ਛੋਟਾ ਜਵਾਬ
ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਵੋ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ, ਸਧਾਰਨ ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਬੋਲੋ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਚੋਣਾਂ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰੋ, ਸੁਧਾਰੋ ਨਾ, ਅਤੇ ਕੁਇਜ਼ ਨਾ ਲਓ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬੋਲਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੋਹ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਘਟਾਓ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਲਵੋ।
- ਛੋਟੇ ਵਾਕ ਵਰਤੋ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ, ਅਤੇ ਉਹ, ਇਹ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਮ ਲਵੋ।
- ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦੋ ਚੋਣਾਂ ਜਾਂ ਹਾਂ-ਨਾ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ।
- ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਓ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਅਜ਼ਮਾਓ।
- ਬਹਿਸ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ।
- ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਘੱਟ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਛੋਹ, ਲਹਿਜ਼ੇ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵਭਾਵ ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇਖਣ ਰਾਹੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੋ।
ਇਸ ਪੰਨੇ ਉੱਤੇ (8 ਭਾਗ)
- ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਝਾਅ ਕੀ ਹਨ?
- ਮੈਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ?
- ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
- ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਾਂ?
- ਜੇ ਉਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿ ਦੇਣ ਜੋ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
- ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ?
- ਕੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
- ਜੇ ਮੇਰਾ ਧੀਰਜ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਕਾਰਨ ਸ਼ਬਦ ਲੱਭਣੇ, ਲੰਬਾ ਵਾਕ ਸਮਝਣਾ ਜਾਂ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁਣ ਜੁੜਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਬੋਲਣ ਦੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੁਝਾਅ ਕੀ ਹਨ?
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਲਵੋ, ਗੱਲ ਸਧਾਰਨ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਰੱਖੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰਹਿਣ:
- ਕਮਰਾ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੋ। ਟੀਵੀ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬੈਠੋ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲਵੋ।
- ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਗੱਲ ਕਹੋ। ਛੋਟੇ ਵਾਕ, ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ, ਇੱਕ ਸਵਾਲ।
- ਦੋ ਚੋਣਾਂ ਦਿਓ। “ਚਾਹ ਜਾਂ ਕਾਫ਼ੀ?” ਪੁੱਛਣਾ “ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਨਾਲੋਂ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਜਵਾਬ ਲਈ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾ ਬੋਲੋ।
- ਕਦੇ ਬਹਿਸ ਜਾਂ ਕੁਇਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ, ਨਾ ਕਿ ਤੱਥ ਸਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸਦਾ।
ਮੈਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ?
ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਓ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਕੇ। Family Caregiver Alliance guide ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੋਰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਰੇਡੀਓ ਜਾਂ ਟੀਵੀ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਪਰਦੇ ਜਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰੋ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਓ।
- ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਜਾਓ। ਪਿੱਛੋਂ ਜਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਚੌਂਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ। “ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਡੈਡੀ, ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ।” ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆ ਜਾਓ। ਜੇ ਉਹ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੈਠ ਜਾਓ ਜਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ’ਤੇ ਆ ਜਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣ।
- ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। National Institute on Aging (NIA) ਤੁਹਾਡੇ ਲਹਿਜ਼ੇ, ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵਭਾਵ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਸਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਰਮ, ਸਧਾਰਨ ਅੰਦਾਜ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਦੇਖੋ ਕਿ ਐਨਕਾਂ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਜਾਂ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦ, ਛੋਟੇ ਵਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਤੋ।
- ਹਰ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਚਾਰ। “ਆਓ ਆਪਣੀ ਜੈਕਟ ਪਾਈਏ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਜਾਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਇੱਕੋ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕਹੋ।
- ਸਰਵਨਾਮਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਮ ਵਰਤੋ। “ਮਾਸੀ ਜੀਨ ਨੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ” ਕਹਿਣਾ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੋਨ ਕੀਤਾ ਸੀ” ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ।
- ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲੀ ਰੱਖੋ, ਉੱਚੀ ਨਹੀਂ। Family Caregiver Alliance ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਹੌਲੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਦੁਹਰਾਓ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਹੋ। ਜੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਓ। ਜੇ ਫਿਰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਡੀਕ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੋ।
- ਕਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਓ ਵੀ। ਕੱਪ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰੋ, ਦੋ ਸਵੈਟਰ ਦਿਖਾਓ, ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖਾਓ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। NIA ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਬੋਲੋ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੋਣ ਹੀ ਨਾ, ਅਤੇ “ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀ” ਨਾ ਵਰਤੋ।
NIA ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਸੁਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਉਦਾਹਰਨਾਂ:
| ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ | ਇਹ ਅਜ਼ਮਾਓ |
|---|---|
| “ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” | “ਤੁਸੀਂ ਮੱਛੀ ਖਾਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਿਕਨ?” |
| “ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” | “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?” |
| “ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ?” | “ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” |
| “ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।” | “ਆਓ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖੀਏ।” |
| “ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੀਲ ਵਾਲੀ ਸਾਡੀ ਸੈਰ ਯਾਦ ਹੈ?” | “ਮੈਨੂੰ ਝੀਲ ਵਾਲੀ ਸਾਡੀ ਸੈਰ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ ਸੀ?” |
| “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।” | ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਦੱਸੋ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ। |
ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਾਂ?
ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।
- ਉਡੀਕ ਕਰੋ। ਚੁੱਪ ਅਕਸਰ ਸੋਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਚਕਾਰ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਦਸ ਤੱਕ ਗਿਣੋ।
- ਸਿਰਫ਼ ਤਾਂ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਸੁਝਾਓ ਜੇ ਉਹ ਫਸ ਗਏ ਹੋਣ। Family Caregiver Alliance ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸੁਝਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੈ।
- ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰੋ। Alzheimer’s Association guide to communication ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਅਰਥ ਲੱਭਣ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਿਆ ਉਸਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। “ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੱਡੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ?”
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਦੇਖੋ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, NIA ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹਾਵਭਾਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਉਦਾਸੀ, ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਵੋ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਗਲਤ ਤੱਥ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਭਾਵਨਾ ਅਸली ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਉਹ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿ ਦੇਣ ਜੋ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?
ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੋ, ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੋ, ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਮੋੜੋ।
Family Caregiver Alliance ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੰਮੀ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹੇ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਲੈਣ ਜਾਣਾ ਹੈ:
- ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ: “ਮੰਮੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਹੁਣ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਂ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ।”
- ਇਹ ਅਜ਼ਮਾਓ: “ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਰਹੀ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਖਾ ਲਈਏ?”
Alzheimer’s Association ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਬਹਿਸ ਨਾ ਕਰੋ। ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਚੁਣੋ: ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਓ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਗੱਲਬਾਤ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲਦੀ ਹੈ?
ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੋੜਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਢੰਗ ਵੀ ਬਦਲੋ। Alzheimer’s Association ਤਿੰਨ ਆਮ ਪੜਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ:
| ਪੜਾਅ | ਕੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ | ਇਹ ਨਾ ਮੰਨੋ ਕਿ ਉਹ ਗੱਲਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ, ਸਿੱਧਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਮਦਦ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੇ ਮਦਦ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਰਤੋ। |
| ਵਿਚਕਾਰਲਾ | ਸ਼ਾਂਤ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਇਕ-ਇਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਹੌਲੀ ਬੋਲੋ, ਅੱਖਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖੋ, ਹਾਂ-ਨਾ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੋ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਕਰੋ। |
| ਆਖਰੀ | ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਜਾਓ ਅਤੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ। ਇਸ਼ਾਰੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਾਵਭਾਵ ਵਰਤਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ। ਛੋਹ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਬੋਲੋ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੋਣ ਹੀ ਨਾ। |
ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਔਖੇ ਦਿਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿਓ, ਕਿਸੇ ਲੇਬਲ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ।
ਕੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਹਾਂ। ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਤਸਵੀਰ ਦਬਾਅ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤ। Conversation Cards ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਵਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਕੁਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
- ਪਰਿਵਾਰਕ ਤਸਵੀਰਾਂ। Photo Pairs ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਰਮ ਮਿਲਾਨ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਕਹਾਵਤਾਂ। Finish the Saying ਜਾਣੀਆਂ-ਪਛਾਣੀਆਂ ਕਹਾਵਤਾਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ। Picture Pairs ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋ।
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਯਾਦਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੇਖੋ। ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਾਂ ਲਈ, ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਅਤੇ ਫੋਨ ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਪੜ੍ਹੋ।
ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਗਾਈਡ ਵੇਖੋ।
ਜੇ ਮੇਰਾ ਧੀਰਜ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
ਅਜਿਹਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। NIA ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਝੁੰਝਲਾਹਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਓ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਓ, ਕੁਝ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲਓ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਆਓ। ਤੁਸੀਂ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੂਡ ਦਾ ਚੰਗਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਝੁੰਝਲਾਹਟ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ। ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਆਮ ਸਵਾਲ
ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ?
ਕੁਇਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ("ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ...?"), ਸੁਧਾਰਨਾ ("ਇਹ ਗਲਤ ਹੈ"), ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣਾ ("ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ") ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹਾ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੋਣ ਹੀ ਨਾ, ਇਹ ਸਭ ਨਾ ਕਰੋ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਨਾ ਵਰਤੋ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਅਕਸਰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਦਦ ਦੇ।
ਜੇ ਉਹ ਕੋਈ ਗੱਲਤ ਤੱਥ ਦੱਸਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਗਲਤ ਤੱਥ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਓ। ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?
ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦਿਓ। ਜੇ ਉਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਸੁਝਾਉਣਾ ਜਾਂ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣਾ ਠੀਕ ਹੈ। ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ, ਹਾਵਭਾਵ ਅਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਘੱਟ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂ?
ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਜਾਓ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਕੋਮਲ ਛੋਹ ਵਰਤੋ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਲ ਦੇਖੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਕੋਈ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਗੀਤ ਜਾਂ ਹੱਥ ਫੜਨਾ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਪੰਨਾ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਪੰਨਾ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਜਾਂਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance