Къокъаб жаваб .
ТӀехьаб бакӀалда, гӀадамасул цебевахъ, гьесул цӀар хӀалтӀизабе ва гьоркьохъ, къокъаб, бихьараб рагӀалдалъун кагъат гьабе. Цого заманалда цо суал гьабе, рагьараб суалазул бакӀалда кӀиго жаваб бищизабе, ва пикру гьабулебгун цӀикӀкӀун чӀаго. Дандицаге, рукӀкӀ чӀвагиге яги хабаргье. РагӀалда гьоркьор букӀунеб лъай гьелда жаваб кье, ва рагӀи захӀматаб хӀалалда лъугьун хъвазе, сураталзе ва ишаразда гӀодзе.
- РагӀи байбихьулеб мехалъ гьоркьоб гьаракь бихьизабе ва бер тӀад ккураб гьабе.
- Къокъаб кагъатал, цого заманалда цо пикру, ва гьел, гьеб, гьелзабиги абун цӀарал хӀалтӀизабе.
- Рагьараб суалазул бакӀалда кӀиго жавабалдаса цо бищизе яги у/гуро суал гьабе.
- Жавабалъе чӀаго. Гьесие бицине гьечӀеб батани, цогӀарал рагӀаби такрар гьаре, цинги цӀидарал рагӀаби хӀалтӀизабе.
- Дандицаге, рукӀкӀ чӀвагиге. Гьес жиб абулеб бугебалъул гьоркьор букӀунеб лъайалда жаваб кье.
- РагӀаби дагьаб гьоболелго, хъвазе, гьаракьалъул хӀакъалъулъ, цӀумалъул ишаразда ва гьоркьоб гьарал сураталда гӀодзе.
Гьаб гьумералда (8 разделал)
- Деменция букӀун гӀадамасда гаргадалъул бищун гӀадамал рахӀатал щивал?
- Рагьи кикӀан байбихьизе кколеб?
- Дун абулеб рагӀи кикӀан гьабизе кколеб?
- КикӀан лъикӀаб лъазе кколеб?
- Гьес рукӀкӀ гьечӀеб хабар абураб батани щиб гьабизе?
- Деменция гӀебеде бачӀулелго, гаргадалъул хӀал кикӀан хисула?
- Суратал ва хӀалтӀаби рагьида кумек гьабизе бегьулищ?
- Рецц ккун, щиб гьабизе?
Деменциялъ рагӀаби батизе, халатаб кагъат бицине яги гьоркьоб гьаракь къотӀизе захӀмат гьабизе бегьула. Гьеб жибго гьелъул гӀадамиялда жанире боялда нахъе кӀвечӀо абулеб гуро. Рагьи кикӀан хӀадур гьабулеб, кикӀан рагӀи гьабулеб ва кикӀан лъазе бегьулебалъул гӀиси-бикъинал хиса-басиялъ кӀигоялъеги гаргадалъул рахӀат гьабизе бегьула.
Деменция букӀун гӀадамасда гаргадалъул бищун гӀадамал рахӀатал щивал?
Гьесул пикру бищизабе, бихьараб гьабе ва тӀолабго хъвай. АнцӀго хабар радалда чӀун батани:
- Рахъ тӀехьаб гьабе ва гьесул цебевахъ вукӀа. Телевизор свинабе, бераздаса цоцакь рагъаде ва гьесул цӀар хӀалтӀизабе.
- Цого заманалда цо хабар абе. Къокъаб кагъатал, цо пикру, цо суал.
- КӀиго жаваб бищизабе. «Чай гьалда кофе?» — «Щиб бокьилищ нужеда?» абунигун бихьараб буго.
- ЧӀаго. Жавабалъе пикру гьабулебгун цӀикӀкӀун заман кье, ва гьоркьоб рагӀи хвезе хӀалбихьиге.
- Дандицаге, хабаргье. Жавабал рукӀкӀ ругищ-гьечӀищ гьебалдаса, гьес жеги лъай кколеб букӀиналда жаваб кье.**
Рагьи кикӀан байбихьизе кколеб?
ГӀадамас нужеда пикру чӀваязе бегьулеб хӀал хӀадур гьабе. Family Caregiver Alliance асул рахбар тӀоцебесеб цебе гьаракь дагьаб гьабизе рекӀелъула: радио яги телевизор свинабе, перде яги нуцӀа къазе яги тӀехьаб бакӀалде вице.
- Цебевахъ ваче. Нахъевахъ яги рахъалдаса вачӀун, гьеб гъугъабизе бегьула.
- Мун лъугьеб чи гьабизе. «Салам, дада, дун Сара йиго, дур яс.» Гьелъ гьесул цӀар балагьизе гьечӀо.
- Гьесул бераздаса вукӀа. Гьеб рагъун батани, рагъаде яги гъоркь къункърабе, берал цоцакь ругелъун.
- Дур цӀумалъул ишаралда ва гьаракьалъул хӀакъалъулъ балагье. National Institute on Aging (NIA) дур гьаракьалъул хӀакъалъулъ, гьоркьоб гьаракьалъулъ, цӀумалъул ишаралда ва чӀужуялъул ишаразде лъалар чӀвазе ва гьатӀидаб, гьоркьохъаб хӀакъалъ бихьизе рекӀелъ гьабула.
- Берлазул очки ва радалъул аппаратал ругелъулъ хал гьабе. ЛъикӀабго бихьун ва радалъун кӀвечӀеб рагьалда нахъруссине къваригӀунаб буго.
Дун абулеб рагӀи кикӀан гьабизе кколеб?
Бихьараб рагӀаби, къокъаб кагъатал ва гьоркьохъ, гъоркьехъаб гьаракь хӀалтӀизабе.
- Цо кагъаталда цо пикру. «Пальто сверунел. Цинги къватӀире ине.» Цо заманалда кӀигониги гьечӀо.
- Гьел, гьеб, гьелзаби абун цӀарал хӀалтӀизабе. «Бабаял Жан цӀахьан» — «Гьел цӀахьан» абунигун бихьараб буго.
- Гьоркьоб гьаракь борхате, амма гьоркьохъ гьечӀо. Family Caregiver Alliance борхатараб гьаракь боржунлъун гьечӀо, борхинаблъун гьабизе рекӀелъ гьабула.
- Такрар гьабе, цинги батӀияб хӀалалъ абе. Гьесие бицун гьечӀеб батани, цогӀарал рагӀаби цояб нухалъ такрар гьаре. Гьеб кумек гьечӀеб батани, тӀокӀаб чӀаго ва батӀиял рагӀабаздалъун хӀалбихье.
- Абизегунги бихьизабе. Чашалде ишара гьабе, кӀиго свитер бихьизабе, яги тӀоцебесеб хӀалтӀи бихьизабе.
- Гьесда рагӀи гьабе, гьесул рахъалъ гуро. NIA гӀадамалъул рахъалъ гьеб гьениб гьечӀеб хӀакъалъулъ ва лъимерзабазухъ хӀакъалъулъ рагӀи гьабизе чӀвазабула.
NIA гӀемерал суалазул бихьарал куцал рекӀелъ гьабула. Гьелъул мисалал:
| Гьеб бакӀалда | БатӀияб хӀалалъ хӀалбихье |
|---|---|
| «Квералъе щиб бокьилищ дуе?» | «ЧчугӀа гьалда кӀакӀарал хан бокьилищ дуе?» |
| «Мун кикӀан вукӀарав?» | «Мун къангӀарав вукӀищ?» |
| «Дуе къан бокьилищ?» | «Квералъул кванкӀи анцӀила минуталда хӀадур буго.» |
| «Гьеб гьедин гьабуларо.» | «Гьаб хӀалалъ хӀалбихьел.» |
| «Нижеца гьезалдаса гьоркьор вачӀараб нухалъ ракӀалда бугищ дуе?» | «Дун вачӀараб нухалъул рахъалъ пикру гьабулеб буго. Щиб бокьараб дица бихье.» |
| «Дица дуе цебе абун букӀана.» | ТӀоцебесеб нухалъгун, гьатӀидабго жаваб кье. |
КикӀан лъикӀаб лъазе кколеб?
РагӀабиги гуро, магӀна ва лъай лъазе кколеб.
- ЧӀаго. ГӀемераб мехалъ рачӀчӀад чӀамалъ пикру гьабулеб заман буго. РагӀи хвезе гьоркьоб анцӀила рекъон чӀвазе хӀалбихье.
- РагӀи батун кӀвечӀеб батани хӀакъалъулъ, кумек гьабе. Гьес захӀматго гьабулеб батани, рагӀи бихьизе бегьула абула Family Caregiver Alliance.
- Дуда бицараб хал гьабе. Alzheimer’s Association асул гаргадалъул рахбар рагӀабазда гьоркьор букӀунеб магӀна балагьизе ва бицине, такрар гьабизе рекӀелъ гьабула. «Мун машинаялъул рахъалъ гъваригӀун вукӀищ?»
- Гьесул цӀумалде ва чӀужуялъул ишаразде балагье. РагӀи захӀматаб хӀалалда лъугьулебго, NIA-лъ абулеб хӀакъалъулъ, гъамгъабизаби, рецц яги рахӀат чӀезе рагӀабигун бихьарабго бихьизе бегьула.
- Гъваридал рахӀатго кьезе. Гъваридал рукӀкӀ гьечӀеб хабаралда тӀад русун батаниги, гьелъул лъай битӀараб буго.
Гьес рукӀкӀ гьечӀеб хабар абураб батани щиб гьабизе?
Дандицаге. Нуж бергьине рес букӀине гьечӀо, ва гӀадам хӀисаб гьабун яги шугӀун лъугьине бегьула. Гьелъул бакӀалда, лъай бице, цинги гьоркьохъ батӀияб хабарде вачӀе.
Family Caregiver Alliance лъай лъазе ва цинги бицине рекӀелъ гьабула. Масала, дур эбел лъимерал школалдаса бищизе вукӀила абулеб батани:
- Гьеб бакӀалда: «Эбел, дур лъимерал чӀахӀиял руго. Гьеб кӀикъоялдаса лъагӀел заман ана.»
- БатӀияб хӀалалъ: «Мун кидаго гьатӀидаб эбел букӀана. Гьел бищулеб заманалъул рахъалъ абе. Цебе щиб-ниги жиголищи?»
Alzheimer’s Association нуж рагӀи кьечӀеб хабаралда дандицаге абунги рекӀелъ гьабула. Заман бищизабе: рукӀкӀ гьечӀеб пикру зиян гьечӀеб батани, гьеб батӀа.
Деменция гӀебеде бачӀулелго, гаргадалъул хӀал кикӀан хисула?
ХӀажатал заманалда хисизе бегьула, гьелъин дуца дур хӀал хисизе ккола. Alzheimer’s Association лъабго гуреб хӀалал рикӀкӀун рихьизабула:
| ХӀал | Щиб кумек гьабулеб |
|---|---|
| ТӀоцебесеб | Гьес кагъат гьабизе кӀвечӀо абун пикру гьабуге. Рагьида гьеб гъорлӀе, гьесда жаниб рагӀи гьабе, щиб кумек бокьилищ гьесдаца тӀалаб гьабе, кумек гьабулеб батани, зеялдаги хӀалтӀизабе. |
| Бакьулъаб | ТӀехьаб бакӀалда цоязда цо рагьи. Гьоркьохъ рагӀи гьабе, бер цӀад ккураб гьабе, у/гуро суалазда гӀодзе, тӀад-тӀадалъун инструкция кье, ва загьир гьабуге яги рукӀкӀ чӀвагуге. |
| Ахираб | Цебевахъ ваче ва мун лъугьеб чи гьабизе. Ишарал гьабизе ва ишаразда гӀодзе. Хъвазе, гьаракьалъул хӀакъалъулъ, ишаразда, сураталда ва махӀалда гӀодзе. Гьеб гьениб гьечӀеб хӀакъалъулъ киданиги рагӀи гьабуге. |
Щивасиги гӀадам батӀияб буго, ва цогӀаб гӀадамасдаса лъикӀал ва захӀматал къоял лъугьине бегьула. Ярлыкъалда гуро, гьеб жеги кикӀан бугебалде жаваб кье.
Суратал ва хӀалтӀаби рагьида кумек гьабизе бегьулищ?
У, бегьула. Гьоркьоб гьараб сураталъ зулму дагьаб гьабула ва кӀигоязда балагьине ва ишара гьабизе жо кьола.
- Сураталгун рагьи. Conversation Cards хабар гьечӀел, рагӀи рагьараб суратал кьола.
- Хъизаназул суратал. Photo Pairs нужеда бищарал суратал гьоркьохъ кӀигоялдаса данде сверизе хӀалтӀиялде сверула, гьелъ гӀемераб мехалъ хӀакъикъатал рагьун риччазе.
- Лъалел рагӀаби. Finish the Saying лъалел америкаял рагӀаби хӀалтӀизабула, хадуб рагӀи рагьараб суал.
- Рагьулъ гьоркьоб кӀигоялда данде сверизе хӀалтӀаби. Picture Pairs рагӀи гьабулеб заманалда кверзда хӀалтӀи кьола.
ЦӀикӀкӀун лъазе гьоркьоб хӀалел кикӀан гьабизе ва ракӀалда чӀварабиязул хӀалтӀаби бихье. Щваралъул ва звоналъул рахъалъ щваралъул ва телефоналда ва видеоялда гаргадалъул нилъер рахбар бище.
Чанги мацӀалда рагӀи гьабулев гӀадамалъул рахъалъ чанги мацӀазда гаргадалъул рахбар бихье.
Рецц ккун, щиб гьабизе?
Гьеб щивасдаса лъугьула. Рецц ккун батани, NIA тӀокӀаб тӀехьаб лъугьине заман босизе рекӀелъ гьабула. БатӀияб рукъалде ине, гьоркьохъ цӀикӀкӀун нахъе васе ва гьоркьохъ лъугьун хадуб таде ваче. Рагьи цӀидасанги байбихьизе бегьула, ва гӀадамасги дур гьоркьохъ лъайялда жаваб кьезе бегьула. Рецц кколелъул хӀал кидаго букӀин батани, гьеб мун гъалатӀ гьабулелъул гуро, амма цӀикӀкӀун кумек хӀажатлъул ишара буго. Хъулухъ гьабулезе жиндирго гӀодзабиялъул рахбар кумек кьолеб бакӀал рихьизабула.
ГӀаммал суалал .
Деменция букӀун гӀадамасда щиб абизе бегьулареб?
Хабаризе гӀемер гьабизе бегьулареб («Дуда ракӀалда бугищ?», «Мун рукӀкӀ гьечӀого вуго» абизе, тӀагӀиназул рахъалъ чӀварабизе («Дун дица цебе абун букӀана») ва гьеб гьениб гьечӀеб хӀакъалъулъ гьесул рахъалъ кагъат гьабизе. Лъимерзабазухъ хӀакъалъулъ рагӀи гьабизе бегьулареб. Гьелъул кумек гьечӀого, гьединал хӀалалъ кӀочонго яги рахӀат чӀезабизе бегьула.
Гьес жавабал рукӀкӀ гьечӀеб батани, дица рукӀкӀ чӀвагизе бегьулищ?
ГӀемераб мехалъ гуро. РукӀкӀ гьечӀеб хабар зиян гьечӀеб батани, гьеб батӀа. Данди рагӀи гьесул пикру хисизе гӀемераб мехалъ кумек гьабула гьечӀо, амма гьединго гӀадамалъухъ рахӀат чӀезабула. Гьес жеги лъай кколеб букӀиналда ва жеги хӀинца гьесие хӀажат букӀиналда пикру чӀвай.
Гьес рагӀи батизе кӀвечӀого, щиб гьабизе кколеб?
Цин заман кье. Гьеб захӀматго гьабулеб бихьулеб батани, гьоркьохъ рагӀи яги пикру гьабизе ва хал гьабизе бегьула. Киналго ишарал ва сураталги кумеклъун батизе бегьула.
Ахираб хӀалалда деменция букӀун, дагьабго кагъат гьечӀев гӀадамасда кикӀан гаргадизе кколеб?
Цебевахъ ваче, нуж мун лъугьеб чи гьабизе, гьоркьохъ ва гьитӀинаб гьаракьалъулъ рагӀи гьабе. Лъаял лъазе гьесул цӀумалде ва чӀужуялъул ишаразде балагье. Нужер гьениб букӀине, лъалеб кечӀ яги квер хъвазе рагӀабигун кӀудияб хабар кьезе бегьула.
Источники
Нижеца ссылка гьаб гьумер мугъчӀвай гьабулел гӀуцӀабазде ва цӀех-рехазде. Щибаб хал гьабулеб букӀана гьумер цӀигьабураб мехалъ.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance