùrtzia·ti dae in antis. Arribare dae a palas o dae unu costadu dda podet ispramare.
• Nara·li chie ses. «Salude, babbu, so Sara, fiza tua.» Custu li lèvat sa fadiga de chircare de s’ammentare de su nùmene tuo.
• Pone·ti a s’altura sua. Si est setzidu, setzi·ti o pone·ti in genùgios pro tènnere is ogros a sa matessi altura.
• Abbista a s’espressione de sa cara tua e a su tonu de boghe. Su National Institute on Aging (NIA) cussìgiat de dare contu a su tonu, a su volume, a s’espressione de sa cara e a is movimentos de su corpus, chirchende de tènnere una manera calda e natziale.
• Controlla chi tèngiat is ulleras e is aparitzos pro intèndere. Est difìtzile sighire una chistionada chi non si podet bìdere o intèndere bene.

Comente depo nàrrere su chi cherjo nàrrere?

Imprea paraulas simpres, frases curtzas e una boghe calma e bassa.

• Un’idea pro cada frase. «Nos ponimus sa giaca. A pustis bessimus a foras.» No totu in una sola tirada.
• Imprea is nùmenes, no is pronùmenes. «At tzerriadu Tzia Zuanne» est prus craru de «At tzerriadu issa».
• Abbassa su tonu, no l’artzia. Sa Family Caregiver Alliance cussìgiat una boghe prus bassa imbetzes de una prus arta.
• Torra a nàrrere, a pustis muda sas paraulas. Si no at cumprèndidu, torra a nàrrere sas matessi paraulas una borta. Si non funtzionat, iseta unu pagu e proa cun paraulas diferentes.
• Mustra e nara. Sinnala sa tzìchera, mustra is duos mallotos o faghe bìdere su primu passu.
• Faedda cun issa, no de issa. Su NIA avertit de no faeddare de sa persone comente chi non bi fit, e de no impreare unu faeddu de pitzinnos.

Su NIA cussìgiat versiones prus simpres de preguntas comunes. Inoghe bi sunt carchi esèmpiu in custu sensu:

Comente potzo ascurtare bene?

Ascurta su significadu e su sentimentu, non isceti is paraulas.

• Iseta. A s’ispissu, su silèntziu est tempus pro pensare. Conta a bellu fintzas a deghe in antis de intrare in mesu.
• Oferi una paràula isceti si est firmada. Sa Family Caregiver Alliance narat chi podet andare bene de cussigiare paraulas cando una persone est faghende fadiga.
• Verifica ite as cumprèndidu. Sa ghia de s’Alzheimer’s Association a sa comunicatzione cussìgiat de chircare su significadu a palas de is paraulas e de ddu torrare a nàrrere pro verificare si as cumprèndidu bene. «Ses preocupadu pro sa màchina?».
• Abbista a sa cara e a su corpus suo. Cando faeddare si faghet prus difìtzile, su NIA anotat chi is espressiones de sa cara podent mustrare tristura, arrabiu o frustatzione prus craru de is paraulas.
• Piga in cunsìderu is preocupatziones suas. Fintzas si una preocupatzione si basat in unu fatu isballiadu, su sentimentu est beru.

E si narat una cosa chi no est bera?

No discutire. Est difìtzile chi la fatas cambiare idea, e sa persone si diat pòdere sentire imbaratzada o ispramada. Imbetzes, chirca de ti acapiare cun su sentimentu suo e, a pustis, muda argumentu cun delicadesa.

Sa Family Caregiver Alliance cussìgiat de reconnòschere s’emotzione in antis de torrare a indiritzare s’atentzione. Pro esèmpiu, si mama tua narat chi depet andare a pigare is pitzinnos a s’iscola:

• Imbetzes de: «Mama, is pitzinnos tuos sunt mannos immoe. Sunt colados batoranta annos.»
• Proa a nàrrere: «Ses istada semper una mama meda premurosa. Nara·mi de cando ddos andaias a pigare. Cheres chi papemus una cosa prima?».

S’Alzheimer’s Association cussìgiat fintzas de no discutire pro cosas in sas cales non ses de acordu. Sèbera su momentu giustu: si una idea isballiada no faghet dannu, lassala andare.

Comente mudat sa comunicatzione in s’avantzare de sa demèntzia?

Is bisòngios mudant cun su tempus, e tando depes atatare sa manera tua. S’Alzheimer’s Association descriet tres fases generales:

Cada persone est diferente, e sa matessi persone podet tènnere dies bonos e dies difìtziles. Risponde a comente si sentit immoe, no a un’eticheta.

Is immàgines e is atividades podent fàghere sa chistionada prus fàtzile?

Eja. Un’immàgine cumpartzida faghet calare sa pressione e dat a totus duos una cosa de bìdere e de sinnalare.

• Ispuntos cun immàgines. Conversation Cards oferint immàgines cun preguntas abertas chi no sunt mai un’esàmene.
• Fotografias de famìlia. Photo Pairs trasformat is fotografias chi sèberas tue in unu giogu trancuillu de cuncòrdias, chi a s’ispissu faghet essire contos.
• Nàrreres connotas. Finish the Saying imprea nàrreres connotas, sighidas dae un’ispuntu pro faeddare.
• Giogos de cuncòrdias comente isfundu. Picture Pairs dat a is manos una cosa de fàghere in su mentres chi faeddades.

Abbista a comente giogare paris e a is atividades de regordu pro àteras ideas. Pro is bìsitas e is tzerriadas, leghe is ghias nostras a pitzus de bìsitas e tzerriadas a telèfonu e in vìdeu.

Pro una persone chi faeddat prus lìnguas, leghe sa ghia nostra a sa comunicatzione in prus lìnguas.

E si perdo sa passèntzia?

Capat a totus. Su NIA cussìgiat chi, si ti ses sentende frustradu, ti pigas unu pagu de tempus pro ti calmare. Intra in un’àteru aposentu, respira a bellu unas cantas bortas e torra cando ti ses calmadu. Podes semper torrare a cumintzare sa chistionada, e sa persone diat pòdere rispòndere bene a s’umore prus trancuillu tuo. Si sa frustatzione si faghet de su cuntinu, est unu sinnale chi tenes bisòngiu de prus agiudu, no chi ses faghende male. Sa ghia nostra a pitzus de comente si pigare cura de se etotu tenet indicatziones a ue ti podes bortare.