Akissut naatsoq
Nipaarulluinnartumik oqalugiigit, inummut saaffigillu, atia atoruk, aamma arratsaatigisumik oqaatsinik naatsoorigaqisut atorlugit oqalugit. Ataaseq iluaqullugu aperi, apertuuisunut ammasunut taarsiullugu marlunnik toqqaanissaq tunniussuk, aamma kisiisa illit isumagaanut tungaannarnersoq utaqqigit. Sakitsaassanngilatit, eqqortinngikkit aammalu misissussanngikkit. Oqaatsimut isummap tunuata kinguneranik akisigit, aammalu oqalunnermi ajornanngikkunnaarnerani attavigineq, assit aammalu ilaani neqitinneq atukkit.
- Oqalunninni siornatigut nipit minguttitsineq ikiliguk aammalu isikkullu imminnut qiviariarlugit.
- Oqaatsit naatsoorigaqisut atukkit, ataaseq isumaminik imallit, aammalu taaguutit taarsiullugit atit atukkit.
- Apertuuisunut ammasunut taarsiullugu marlunnik toqqaanissaq imaluunniit aap/naamik akineqarsinnaasumik aperi.
- Akissutaasinnaanngorlugu utaqqigit. Paasisimaneqanngippat, oqaasiat assingusut uteqqiartukkit, kingornalu oqaatsit allat misiliguk.
- Sakitsaassanngilatit imaluunniit eqqortinngikkit. Oqaatsimut isummap tunuata kinguneranik akisigit.
- Oqaatsit ikilikkaleraangata, attavigineq, nipimik killiffik, kiinnap iluseqataa aammalu assinik ataatsimoorluta isiginneq atorlugu attaveqatiginnigit.
Quppernermi matumani (immikkoortut 8)
- Dementiaqarlunik oqaluttitsiniarluni pingaarutillit siunertarissallugit suut?
- Oqaloqatigiinneq qanoq aallartissavara?
- Oqaatsit qanoq aaqqissuussavakka?
- Qanoq pitsaanerusumik tusarnaartassavunga?
- Eqqunngitsumik oqaluttippat qanoq iliussaanga?
- Dementia siammasillugu attaveqaqatigiinneq qanoq allanngorartarpa?
- Assit aamma suliaqarnertut oqaloqatigiinneq iluaqutigissavaat?
- Kamajaaraluaruma qanoq iliussaanga?
Dementia-mik atuisoq oqaatsinik nassaarnissaq, oqaaseqatigiit takisuut malinnaaviginnissaat, imaluunniit nipit minguttut igalaassinnaavai. Tamanna isumannaanngilaq inuk attaveqarnissaminik kissaatigilersimasoq. Oqalugiartinninni, qanoq oqarnerit aammalu qanoq tusarnaarnerit allannguutaannik mikisunik aallartitat ilissi marlukkuusut nassuiaatsumillu paasissutissatigalugit oqaloqatigiinnissamut iluaqutaasinnaapput.
Dementiaqarlunik oqaluttitsiniarluni pingaarutillit siunertarissallugit suut?
Inummut amerlasuumik paasinninnissaq siunertaruk, paasiuminaatsillugu, aammalu utaqqisaaruk. Talerpillugit tamarmik eqqaasikkukkit:
- Init nipaarulluinnartikkuk aammalu saaffiguk. TV-ik qaminniaruk, isikkullu imminnut qiviariarlugit ingitit, aammalu atia atoruk.
- Ataaseq maanna oqaruk. Oqaatsit naatsoorigaqisut, ataaseq isumaminik imallit, ataaseq apeqqummik imallit.
- Marlunnik toqqaanissaq tunniussuk. “Tii imaluunniit kaffi?” aperiuminaannarpoq “Suna imerusuppit?”-mit.
- Utaqqigit. Akissutaasinnaanngorlugu utaqqinissannut illit isumagaanut tungaannarnersoq utaqqigit, aammalu akissaqartinnagu unitsikkuminaatsuk.
- Sakitsaassanngilatit imaluunniit misissussanngikkit. Paasisimanerit eqqortuunerat pinnagu, qanoq misigisimanera paasiniaruk.
Oqaloqatigiinneq qanoq aallartissavara?
Inummut illit tungaannut isumakuluuteqarneranik periarfississutigalugu. Family Caregiver Alliance-p siunnersuutaa nipimik ikilitsitsisarnissaq siullermik siunnersuutigaa: radio imaluunniit TV qaminniaruk, qalipaat imaluunniit matu ikkiguk, imaluunniit nipaarnerusumut nuuk.
- Saaniit ingerlaarit. Kingornit imaluunniit sanianiit ingerlanneq tatsissinnaavaa.
- Kinaassutsit nalunaariaruk. “Aluu Ataata, uanga Sarah, panippit.” Tamanna atinnik ujartarniarnermi iluaqutigaarput.
- Isikkullu imminnut qiviariarlugu akerliit. Ingippat, illit ingikkit imaluunniit sikkullutit isikkullu imminnut qiviatillugit.
- Kiinnat nipillu killiffia malinnaaviguk. National Institute on Aging (NIA) siunnersuutigaa nipit, nipimik annerussusaa, kiinnap iluseqataa aammalu timip iluseqataa malinnaaviginiarlugit, aammalu ilummoorluinnartumik aalajangersimasumillu oqalussinissaq siunertaralugu.
- Isiginnaaatit tusarnaatillu atuartortillugit qulakkeeruk. Oqaloqatigiinneq takuneqarsinnaanngikkat tusarnaarsinnaanngikkallu malinnaavigineq ajornakusuuvoq.
Oqaatsit qanoq aaqqissuussavakka?
Oqaatsit nalorngeqisut, naatsoorigaqisullu aammalu nipimik eqqissisimik, ataasinnaasumik atukkit.
- Ataaseq isumaminik imaq oqaatigissuk. “Annoraat ikkussavarput. Kingorna avatangiisinneqassapput.” Ataatsikkut imaqartinnagu.
- Taaguutit taarsiullugit atit atukkit. “Aneeraq Jean sianerpoq” paasiuminaannarpoq “Uanga sianerpoq”-mit.
- Nipimik ataasinnaasumik, nipimik annerusumik pinnagu. Family Caregiver Alliance siunnersuutigaa nipimik ataasinnaasumik nipimik qaffasissumik pinnagu.
- Uteqqiigit, kingornalu allatut oqaruk. Paasisimaneqanngippat, oqaasiat assingusut ataaseq uteqqiartukkit. Tamanna iluaqutaqanngippat, utaqqilaarlutit oqaatsit allat misiliguk.
- Takutissuk soorlu oqaluttullutit. Erngummik tikkuaruk, marlunnik annoraammik sananeqartunik nuisitsigit, imaluunniit siullermik qanoq iliussaarnissaq takutikkit.
- Inummut oqaluttigit, inummut pillugit allanut oqaluttinngikkit. NIA mianersuussutigaa inummut inuttatulli allanik oqaluttitsinermik, aammalu “meeraatut oqalunnermik”.
NIA aperqqut nalinginnaasut simplifyingissagai siunnersuutigai. Uani assersuutit imaapput:
| Taarsiullugu | Misiliguk |
|---|---|
| “Unnukut suna nererusuppit?” | “Aalisagaq imaluunniit kukku nererusuppit?” |
| “Qanoq ippit?” | “Qasusuppit?” |
| “Kaagavit?” | “Ullaaq naalakkanneqarpoq tallimaat minutsit qaangiuppata.” |
| “Taamaaliussaarsinnaanngilat.” | “Taama misiligiaruk.” |
| “Angallattugut taseqaarput eqqaatigigatsigu eqqaamaviuk?” | “Angallatsinnik taseqaarput eqqaatigigatsinnik eqqarsaatigivunga. Sooq nuannaarutigisimanerpat oqaluttuaruk?” |
| “Oqaluttuuppara.” | Aappaartumik, asannittumik, siullerpaamik tusaajuttatut akisaaruk. |
Qanoq pitsaanerusumik tusarnaartassavunga?
Oqaatsit saniatigut isumaa misigissutsillu tusarnaaruk.
- Utaqqigit. Nipaarneq amerlanertigut eqqarsaatersorneqartitsisarpoq. Arlaannavianngikkit qulit kissaatigillutit kisigit.
- Oqaatsimik siunnersuutigiinnarlugu naammattoqarsimappat. Family Caregiver Alliance oqaatigaa inuk ajornartorsiortillugu oqaatsinik siunnersuutigisinnaaneq ajornaatsuunngitsoq.
- Tusaamajutit qulakkeeruk. Alzheimer’s Association-p oqaaseqarnikkut siunnersuutaa oqaatigaa oqaasianni isumaa ujaasinneq aammalu paasisimanerpat qulakkeerneq. “Biilimik isumaluppit?”
- Kiinnat timillu iluseqataa malinnaaviguk. Oqalunneqarnerlu ajornanngikkunnaarnerani, NIA erseqqissaatigaa kiinnap iluseqataa aliasunnermik, kamannermik imaluunniit impatientinnermik ersersitsineq oqaatsinit erseqqinnerusinnaasoq.
- Isumaaluutit pingaartitutut isigigit. Isumaaluut paasisimanerup eqqunngitsup kingunerigaluaruniluunniit, misigissuseq ilumoortoq.
Eqqunngitsumik oqaluttippat qanoq iliussaanga?
Sakitsaassanngilatit. Ajugaalersinnaassaanngilatit, inullu kanngunartumik imaluunniit ersimasumik misigilersinnaavoq. Taamaattorli misigissutsimut sanilliussigit, kingornalu aarlerluinnartumik allanngortigit.
Family Caregiver Alliance siunnersuutigaa misigissutsimut ingerlariaqqaarneq siullermik, kingornalu allanngortitsineq. Assersuutigalugu, anaanat meeqqanik atuarfik atuartukkut tigusarusuttuarpat:
- Taama pinnagu: “Anaana, meeqqatit inereersimapput. Ukiut sisamat marlunnik qaangiuppoq.”
- Taama misiliguk: “Meeqqat asannippatit. Tigusaarnermikkut oqaluttuaruk. Siullermik nerisassaqalerpugut?”
Alzheimer’s Association aamma siunnersuutigaa isummanik akuerinngisannik sakitsaannginnissaq. Piffissaq toqqaruk: isummap eqqunngitsup ajornaatsuunngippat, taamak ippat.
Dementia siammasillugu attaveqaqatigiinneq qanoq allanngorartarpa?
Piffissap ingerlanerani pisariaqartitat allanngorartarput, taamaattumik indlela-mik allannguineqartariaqarput. Alzheimer’s Association pingasunik immikkoortunik nalunaaquttanik nassuiaavoq:
| Killiffik | Ikiorutaasinnaasut |
|---|---|
| Siulleq | Ataveqaqatigisinnaanngitsutut isumassanngikkit. Oqaloqatigiinnernut ilakkit, toqqaannartumik oqalugiigit, qanoq ikiorneqarusunnerannik aperi, aammalu illarniartorsinnaaguit illarniarit. |
| Akunnera | Inummut ataasiarmut nipaarulluinnartumik oqaloqatigiinneq. Arratsaatigisumik oqalugit, isikkullu imminnut qiviariarlugit, aap/naamik akineqarsinnaasumik aperi, erseqqissaasumik malittarisassanik tunniussigit, aammalu paasitassaanngikkit imaluunniit eqqortinngikkit. |
| Kingulleq | Saaniit ingerlaarit aammalu kinaassutsit nalunaariaruk. Tikkuarnernik aammalu ilaani neqititsinermik kajumissaaruk. Attavigineq, nipit, takussut tipigissutillu atukkit. Inuttatulli taamakillutik oqaluttanngikkit. |
Inuit tamarmik immikkuullaripput, aammalu inuit ataasiaannartumik ullut pingaarutilersinnaasut ajornartorsiortilersinnaasullu atorlugit misigisinnaapput. Inuk massakkut qanoq ittoq malinnaaviguk, taaguutip atorneqarani.
Assit aamma suliaqarnertut oqaloqatigiinneq iluaqutigissavaat?
Aappi. Assimik ataatsimoorluta isiginneq akuerisaqarneq ikilisinnaqaaq aammalu isiginnaarnikkut tikkuarniarnikkut oqaatsinik nassaarniarnikkut iluaqutaapput.
- Assit atorlugit oqaloqatigiinneq. Conversation Cards assinik inissisimasunik saqqummiuppoq aperqqutinik ammasunik ilanngullugu, taakku misissuinngillat.
- Ilaqutariit assii. Photo Pairs assit toqqakkat nalilersuinermut mingooqatigiinnut atorsinnaanngortittarpai, taamaattumillu oqaluttuanik oqarasuaatitsisarpoq.
- Oqaatsit nalunngilallit. Finish the Saying oqaatsinik nalunngilallinik American-it atorlugit iluaqutigaaq, kingornalu oqaluttuanik aallartitsisarluni.
- Nalilersuinermik egwuregwu. Picture Pairs assannik marlunnik nassaarnissaq toqqartarpaat, kisianni oqaloqatigiinnermi iluaqutaasinnaalluni.
Tamatumunnga annertunerusumik paasiniarukku, qanoq peqatigiittut isiginnaartut aammalu eqqaamasutit atorlugit suliaqartitsinerit takukkit. Pulaarnerup attaveqaqatigiinnerullu pillugit atuakkit, pulaarneq aammalu telefonikkut video-kkullu attaveqaatit takuuk.
Oqaatsinik arlalinnik oqaluttoqartoq pillugu oqaatsinik assigiinngitsunik attaveqaqatigiinnermik aqutsisoqarfiup atuagaa takuuk.
Kamajaaraluaruma qanoq iliussaanga?
Tamatuma nammineq pisarpoq. NIA siunnersuutigaa illit kamajaarlutit, equilissaanermut piffissaqartitsissallutit. Init allamut nuuigit, anersaartoriarlutit, aammalu uterit equilissaaravit. Oqaloqatigiinneq aallartinneqarsinnaassaaq, inullu equilissaarnerit misigisinnaavaa. Kamajaarneq nalinginnaasunngorpat, ikiortinneqartariaqartutit ilisimassaatiguk, kukkusutittut pinnagu. Ikiortisarnerit pillugit paarsisut imminnut isumaginninneq-mi atuarneqarsinnaavoq.
Apeqqutit nalinginnaasut
Suna dementiaqarlumut oqaluttarniarlugu oqaatsit atussanngikkaa?
Misissuinermik („Eqqaamaviuk...?“), eqqortumik iliorneq („Tamaqanngilaq“), annaasaasimaninik eqqaamasitsinermik („Oqaluttuuppara“) kiisalu inummut inuttatulli allanik oqaluttitsinermik atorsinnaanani. Meeqqatut oqaluttitsinngikkit. Tamanna kanngunarnermik imaluunniit aliasunnermik kinguneqartarpoq iluaqutaqannginneratigut.
Paasisimanerinngitsut eqqunngippata eqqortissavaa?
Ajoraluartumik ajorunnaarsinneqarsinnaavoq, isumassarsiat taamak. Sakitsaatinerit amerlanertigut inuit isummanik allanngortitsinermik kinguneqartanngillat, kisianni aliasuutigineqarsinnaapput. Qanoq misigisimanerannik aammalu massakkut qanoq pisariaqartitsinera paasiniaruk.
Oqaatsimik nassaarisinnaanngikkuni qanoq iliussaanga?
Siullermik utaqqikkallaruk. Ernumassutsiminik takuneqarsinnaaguni, oqaasiamik tamanut siunnersuutigisinnaavat imaluunniit suna piviusunngorlugu isummanik paasiniarlugu aperisinnaavat. Tikkuarneq, ilaani neqitinneq aammalu assit aamma iluaqutaapput.
Inummik dementia kingulleq eqqarsaatigalugit najuittumik oqaluttoqarujussuumik qanoq oqaluttissaanera?
Saaniit ingerlaarit, kinaassutsit nalunaariaruk, nipimik eqqissisimik aammalu attavigalaarneq atorlugu. Kinnit aammalu timip iluseqataa malinnaavigikkit misigissutsit paasiniarlugit. Illit peqarnit, erinarsuut il familiarity, imaluunniit assaqqaatit attaviginerisigut amerlaq oqaatsinik atorneqarani attaveqaatititsisinnaapput.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance