Samskiftisráð tá tú tosar við ein, ið livir við demens

Demens kann gera tað truplari at finna orð, fylgja einum longum setningi ella blokera fyri bakgrundsljóði. Hetta merkir ikki, at persónurin ikki longur vil hava samband. Smáar broytingar í, hvussu tú fyrireikar eina samrøðu, hvussu tú tosar og hvussu tú lurtar, kunnu gera tað lættari og róligari hjá tykkum báðum at tosa saman.

Hvat eru tey týdningarmestu ráðini fyri at tosa við ein, ið livir við demens?

Fá hansara uppmerksemi, halt tað einfalt og ver tolmodigur. Um tú bert minnist fimm ting:

1. Ger rúmið stillt og vend tær móti persóninum. Sløkk fyri sjónvarpinum, set teg í eygnahædd og brúka navnið hansara.
2. Sig ein ting í senn. Stuttir setningar, ein hugsan, ein spurningur.
3. Bjóða eitt val millum tveir møguleikar. „Te ella kaffi?“ er lættari enn „Hvat vilt tú hava?“
4. Bíða. Gev meiri tíð at svara, enn tað kennist náttúrligt, og royn ikki at bróta av.
5. Stríðst ikki og royn ikki. Svara tí, hvussu persónurin kennir seg, ikki um upplýsingarnar eru rættar.

Hvussu eigi eg at byrja eina samrøðu?

Fyrireika soleiðis, at persónurin kann hugsavna seg um teg. Vegleiðingin hjá Family Caregiver Alliance mælir til at minka um larm fyrst: sløkk fyri útvarpinum ella sjónvarpinum, lat gardinurnar ella dyrnar aftur, ella farið onkursvegna, har tað er stillari.

• Kom framanífrá. At koma aftanífrá ella frá síðuni kann skelkja.
• Sigg hvør tú ert. „Hey pápi, tað er Sara, dóttir tín.“ So sleppur persónurin at leita eftir navninum.
• Kom niður á sama støði. Um persónurin situr, set teg ella legg teg á knæ, so eyguni eru í somu hædd.
• Legg til merkis andlit og tónalag. National Institute on Aging (NIA) mælir til at vera varugur við tónalag, styrki, andlitsbragd og kropsmál, og royna at vera heitur og rætt framur.
• Kanna, um brillur og hoyritól eru í. Tað er torført at fylgja við í eini samrøðu, sum tú ikki fult sært ella hoyrir.

Hvussu eigið eg at seta orð á tað, eg sigi?

Brúka einfald orð, stuttar setningar og eina róliga, lága rødd.

• Ein hugsan í hvørjum setningi. „Lat okkum fara í jakkuna. Síðani fara vit út.“ Ikki alt í einum andartaki.
• Brúka nøvn, ikki fornavn. „Mammu Beinta ringdi“ er greiðari enn „Hon ringdi“.
• Tosa lægri, ikki harðari. Family Caregiver Alliance mælir til eina lægri rødd heldur enn eina hægri.
• Endurtak, og set síðani orð á annan hátt. Um persónurin ikki skilti, endurtak somu orð eina ferð. Virkar tað ikki, bíða eina løtu og royn onnur orð.
• Vís eisini, ikki bara sig. Peika á koppin, halt upp báðar troyggjurnar, ella vís fyrsta stigið.
• Tosa við persónin, ikki um persónin. NIA ávarar ímóti at tosa um persónin, sum um hann ikki er har, og ímóti barnamáli.

NIA mælir til einfaldari útgávur av vanligum spurningum. Her eru dømi í sama anda:

Hvussu lurti eg væl?

Lurta eftir meiningini og kensluni, ikki bara eftir orðunum.

• Bíða. Stillleiki er ofta hugsanartíð. Tel spakuliga til tíggju, áðrenn tú kemur við.
• Bjóða eitt orð bert, um persónurin situr fastur. Family Caregiver Alliance sigur, at tað er í lagi at bjóða orð, tá onkur hevur tað strævið.
• Kanna, hvat tú hoyrdi. Vegleiðingin um samskifti hjá Alzheimer’s Association mælir til at leita eftir meiningini aftan fyri orðini og siga hana aftur fyri at kanna, um tú skilir rætt. „Tú stúrir fyri bilinum?“
• Hygg eftir andliti og kroppi. Tá tað gerst truplari at tosa, viðmerkir NIA, kunnu andlitsbragd vísa sorg, vreiði ella frustratión greiðari enn orð.
• Tak stúran á álvara. Sjálvt um ein stúran byggir á eina skeiva fatan, er kenslan verulig.

Hvat um persónurin sigur nakað, sum ikki er rætt?

Stríðst ikki. Tú vinnur óivað ikki, og persónurin kann enda við at kenna seg flatan ella bangnan. Set heldur samband við kensluna og far síðani varliga víðari.

Family Caregiver Alliance mælir til at viðurkenna kensluna, áðrenn tú leiðir samrøðuna víðari. Um mamman hjá tær til dømis heldur fast um, at hon skal henta børnini í skúla:

• Í staðin fyri: „Mamma, børnini hjá tær eru vaksin. Tað var fyri fjøruti árum síðani.“
• Royn heldur: „Tú hevur altíð verið so umsorgarfult mamma. Sig mær frá, tá tú hentaði tey. Skulu vit fáa okkum eitt sindur at eta fyrst?“

Alzheimer’s Association mælir eisini til ikki at stríðast um frágreiðingar, sum tú ikki ert samdur í. Vel tíðarpunktini: um ein skeiv trúgv er meinleys, lat hana vera.

Hvussu broytist samskifti, tá demensin versnar?

Tørvurin broytist við tíðini, so tillaga háttin hjá tær. Alzheimer’s Association lýsir tríggjar breið stig:

Øll menniskju eru ymisk, og sami persónur kann hava góðar og torførar dagar. Svara tí, hvussu tað hevur seg við persóninum beint nú, ikki einum merki.

Kunnu myndir og virksemi gera samrøðu lættari?

Ja. Ein felags mynd tekur trýstið burtur og gevur tykkum báðum okkurt at hyggja at og peika á.

• Myndabirting. Conversation Cards bjóða myndir við opnum spurningum, sum ongantíð royna.
• Familjumyndir. Photo Pairs ger myndir, sum tú velur, til eitt blítt samsvarandi spæl, sum ofta setur gongd á søgur.
• Kend orðatøk. Finish the Saying brúkar kend amerikonsk orðatøk og síðani ein samrøðuspurning.
• Samsvarandi spøl sum grundarlag. Picture Pairs gevur hondunum okkurt at gera, meðan tit tosa.

Sí hvussu tit spæla saman og minnisvirksemi fyri meira. Til vitjanir og samtalur kanst tú lesa vegleiðingarnar okkara um vitjanir og telefon- og videosamtalur.

Um persónurin tosar fleiri mál, sí vegleiðingina okkara um samskifti á fleiri málum.

Hvat um eg missi tolmóðið?

Tað hendir øllum. NIA mælir til, at um tú gerst frustreraður, tekur tú tær tíð at róa teg. Far inn í eitt annað rúm, tak nakrar spakuligar andadráttir og kom aftur, tá tú kanst. Tú kanst altíð byrja samrøðuna umaftur, og persónurin svarar væl lættari tínum róligari lagni. Um frustratiónin gerst støðug, er tað eitt tekin um, at tú hevur tørv á meiri stuðli, ikki at tú ikki røkkur uppgávuni. Vegleiðingin okkara um egnumrøkt hjá teimum, ið veita umsorgan hevur dømi um, hvar tú kanst venda tær.