Yn answoor giare
Taggloo ayns boayl feagh, jeeagh er y persoon, jean ymmyd jeh’n ennym oc, as loayr dy moal ayns raaghyn giare as aashagh. Cur un cheist ec y traa, cur daa reihyn ayns ynnyd jeh ceistey foshlee, as farkiaght ny sodjey na oddys meereaght. Ny jean arganey, ny cur lesh feyshtyn, ny jean shirrey. Cur freggyrt da’n ennaghtyn ta cheu-sthie jeh ny focklyn, as jean ymmyd jeh bentyn, jallooyn as cowraghyn myr ta loayrt gaase ny s’doillee.
- Jean yn boayl ny s’chiune as cur shilley er y persoon roish my toshiaght oo dy haggloo.
- Jean ymmyd jeh raaghyn giare, un smooinaght ec y traa, as enmyn ayns ynnyd jeh eh, ee ny adsyn.
- Cur reih jeh jees, ny cre’n fa nagh, ayns ynnyd jeh ceistey foshlee.
- Farkiaght son freggyrt. Mannagh vel ad toiggit, aarey ny focklyn cheddin, eisht jean eab er focklyn noa.
- Ny jean arganey ny shirrey. Cur freggyrt da’n ennaghtyn ta cheu-sthie jeh ny t’ad dy ghra.
- Myr ta focklyn goll ersooyl, jean ymmyd jeh bentyn, coraa, eddin, as jallooyn ry-heet ry-cheilley.
Er y duillag shoh (8 rheynn)
- Cre ny coyrleyn smoo scanshoil son taggloo rish persoon ta beaghey marish co-ennymaght y chooinsheanse?
- Kys lhisagh mee toshiaght co-loayrtys?
- Kys lhisagh mee ny focklyn aym y chummey?
- Kys oddym’s eaishtagh dy mie?
- Cre my t’ad gra red nagh vel firrinagh?
- Kys ta co-loayrtys caghlaa myr ta co-ennymaght y chooinsheanse goll er?
- Vel jallooyn as cloie cooney dy yannoo co-loayrtys ny sassey?
- Cre my ta mee coayl my hurranse?
Foddee co-ennymaght y chooinsheanse jannoo eh ny s’doillee focklyn y gheddyn, raa ghiare y hoiggal, ny fea y gheddyn veih sheean y chooyrloo. Cha nel shen erbee jeh ny reddyn shoh çheet er y persoon dy scuirr veih laccal ceangal. Foddee caghlaaghyn beggey ayns kys ta oo jannoo aarloo son co-loayrtys, kys ta oo loayrt as kys ta oo eaishtagh jannoo taggloo ny sassey as ny s’fea son y jees jiu.
Cre ny coyrleyn smoo scanshoil son taggloo rish persoon ta beaghey marish co-ennymaght y chooinsheanse?
Cur nyn geill, jean eh aashagh, as bee surransagh. My ta oo cooinaghtyn er queig reddyn ny lomarcan:
- Jean yn çhamyr ny s’chiune as jeeagh orroo. Cur magh yn çhellveeish, soie ec un cheim shilley, as jean ymmyd jeh’n ennym oc.
- Abbyr un red ec y traa. Raaghyn giare, un smooinaght, un cheist.
- Cur reih jeh jees. Ta “Tey ny coffey?” ny sassey na “Cre by vie lhiat?”
- Farkiaght. Cur ny smoo traa daue dy chur freggyrt na oddys meereaght, as jean eab gyn brishey stiagh.
- Ny jean arganey ny shirrey erbee. Cur freggyrt da’n ennaghtyn oc, cha nee da vel ny feyshtyn kiart.
Kys lhisagh mee toshiaght co-loayrtys?
Jean aarloo dy vod y persoon cur geill ort. Ta Lioar Stiuree Family Caregiver Alliance coyrlaghey dy chur sheean er lhiattee hoshiaght: cur magh y radio ny’n çhellveeish, dooney ny coodaghyn ny’n dorrys, ny gow dys boayl ny s’chiune.
- Tar nyn raaue veih’n toshiaght. Foddee cheet veih nyn drom ny veih’n cheu cur aggle orroo.
- Abbyr quoi oo. “Haink, Ayr, she Sarah mish, dty inneen.” Ta shen sauail ad veih shirrey son dty ennym.
- Tar sheese dys nyn lhiattee. My t’ad nyn soie, soie ny lhig ort glioon dy vel ny sooillyn eu ec yn un cheim.
- Jeeagh er dty eddin as dty choraa. Ta Yn Institiud Ashoonagh er Shenn Eaysley (NIA) coyrlaghey dy ve toiggalagh jeh dty choraa, ardjaghey, eddin as glare y chorp, as jannoo ymmyd jeh aght çheh, dooie.
- Jean shickyr dy vel speckleyn as saaseyn-clashtyn oc. T’eh doillee geiyrt er co-loayrtys nagh vod oo fakin ny clashtyn dy slane.
Kys lhisagh mee ny focklyn aym y chummey?
Jean ymmyd jeh focklyn aashagh, raaghyn giare, as coraa feagh, injil.
- Un smooinaght dagh raa. “Lhig dooin cur ort dty chooat. Eisht hem mayd magh.” Cha nee ny jees cooidjagh.
- Jean ymmyd jeh enmyn, cha nee raa-scarreyderyn. Ta “Ren Moir Jean fone y chur” ny s’cronnal na “Ren ee fone y chur.”
- Jean eh ny s’injil, cha nee ny s’ard. Ta Family Caregiver Alliance coyrlaghey coraa ny s’injil ayns ynnyd jeh coraa ny syrjey.
- Aarey, eisht cur eh er aght elley. Mannagh ren ad toiggal, aarey ny focklyn cheddin un cheayrt. Mannagh vel shen gobbraghey, farkiaght tammylt as eab focklyn elley.
- Soilshaghey chammah as gra. Jean cowraghey dys y choppan, cum seose yn daa gheay, ny soilshaghey y chied cheim.
- Loayr roo, cha nee mychione oc. Ta’n NIA cur raaue noi loayrt mychione y persoon myr nagh vel ad ayns shen, as noi “loayrt myr rish paitçhey”.
Ta’n NIA coyrlaghey cummaghyn ny sassey jeh ceistey cadjin. Shoh sampleyryn ayns yn aght shen:
| Ayns ynnyd jeh | Jean eab er |
|---|---|
| “Cre by vie lhiat son jinnair?” | “By vie lhiat eeast ny kirkey?” |
| “Kys t’ou gennaghtyn?” | “Vel oo skee?” |
| “Vel accrys ort?” | “Bee jinnair aarloo ayns queig minnidyn.” |
| “Cha nee shen yn aght dy yannoo eh.” | “Lhig dooin eab er yn aght shoh.” |
| “Vel cooinaghtyn ayd er y thurrys ain gys y logh?” | “Va mee smooinaghtyn er y thurrys ain gys y logh. Insh dou cre by vie lhiat mychione.” |
| “Ta mee er ghra shen dhyt hannah.” | Cur freggyrt reesht, dy kenjal, myr dy beagh eh son y chied cheayrt. |
Kys oddym’s eaishtagh dy mie?
Eaisht rish y çheer as y vree, cha nee ny focklyn ny lomarcan.
- Farkiaght. T’eh dy mennick traa dy smooinaghtyn. Coont dy moal gys jeih roish my jagh oo stiagh.
- Cur fockle daue ny lomarcan my t’ad shassoo. Ta Family Caregiver Alliance gra dy vel eh mie focklyn y chur roish tra ta persoon streeu.
- Jean shickyr er ny cheayll oo. Ta Stiurey Alzheimer’s Association er co-loayrtys coyrlaghey dy yeeaghyn son y çheer cheu-sthie jeh ny focklyn oc as eh y ghra reesht dy chur shickyr dy vel oo er hoiggal. “Vel imnea ort mychione yn ghleashtan?”
- Jeeagh er nyn eddin as glare y chorp. Myr ta loayrt gaase ny s’doillee, ta’n NIA gra, foddee eddinyn soilshaghey trimshey, corree ny frustyraght ny s’baghtal na focklyn.
- Cur geill daue. Ga dy vel imnea er bun marranys, ta’n ennaghtyn feer.
Cre my t’ad gra red nagh vel firrinagh?
Ny jean arganey. Seldom nee oo cosney, as foddee yn persoon gennaghtyn nearey ny agglit ec y jerrey. Ayns yn ynnyd shen, jean ceangal rish yn ennaghtyn, eisht gow er aght dy meein.
Ta Family Caregiver Alliance coyrlaghey dy ghoail rish yn ennaghtyn roish my hyndaa oo yn co-loayrtys. Myr sampleyr, my ta dty voir gra dy lhisagh ee ny paitçhyn y chruinnaghey veih’n scoill:
- Ayns ynnyd jeh: “Voir, ta dty phaitçhyn aasit nish. Va shen da-eed blein er dy henney.”
- Jean eab er: “V’ou rieau dty voir feer chaarjoil. Insh dou mychione cruinnaghey ad. Jeanmayd gee red beg hoshiaght?”
Ta Alzheimer’s Association myrgeddin coyrlaghey gyn arganey mychione raaghyn nagh vel oo coardail roo. Reih dty hraa: my ta credjue marranagh gyn assee, lhig da ve.
Kys ta co-loayrtys caghlaa myr ta co-ennymaght y chooinsheanse goll er?
Ta femeaghyn caghlaa harrish traa, myr shen jean caghlaa er dty aght. Ta Alzheimer’s Association cur sheese tree rheynnyn mooarey:
| Keim | Cre ta cooney |
|---|---|
| Moghey | Ny jean toiggal nagh vod ad loayrt. Cur stiagh ad ayns co-loayrtyn, loayr roo dy jeeragh, jean briaght cre’n cooney by vie lhieu, as jean ymmyd jeh aittys my ta shen cooney. |
| Meanagh | Co-loayrtyn unnane rish unnane ayns boayl feagh. Loayr dy moal, cum shilley, jean ymmyd jeh ceistey ta ny cre’n fa nagh, cur sarey ayns ceimyn, as ny jean oghsan ny shirrey. |
| Anmagh | Tar nyn raaue veih’n toshiaght as abbyr quoi oo. Cur greinnaghey daue cowraghey lesh laueyn. Jean ymmyd jeh bentyn, sheeanyn, reddyn ry-akin as soar millish. Ny loayr dy bragh myr nagh vel ad ayns shen. |
Ta dagh persoon erskyn towse, as foddee yn un persoon laaghyn mie as laaghyn doillee y ve oc. Cur freggyrt da kys t’ad nish, cha nee da lipaid.
Vel jallooyn as cloie cooney dy yannoo co-loayrtys ny sassey?
Ta. Ta jalloo ry-heet ry-cheilley cur ersooyl yn tranlaase as cur red ennagh diu y jees dy yeeaghyn er as dy chowraghey huggey.
- Jallooyn son co-loayrtys. Ta Conversation Cards cur jallooyn marish ceistey foshlee nagh jean shirrey erbee.
- Jallooyn lught-thie. Ta Photo Pairs jannoo cloie co-chosney meein ass jallooyn ta oo reih, as t’eh dy mennick cur skeealyn er bun.
- Raaghyn ennagh. Ta Finish the Saying jannoo ymmyd jeh raaghyn ennagh Americaanagh, as eisht ta feysht son loayrt.
- Cloie co-chosney myr cooylrey. Ta Picture Pairs cur red ennagh da dty laueyn dy yannoo choud’s ta oo taggloo.
Jeeagh er kys dy chloie cooidjagh as rish taghyrtyn cooinaghtyn son tooilley. Son cuirraghtyn as foneyn, lhaih nyn stiurey er cuirraghtyn as foneyn as feyshtyn video.
Son persoon ta loayrt ymmodee çhengaghyn, jeeagh er nyn stiurey er co-loayrtys harrish çhengaghyn.
Cre my ta mee coayl my hurranse?
T’eh taghyrt da dagh unnane. Ta’n NIA coyrlaghey, my t’ou goll er frustyraght, dy ghoaill traa dy ve feagh. Gow stiagh ayns çhamyr elley, gow tammylt dy ennal dy moal, as tar erash tra oddys oo. Foddee oo dy kinjagh y co-loayrtys y thoshiaght reesht, as foddee yn persoon freggyrt dy mie da dty choraa ny s’fea. My ta frustyraght dy kinjagh taghyrt, ta shen cowrey dy vel oo feme ny smoo cooney, cha nee dy vel oo failleil. Ta nyn stiurey er hene-choadey son persoonyn ta cur kiarail cur boaylyn dy heet er cooney.
Feyshtyn cadjin
Cre nagh lhisagh oo gra rish persoon ta beaghey marish co-ennymaght y chooinsheanse?
Shaghney shirrey (“Vel cooinaghtyn ayd...?”), shirrey (“Cha nel shen kiart”), cur cooinaghtyn daue er coayl (“Ta mee er ghra shen dhyt hannah”) as loayrt mychione oc myr nagh vel ad ayns shen. Shaghney loayrt myr rish paitçhey. Ta ny reddyn shoh cliaghtey cur nearey ny seaghyn orroo gyn cooney.
Lhisagh mee ad y chur lesh tra t’ad jannoo marranys mychione reddyn?
Cha nel, dy mennick. My ta marranys gyn assee, lhig da. Seldom ta arganey caghlaa aigney y persoon, as t’eh dy mennick cur seaghyn orroo. Cur geill da kys t’ad gennaghtyn as cre t’ad feme nish.
Cre lhisagh mee jannoo tra nagh vod ad fockle y gheddyn?
Cur traa daue hoshiaght. My t’ad dy baghtal streeu, ta shen mie dy chur fockle daue dy meein ny dy chur sheiltynys er cre t’ad er-chee as jean shickyr. Foddee cowraghyn, cowraghey lesh laueyn, as jallooyn cooney myrgeddin.
Kys lhisagh mee taggloo rish persoon ayns jerrey co-ennymaght y chooinsheanse nagh vel loayrt monney?
Tar nyn raaue veih’n toshiaght, abbyr quoi oo, as jean ymmyd jeh coraa feagh as bentyn meein. Jeeagh er eddinyn as glare y chorp son ennaghtyn. Foddee dty enish, arrane ennagh ny cummal laueyn cur ymmodee reddyn er e hoshiaght gyn focklyn.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance