Naitchuaq kiun
Itqaumaniq aasii aquvitluni itqaumaniŋnik ilaan piksatigut, savaaksratigut, atuutipigut, unipkaatigutlu. Savaaġlugi savaaksrat itqaumanik, savaaliqsuġlugu uqaluktuat nakuuruat, uvvalu piksanik tautuglutik. Apiġġuutiŋitchuat: “Itqaumaviuk?” “Kina una?” suliuqtaŋŋiḷḷugit, uqallaglugu “Uqautiginga una.” Uqallautiq aqunnaqtuq nalunaiġniaġniŋata nalaunŋiġniaŋata aŋiññiqsauq.
- Itqaumaniq uqallautiq, nalupqisuirutitchuq. Nalaunŋiġniq nalunaiġniaq suliqsraŋitchuq, quviasuutiq suliqsrauq.
- “Itqaumaviuk...?” “Kina una?” simmiġuk uqausiŋnik piḷḷuataġutinik, “Uqautiginga uvluakun una.”
- Savaaksraq itqaumanik iñuum iñuuniaŋanit savaaksraqaqtuq argagnik uqallautimunlu tiguġiksraqaqtuq.
- Uqaluktuat nakuuruat ikayuġniqsuq ilaqutinik, pulaaqtaqtunik, munaqsitiniklu ilisimalugu iñuk, aanniaqutaiñŋaniññi.
- Itqaumaniq aliasuġutiqaliruni, saġlugiñiqsraġlugu, saksraqsiḷḷugu aallamun.
Uvani makpiġaami (7 avgutit)
Itqaumaniq uqaqtuq itqaumaniŋnik aquvitluni quviasuutiq. Amigaitchuat dementiaqaqtuat iñuit itqaumaniit ukiuqtaqtuanik qaluktaġuitchuat uvlaakun pisuġniŋanit. Piksat, savaaksrat ilisimasuŋat, atuutit, unipkaallu itqaumaniit ukkuat umiktitñiaġaitchait, ilivsiḷḷu aviktuqatautigilugich aqunnaqtuamik. Atausiq maliguagaksaq: uqallautiq, nalupqisuirutitchuq.
Suna itqaumaniq, qanuqli nalupqisuirutinit aullasimavaa?
Itqaumaniq itqaumaniŋnik aviktuqatautiginiq piksatigut, savaaksratigut, atuutipigut uvvalu taiguġaksaŋnik, iñuum isumaqługu pisukługu. NHS uqautigaa itqaumaniŋnik unipkaaniglu aviktuqatautiginiq piksatigut, savaaksratigut, taiguġaksaŋnik atuutiniglu ikayuutaqaqtumi, makpiġaaġmi uvvalu taiguaġmi. Nalupqisuirutiq aallauq: iñuum kiugiaq nalaunŋiqsraŋanik apiqsraqtaa, taamna kangusuktilaaqtaġniqsuq quviasuutimun.
National Institute on Aging uqautigaa apiġġiniq iñuum itqaumagaa sumik uvvalu kina sumik piñiaġniaŋitkaluaq. Family Caregiver Alliance uqautigaa apiqqutaat itqaumaniq tavra pisuŋmik atuġaitchuat piñiaġniaŋitkaluaq, itqaumaniŋniglu qavluŋniuraq uqallautigilugit.
| Taatna pitqiññiġlugu | Uuktuġlugu una |
|---|---|
| “Itqaumaviuk una?” | “Una uvluq quviasuknaqtuq tautuktuaq. Uqautiginga.” |
| “Kina una?” | “Una Aunt Rose siġġiġmi. Tautukkanaa nasautaa.” |
| “Qavsiñi ukiut una?” | “Una igluqaqpauraq tautuktuaq. Qanuq inuuniqsauq taavani?” |
| “Naagga, Bill-ŋitchuq, Frank-ŋuuq.” | “Quviasuknaqtuq tautuktuaq.” |
| “Taimak uqautigigaatin.” | “Unipkaaq una piqpagiga.” |
Qanuq piksanik uqallautigiñiaġlugit nalupqisuiññiġḷutin?
Tautukkamnık sivulliullugit, iñuumlu ilasuaqtaġligu pisukkami.
- Iḷḷuagnak aquvittiglutik. Makpiġaaq qitkutigisiuġlugu tautukkavsi ilaan, nalupqisuiññiġḷutin.
- Piksanik iḷaŋnik tigusiġiñ. Tallimat piksat nakuuruat savaaksrauvlutik atausimik piḷḷuaqł̣ugit. Aŋiḷḷaat, naatkaat nakuuruat.
- Atiŋit uqautigilugit ilivsin. “Una ilvich, Aapalu katitchiġviksi uvluani” sapiqsraq piḷḷuagaa.
- Sumi tautukkavit uqautigilugit. Atigit, qamutit, niqit, silallu, qiñiġlu. “Qamutiq taamna. Quliaqnaqtuq tautuktuaq.”
- Piḷḷuataġuk, apiqsraŋŋiḷḷugu. “Uqautiginga…” uvvalu “Sumik tautukpiñ?” Nipiqsaaq nakuuruq.
- Maliglugu uqausii. Aallamun uqallautiliruni, maliglugu.
- Nutqqaqtit quviasuktillugu. Makpiġaaq umikkit aquppiqsaqtiŋŋiḷḷugu.
Piksanik uqallautiksranik piḷḷuatautiksranik, uuktuġlugu conversation cards. Iḷagiit piksait aturlugit naliaksraġilugich, uuktuġlugu photo pairs; piksat tigusiqkan tautuksraurmik sivulliqpaŋmiittuq.
Qanuq savaaksraq itqaumanik savaaliqsuiñiaġlugu?
Savaaksraq itqaumanik aasii savaaksraq iñuum iñuuniaŋanit savaaksraqaliraq tiguġiksranik uqallautiksraniklu.
- Savaaksraq sapiġnaqtuq tigusiġiñ umiksaaq naqittuaq, suniagaksraaq, nasautiliuqsiġvik savaaksraa, uvvalu qiruk mikiruq.
- Suni sivuniksraq uvvalu aviktuaq. Savak, aliŋnaqsiruuti, nuna, ukiuqtaqtuat, uvvalu iḷaŋŋich tamaita.
- Savaaksrat nakuuruat katitiq. Tallimat qulitlu savaaksrat piḷḷuaqtut aullaqtiġiñiaġlutin.
- Piiqtat aglaallu kopiit aturlugit. Piksat aglaallu piiqtaqaŋitchuat kopiit savaġlugit, atausiŋŋuŋich piiqsigilugit.
- Atausiq atausiullugu anisuk. Tunniuk, uqautigilugu, tautuklugu qanuq uqallautiq aallasimavaa.”
Iliḷḷuagaksrat:
- Savak: atiq aglaaŋa, savaktiun mikiruq, atigiun, aglaksraun, munaqsiun, niġiñiqsiviksaq makpiġaaŋa.
- Igla: niġiñiqsiviksaq aglaaŋa argamiñi aglaŋa, taġiuq, quviasuutauq atigiun uvvalu quŋasigun.
- Aliŋnaqsiruutit: iqaluksiun niksiŋiḷḷiq, putaaq, imiq, nautchiaq paŋaliksaq.
- Nunat: aglaun, nunaurutit, pulaaqtautimik, nunaaġviŋmi taiguagaksaq.
- Iḷagiit: piksat kopiit, miqłiqtuan aglaaŋa, katitchiġviŋmun aglaun.
Tiguaqtaŋŋiḷḷugit ipiksaat, mikitquat niġiġniaqtaat, sunillu aliasuġutiksraqaqtut ilisimanaġniġuŋŋiḷḷugu piḷḷuatautigilugu.
Qanuq uqaluktuat nakuuruat savaaliqsuiñiaġlugu?
Uqaluktuat nakuuruat aasii makpiġaaq piksanik titiraġniŋniklu mikiruŋnik iñuum iñuuniaŋanik. Ilaanik tautuglutik, ikayuġniqsuq pulaaqtaqtunik munaqsitiniklu tautukkagniaġlugu iñuk tamatkikkuuŋ.
- Qanuqitniq tigusiġiñ. Makpiġaaq piksanik iliñiutaqaqtuq, makpiġaaq piksanik aglaaŋa, uvvalu taiguaġmi piksaliuq.
- Iḷaŋnik avguġutigilugit. Miqłiqtuun, iliġñiq, savak, iḷagiit, nunat inuuniqaqtut, ukpiqquti, aliŋnaqsiruutit, niqit atuutitlu piqpagitkaŋit.
- Atausiq malġuŋniglu piksanik makpiġaaġmi iliḷḷugit titiraġniq mikiruq, aŋiḷḷaaq aglaaŋa: “Mary, 22-nik ukiuqaqtuq, savaktiliqsuq aŋalatchiġviŋmi.”
- Piqpagitkaŋit pisuqtallu iliḷḷugit. “Kapi imiq immigaa. Saŋŋiġmi atuutit piqpagai. Taiguaġniq nipituq piqpaginngilaa.” Una ikayuutaq iñuŋnun munaqsisuktunun.
- Iñuum ilasuaqtautillugu pisukkami, piksanik tigusiqługu, unipkaanik uqautigilugu, uvvalu savaaliqtautillugu tautukługu.
- Ilautigisukkuk. Naammaksriññiaŋitkaluaq atuġniaqtuq.
Itqaumaniq aullaqsaaqtuksrat
- Atuutit atuġlugit miqłiqtuutini uqallautigilugulu sumi aallasimagiik. Tautuk atuutitigut savaaksrat.
- Iglumi taiguġaksat taiguaġniḷu tautuklugit ukiuqtaqtuanit piqpagitkani.
- Miqłiqtuutini niqiliuq tipigiksraŋa uqallautiq aullaqtilugu.
- Nunaurutiq nunaaġviŋmi tautuklugu tumitchiaq aquppiŋanik maliglugu.
- Makpiġaat taiguġaksallu pisuklugit akit, atigit, qamutitlu uqallautigilugit.
- Unipkaat aglautigilugit uqaluktuutiġmi, piḷḷuataġutigiguni, iḷagiiñun.
- Uqallagniaġlutin aviktuqatautigilugu. Atausiq piksak tautuktilugu taiguaġmi uqallagniaġlutin; tautuk uqaluktuutiŋnik taiguaġniglu.
- Piksaq savaaksraqlu aġnaqsimaguk pulaaqniaqutin. Pulaaqtautivich sukatchiġutilaa; tautuk pulaaqtautivich.
Qanuq itqaumaniq aliasuġutiliraq?
Iḷaŋich itqaumaniit aliasuġutiksraqaqtut, isumaaluksraqaqtut, kappiasuksraqaqtullu. Iñuk aliasuktillugu, nutqqaqtit, saġlugiñiqsraġlugu, saksraqsiḷḷugulu aallamun. Aŋiqsuirutigiññiġlugu qanuq pisimanŋa. Family Caregiver Alliance uqautigaa iñuk nalaunŋitchuatun uqautigiññiaġniaŋitkaluaq, iḷisimanigit isummatiginiit kiuvlugit, nalunaiqtut. Tuquruŋmik uqallautigiguni iñuusutun, isummatigini kiuvlugu: “Iqsraqpagigaat. Uqautiginga taŋŋa.”
Qanuq ilisimaniq uqaqpa?
Cochrane-kun nalupqisuirutaat itqaumaniŋmik, nalupqisuirutit 22, iñuillu 1,972 atulugit, nalunaiqsuiqaqtut suliaksrait nalaunŋiḷḷuataŋŋiḷḷugit, mikiruŋŋuġut, sumilu qanuqllu savaaqtautillugi aallaat. Aktuutiksraq dementiaqaqtunun paqitchuq. Itqaumaniq uqautigivut aqunnaqtuamik nalunaiqł̣uamiklu aviktuqatautiginiq imuŋaqługu, aanniaqtitñiqsuirutitchuq. Uqallautinik ikayuġutiksranik, tautuk uqallautinik ikayuutiksrat.
Apiqqutit iñugiaktut
Suna itqaumaniq dementiaqaqtunin?
Itqaumaniq itqaumaniŋnik uqaluktuaniŋniklu aviktuqatautiginiq, piksatigut, savaaksratigut, atuutipigut, taiguġaksaŋniklu ikayuutaqaqtumi. Atausimik malġuŋniklu iñuŋnik, iñugiaktuniḷu savaktaġniaqaqtuq. Sivuniqsaq uqallautiq quviasuktaq nalunaiqtaq, iñuum itqaumaniŋanik nalupqisuiññiġniaŋiḷḷugu.
Sumi apiġġuutiŋitchuaŋa “Itqaumaviuk?”
Apiqqutaat itqaumaniŋmik nalupqisuurutaat iñuk kangusuktitsisinnaaġaa uvvalu iḷisaqsiḷḷugu kiugiaq piñaitchumi. National Institute on Aging uqautigaa apiġġiniq iñuum itqaumagaa isumagivlugu sumik uvvalu kina sumik piñiaġniaŋitkaluaq. Tautukkamnık uqallaglugit, iñuumlu ilasuaqtaġligu sumik pisukkamiŋik.
Sunik iliḷḷuaġniaqpiŋa savaaksramun itqaumanik?
Tiguaqlugit savaaksrat nakuuruat, sapiġnaqtuat, iñuum iñuuniaŋanut atausiŋŋuġutaat: savaktuat, aliŋnaqsiruutit, atigiruam quviasuutaa, aglaun, niġiñiqsiviksaq aglaaŋa, aliŋnaqsiruutiŋlu. Tiguaqtaŋŋiḷḷugit ipiksaat, mikitquat niġiġniaqtaat, atausiŋŋuŋiḷḷuuniit piiqtaqaŋitchuat.
Qanuq nalaunŋiġumi?
Taimak piḷḷugu. Aakaŋma piksaq tautukkamiuk nuliaga qanuq, nalunaiqł̣uni ayaugaqtaaqami, nakuuruq. Nalaunŋiqtaq uqallautiq aqunnaqtuq nalupqisuirutimut simmiġaa. Maliglugu unipkaaq uqautigigaa, ilaanik quviasuglusi.
Pivikput
Pituutikput ikayuqtigiit suli uuktuutit uvani makpiġaami atukkatigut. Atuniŋat qiñiqtauplutik makpiġaaq nutaŋuqtitaumat.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS