Mĩhagĩro ya Kwaria na Mũndũ Ũrĩ na Dementia

Dementia nĩĩtũmaga gũkorwo na shĩni ya gũcaria mĩario, kũrũmĩrĩra ndungĩra ndaihu, kana kweheria mĩgambo ya mũndũ ũngĩ. Maũndũ macio matiugĩrĩte atĩ mũndũ ũcio nĩatigĩte kwenda gwĩkĩrĩra na andũ angĩ. Gũgarũra tũndũ tũnini twĩa gũthondeka njũũra, ũrĩa waragia na ũrĩa ũiguaga nĩgũteithia kwaria na gũkorwo na thayũ nĩ inyuĩ eerĩ.

Nĩ mĩhagĩro ĩrĩkũ ĩrĩ ya bata mũno rĩrĩa waragia na mũndũ ũrĩ na dementia?

Mũhe attention, aragie na mĩario mĩhĩnyũku, na wĩhũthĩre na kĩeha. Angĩkorwo ũrĩ na maũndũ matano tu wa kũririkana:

1. Thirũria mũgambo na wĩhaande maitho na maitho. Hora TV, ikaara o harĩa arĩ, na ũgwĩte rĩĩtwa rĩake.
2. Aria kiugo kĩmwe o ihinda. Hũthĩra mĩario mĩkuhĩ, mwĩhoko umwe, na kĩũria kĩmwe.
3. Mũhe njĩra igĩrĩ cia gũthuurwo. “Tĩĩ kana kahuwa?” nĩ kũhũthũ gũkĩra “Nĩ kĩĩ ũngĩenda?”
4. Eterera. Mũhe ihinda iraaya gũkĩra ũrĩa ũciiragia nĩguo acookie, na ndũkamũtembũrũkie.
5. Ndũkagaane kana kũmũũria maũndũ ma tene. Igũrĩra ũrĩa aramũigua, ti kana nĩ maũndũ ma ma kana aca.

Ngĩambĩrĩria atĩa njũũra?

Thondeka maũndũ nĩguo mũndũ ũcio ahote kũrũmbũiya nawe we wiki. Kũringana na mũtongoria wa Family Caregiver Alliance, ambĩrĩria na kweheria mũgambo: hora redio kana TV,hinga mũrango kana makiriti, kana thiĩ handũ hũthũ.

• Tambĩrĩra uumĩte mbere. Kũũka thuutha kana mwena nĩgũtũmaga atangĩke.
• Mwĩre ũrĩa wee ũrĩ. “Ũhoro, Baba, nĩ niĩ Sarah, mwarĩ waku.” Ũguo nĩgũteithia kweheria shĩni ya gũcaria rĩĩtwa rĩaku.
• Ikaara o igũrũ rĩake. Angĩkorwo aikarĩte, ikaara kana thinya nĩguo maitho manyu maringane.
• Rora mũhianĩre waku na mũgambo waku. Kũringana na National Institute on Aging (NIA), menyereria mũgambo, mũigana, mũhianĩre wa ithiithi, na mwĩrĩ waku, na ũhũthĩre mũgambo mũhooreri na wa kũiguithania.
• Menya kana maitho ma ngoro kana kĩrĩa gĩa kũigua nĩ igũrĩ. Nĩ gũkorwo na shĩni kũrũmĩrĩra njũũra ũrĩa ũtangĩona wega kana ũtangĩigua wega.

Ngĩgamba atĩa maũndũ?

Hũthĩra ciugo irĩ mũhĩnyũku, mĩario mĩkuhĩ, na mũgambo mũhooreri na mũiku.

• Mwĩhoko umwe o ndungĩra. “Twĩkĩre nguo cia igũrũ. Thuutha tũthiĩ nja.” Ti “Twĩkĩre nguo cia igũrũ nĩguo tũthiĩ nja” o rĩmwe.
• Hũthĩra marĩĩtwa, ti mahĩndĩri. “Aunt Jean nĩamũtũmĩire” nĩ kũmenyeka wega gũkĩra “Nĩamũtũmĩire.”
• Thikĩrĩria mũgambo mũiku, ti kũũgĩria. Kũringana na Family Caregiver Alliance, nĩ kaba gũthikĩrĩria mũgambo mũiku gũkĩra kũũgĩria.
• Cookeria, thuutha ũgarũre. Angĩaga kũmenya, cookeria ciugo icio o ro icio o ihinda rĩmwe. Angĩaga kũteithika, eterera o ihinda na ũhũthĩre ciugo ingĩ.
• Onania na ũgambage. Tuĩrĩria gikombe, onereria nguo igĩrĩ iria ũrenda amũthurĩre, kana muonanie ihinda rĩa mbere.
• Aria nake, ti ũhoro wake arĩ ho. NIA nĩĩkaania kwaria ũhoro wa mũndũ ũcio arĩ ho ta atĩ ndarĩ ho, na kwaria nake ta kũrĩ mwana.

NIA nĩĩheanaga mĩakarata mĩhĩnyũku ya ciũria iria cia mũndũ. Hĩndĩ ĩno nĩ mĩakarata:

Ngĩigua atĩa wega?

Igũrĩra ũrĩa aendaga kuuga na ũrĩa aramũigua, ti ciugo ciake wiki.

• Eterera. Kũkiria nĩ ihinda rĩa gũciiria. Taria o ta mĩtwarĩrĩre ĩkũmi mbere ya kũingĩra.
• Heana kiugo tu angĩkorwo nĩarĩ na shĩni. Kũringana na Family Caregiver Alliance, nĩ wega gũtaara ciugo rĩrĩa mũndũ arĩ na shĩni ya gũcicaria.
• Menyereria ũrĩa wamenyete. Kũringana na mũtongoria wa Alzheimer’s Association wa kwaria, rora ũrĩa aendaga kuuga na ũmũcookerie nĩguo ũmenye kana nĩwamũmenya wega. “Nĩ ũrĩ na mũhaka ũhoro wa ngai ya motoka?”
• Rora ithiithi na mwĩrĩ wake. Rĩrĩa mĩario ĩkambĩrĩria gũthira, kũringana na NIA, mũhianĩre wa ithiithi nĩũngĩonania kĩeha, marakara, kana thĩĩna wega gũkĩra ciugo.
• Oya maũndũ make na kwĩrumba. O na angĩkorwo mũhaka wake ũrĩ na mũthingi wa maũndũ mataarĩ ma ma, ũrĩa aramũigua nĩ wa ma.

Ngĩĩka atĩa angĩaria kiugo kĩrĩa kĩtarĩ ma?

Ndũkagaane. Ndũrĩ hingo ya kũhootana, na mũndũ ũcio no etiguĩre na thoni kana guoya. Handũ ha ũguo, anĩrĩra hamwe nake ũhoro wa ũrĩa aramũigua, thuutha ũmũgarũre na ũhooreri.

Kũringana na Family Caregiver Alliance, ambĩrĩria na kũigũrĩra meciiria mbere ya kũgarũra maũndũ. Kwa mũgerekania, nyina waku angĩrenda thiĩ gũthugũra ciana kuuma thukuru:

• Handũ ha: “Mama, ciana ciaku nĩ ikũrũ. Nĩ cia mĩaka mĩrongo ĩna ihĩtũku.”
• Geria: “Wari mũreri mwega mũno. Njĩĩre ũrĩa wakoragwo ũgĩciũthugũra. Nĩtũrĩe irio tũnini mbere?”

Alzheimer’s Association nacio nĩĩkaania kũgaana na ciugo iria ũtangĩetenya. Thuura ihinda rĩagĩrĩru: angĩkorwo meciiria macio mataarĩ ma ũgwati, rekia mathire.

Kwaria gũkũgarũrũka atĩa rĩrĩa dementia ĩkũraga?

Maendario nĩmagarũrũkaga na ihinda, nĩ ũndũ ũcio no nginya ũgarũre njĩra yaku. Alzheimer’s Association nĩĩgayanaga na mĩgwanja ĩtatũ ĩrĩa ya mũhaka:

Mũndũ o wothe nĩ wa mwanya, na o mũndũ o ro ũcio no akorwo na mĩthenya njega na mĩthenya mĩũru. Igũrĩra ũrĩa arĩ ihinda rĩu, ti rĩĩtwa rĩa gĩthaa kĩu.

Nĩ mĩhianano na maũndũ ma gwĩkĩra hamwe nĩ mangĩteithia njũũra?

Ĩĩ. Mũhianano ũrĩa mũrĩ naguo hamwe nĩũeheragia shĩni na nĩũheanaga kĩndũ kĩa kũrora na kũtuĩrĩria hamwe.

• Mĩhianano ya kũambĩrĩria njũũra. Makarata ma Njũũra nĩmaheanaga mĩhianano ĩrĩ na ciũria iria itatumaga mũndũ ahĩngĩrĩrie gũcookia.
• Mĩhianano ya mbarĩ ya andũ. Mĩhianano ĩrĩa ĩiganaine nĩgarũraga mĩhianano ĩrĩa mũthurĩte ĩtuĩke mũrũo mũhooreri wa gũigana, na kaingĩ nĩũambĩrĩria ng’ano.
• Ciugo iria ciamenyekete. Rĩkĩrĩria Kiugo nĩhũthĩragia ciugo iria ciamenyekete mũno, thuutha ĩcookerie na kĩũria kĩa kwaria.
• Mĩrũo ya kũiganaine ta kĩndũ gĩa gwĩkĩra. Mĩhianano ĩrĩa ĩiganaine nĩheana kĩndũ gĩa moko gwĩka rĩrĩa mũkwaria.

Rora ũrĩa wa gwĩkĩra maũndũ hamwe na maũndũ ma gũririkana nĩguo ũmenye maingĩ. Nĩ ũndũ wa gũceera kana kũhũthĩra simu na vidio, soma mĩtongoria iitũ ya gũceera na simu na vidio.

Angĩkorwo mũndũ ũcio nĩaragia thiomi ingĩ, rora mũtongoria witũ wa kwaria na thiomi ingĩ.

Ngĩĩka atĩa rĩrĩa ndikinyagia kĩeha?

Nĩ gũkorwo na andũ othe. Kũringana na NIA, angĩkorwo wĩ na marakara mũno, oya ihinda nĩguo wĩhoorerie. Thiĩ kanyũmba kangĩ, humia na makinya mahoro, na cooka rĩrĩa ũngĩhota. No wambĩrĩrie njũũra rĩngĩ, na mũndũ ũcio no acookie kwaria nawe rĩrĩa mũgambo waku ũrĩ mũhooreri. Angĩkorwo marakara nĩmaragĩrĩra mahinda mothe, ũcio nĩ akĩĩria atĩ nĩũbataire na teithio ingĩ, ti atĩ wee nĩ wĩ na mahĩtia. Mũtongoria witũ wa gũteithia mũreri we mwene nĩũheanaga kũrĩa ũngĩthiĩ gũcaria teithio.