Savautit dementia-lik iñuich: 101 savautit

Nakuurautchuaq savaun dementia-lik iñuum nalunaiqsuaq savaun, mikitqisigaa, ilaanilu piqatigivlugu iñuum ukpiġivlugich. Ataani 101 savautit, avguqsimavut, ilaanilu qanuq aaqqiksisigiñ sapiqnaġumi. Suliqutaiññaqtutin, paŋŋakługu piŋitchuq. Nakuuruq uvlupak atigiqaq qaitchivich, kaffi-mik imiqługu ilaanilu.

Qanuq piksraq savaun nakuuruaq?

Iñuum piksraq, nalunaitchuq: aullaqtitigiñ iñuum piqatigivlugit, uvvaullu savaŋniaŋat.

• Isummatigiñ savaani piqatigivluŋalu. Alzheimer’s Association uqautiuq, allakkaaġvium iñuŋa maniŋmik avguġniq piqatigiyumaaqługu, nautchiġiŋaruaq nautchiġñiq piqatigiyumaaqługu.
• Tautukkiñ savaŋatigich. Aapam uvlaakun igluqpak saŋarumi, ilisaaġlugu uvlumi.
• Isummatigiñ sapiqnaqtuat. Aqpaŋŋaġniq, tautunniq, naalaktauniq, argat anniqsuut, pisuksiñiḷḷu nalunaiqsuat.
• Tautukkiñ iñuum isumaa. Iḷaanun nipituat savautit nakuuruat, iḷaanun iqsiñiqsuat.
• Savaun ikayuutaullugu. Niġiuvik atigit qaitchivich ikayuutaun nakuuruq.

Iḷisautit iñuuniaġmi

Dementia uqautauq sivulliq, qitiq, kingulliq iñuuniaġmi. Nalunaitchuq, iñuich iḷaani nakuuruat, iḷaani sapiqnaqtut, tautukkiñ uvva uvlu. Alzheimer’s Foundation of America iñuuniaġmi nalunaitchuat atausiuq.

Qanuq aullaqtitchiaġikpiñ dementia-lik iñuum ilaanilu?

Mikitqisigiñ, ilaanilu aullaqtitigiñ, akkiqsiŋŋiḷugu. Iñuich ilaaniq piqatigiyumaqtuat, aglaan aullaqtitiniq sapiqnaġumi.

1. Piksraq nakuuruaq uvlupak, uvlaakun.
2. Aaqqiksuġiñ tamatkua sivunniġmi aullaqtitilutin.
3. Apiqsruġlugu ikayuġniq: “Ikayuġniaġvisigun ukua?”
4. Ilivich aullaqtitigiñ. Sivulliq atigiq qaitchigiñ, iñuum maliġukługu. Uuktuġniq nakuuruq uqautiniġmit.
5. Atausiq savaun uqautigiñ.
6. Ikayuġlugu sapiqnaqtuat. Alzheimer’s Association uqautiuq, niġiuvit uqsruġlugit ilivich, aluutaq aitchuġlugu akuqługu.
7. Piḷugu savaŋatigun. Atigit aallatqiigñat nakuuruat.
8. Nutqaġlugu nakuuruŋiġumi. Aqpaŋŋaġniq, uumisuuġniq, “piŋiññaqtua” uqaqpan nutqaġlugu uvvaluunnii aniqsaaġlugu.

Tautukkiñ ilaanilu piqatiginiq uvvalu uqautiniq.

Iglumi savautit

Iglumi savautit nalunaiqsuat ikayuutaulluat, nakuuruat aullaqtitiniq. National Institute on Aging uqautiuq niġiuvit salummatigiñ, niġiuvik piŋaruġniq, saŋaniq, allakkat avguġniq, atigit qaitchivich. Tautukkiñ iglumi savautit.

1. Atigit uunaqtuat qaitchivich. Kasaq atigiliq niġiuvigmit niġġuġiñ, ilaanilu qaitchigiñ. Kingulliq, akitqisigiñ avguġlugillu nakuuruq.
2. Atigit aḷiŋich avguġniq. Aullaqtitigiñ aallatqiigñiñmik qaŋiq. Kingulliq, qaŋiq qatiġmiḷu avguġniq.
3. Niġiuvik piŋaruġniq. Atausiq suliqutaq aitchuġlugu. Atausiq iñiq piŋaruġlugu ilivich.
4. Niġiuvit salummatigiñ uvvalu akitqisigiñ. Uunaqtuq imaq, niġiuvit naapkaġumiññatqun. Akitqisigiñ aquvilluni nakuuruq.
5. Niġiuvik saŋaniq. Niġiuvik kinguniani saŋautaq aitchuġlugu. Argat ikayuutaulluat.
6. Allakkat avguġniq. Allakkat iñuŋŋat avguġlugit “piguk” uvvalu “igisak.” Maniq allakkat iñiqtaġniġik.
7. Piliaqtaqtiqsiñiq. Piliaqtautit, niqinik allakkat. Kingulliq, niqit piqatigivlugit nalunaiqsigiñ.
8. Maniñmik avguġniq. Maniq avguġlugu qasuġnun uvvalu igluġnun. Mikitqun tigumiaġniġik, niġiuvigumiñŋitkaq.
9. Saŋaniq uvvalu puviġniq. Saŋautaq iglum silataani, uvvalu puviġun aquvilluni.
10. Niġiuvik ikayuġniq. Uqsruġniq, nautchiaq akitqisigiñ, akuġniq. Savik uunaqtuḷḷu ilivich.
11. Niġiuvik iḷatqusiq. Allagaq aglaŋatigun atuġlugu piqaqpan. Kingulliq, niġiruaqtuq.
12. Allakkaaġvik savaun. Allakkat imusiġlugu, puyugaksramik iḷisaġlugu, niqinik allakkat aglaġlugu ilaanilu.

Atuġvik

Nalunaiqsuaq atuġvik iñuich tikiñiaqtaa, uqaqatit sapiqnaġumiḷḷu. Alzheimer’s Association atuġvik uqautiuq nalunaiqsuat atuġvit, nipituq iñiqsaaqługu. Tautukkiñ atuġvik savautit.

13. Atuġvit piqatigivlugit piŋaruġniq. Iñuusuktuuŋani atuġvit, katitchiġniq, ukpiġniq, iñuuniaġniq atuġvit.
14. Ilaanilu atuġniq. Ilivich aullaqtitigiñ. Imaqłiq uvvalu naalaktauniq nakuuruq.
15. Akkuniq atuġlugu. Argak paqitigilugu, akkuġlugu. Aquvilluni nakuuruq.
16. Mumiktiqsiñiq. Mumiktiqsiñiq niġiuvium iluani, uvvalu aquvilluni argak tigumiaġlugu.
17. Atuġvik atuġlugu tamatkua. Atuġvik piqatigivlugu, kaffi imiqługu, nipiqsaunani.
18. Atuġvik uqautigiñ. Unipkaaq apiqsruġlugu: “Mumiktiqsiñiq uqautigiñ.”
19. Mumiktiqsiñiq tautuġlugu. Piqatigivlugu tautuġlugu, nutqaġlugulu piqatigiyumiñ.
20. Nalunaiqsuaq atuġun. Sivunniġmi atuqsimagumi, mikitqusiq atuġlugu. Kingulliq, ikitqusiq nipiq.
21. Atuġvik tautuġniq. Nunanmi atuġvik tautuġniq, anmun iñiqsaaġlugu.

Iñuuniaq isumaalliq: qanuġvit, suliqutat, unipkaat

Kingulliq iñuuniaq piqatigivlugu, apiqunani. “Isumagiviuŋa…?” uvvalu “Kina una?” apiqsruġniġik, uqallautilugu. Tautukkiñ isumaalliq savautit.

22. Qanuġvik makpigaaq tautuġlugu. Sumi tautugniq uqautigiñ: “Atigiq nakuuruq. Uvlupak una uqautigiñ.” Atiq atuġlugu maliġlugu.
23. Isumaalliq kasaq. Iñuuniaġmi suliqutat, savaan suliqutaq, niġiuvik allagaq. Atausiq suliqutaq tigumiaġlugu.
24. Iñuuniaq makpigaaq. Qanuġvit ikitqusiq, aglaŋit angiyut. Ikayuutaulluat nutaat iñuich.
25. Uqallautit. Conversation cards qanuġvik uqallautimik.
26. Iḷatqusiq qanuġvik savaun. Photo pairs qanuġvinik savaun piŋaruġniq.
27. Iglumi tautuktat uvvalu tautuktat. Ilaanilu uqallautigiñ, apiqunani.
28. Savaan suliqutat tigumiaġniq. Suliqutaq, taġġuti, allagaq. Argat unipkaaq aullaqtitkaqtuat.
29. Miŋuaqtuŋani niġiuvik. Akuqługu, niġiruaqługu, uvvalu niġiuvium iluani iñuullugu.
30. Nunat nunaaġutit tautuġlugu. Nunaaġun angiyumi tumich atuglugich, uqallautilusi.

Savautit pisuqtit

Pisuqtiqsuq savaun, paŋŋaksraq piŋitchuq. Iñugiksuat suliqutat atuġlugit. Tautukkiñ pisuqtit savautit.

31. Qaŋiq pisuġniq. Mumiqaq aglaq, ikitqusiq qaŋit. Aullaqtitiniq sapiqnaġumi, ilaanilu aullaqtitigiñ.
32. Iñugiksuat qaŋiliq. Nautchiat uvvalu atigit, miqłiqtuqsuq piŋitchuq. Coloring pages qaritauyami uvvalu aglamun atuġnaqtuq.
33. Pisuqtiqsuq avguġniq. Makpigaam qanuġviŋit nautchiat, qamutit, niqit, avguġlugit. Kingulliq, piksraq nakuuruq.
34. Nautchiat piŋaruġniq. Nautchiat niuvirvigmit, imiqutaq. Kingulliq, ikitqusiq nautchiaq.
35. Ivalu uvvalu qaluksraq. Mikitqusiq, angiyuq putyuk. Kingulliq, ivalu akkuġniq.
36. Iḷatqunun allakkat. Iñuŋnun iñugiksuanun allakkat pisuġlugit.
37. Nunaŋmik pisuġniq. Mikitqusiq niġiuvik pisuġlugu. Suliqutat nakuuruat, ilaanilu.
38. Uqsruaq saŋaniq. Timmiaq iglu pisuġniq, saŋautaq, suliqutaq nipituq piŋitchuq. Tautukkiñ aŋutich savautit.
39. Allagaq aglaġniq uvvalu uqallautiniq. Iḷatqunun. Aglaġniq sapiqnaġumi, uqallautilugu ilivich aglaġni.

Silami nautchiġñiq

Silami aniq nakuuruq. Tautukkiñ silami nautchiġñiq.

40. Nautchiat imiqługit. Imiqutaq mikitquq, ikitqusiq nautchiat. Uvlutuaq imiqługu nakuuruq.
41. Nautchiaq iliḷugu. Niġiuvigmi iliḷugu, aqvaluŋiġumiñŋitqun. Nautchiaq mikitquq nakuuruq.
42. Nautchiat ikayuġniq. Argak aaqsaaġlugit, mikitqusiq.
43. Mapkut saŋaniq. Mikitqusiq. Kingulliq, kasaq tigumiaġniq ikayuutaulluaq.
44. Pisuksiñiq nalunaiqsuaruq. Iglum avataani uvvalu allakkun. Mikitqusiq nakuuruq.
45. Silami iñuuniq ilaanilu. Aquviñiq silami. Qiḷak uvvalu iñuich tautuġlugit.
46. Timmiaq niqiksraqługu. Timmiaq niġiuvia iliḷugu, iglum iluani tautuġlugu.
47. Qamutiq salummatigiñ. Kasaq, saŋautaq, uunaqtuq uvlupak.

Aktuutiniq savautit

Aktuutiniq, tippiq, niġiq, nipiq, tautunniq nalunaiqsuat dementia-mi. NHS uqautiuq atuġvik, suliqutat, argat aktuutiniq kingulliq iñuuniaġmi. Tautukkiñ aktuutiniq savautit.

48. Argat aktuutiniq. Apiqsruġlugu sivunniġmi, mikitqusiq uqsruq atuġlugu. Tippiŋitquq nakuuruq.
49. Atigit aktuutiniq. Kasaq atigiḷik, nakuuruat, akitqisigiñ.
50. Nautchiat tippiq uvvalu kaffi. Nautchiaq tippiq aktuutigiñ. Aniqsaaq sapiqnaġumi.
51. Nuyat saŋaniq. Sukataani, nakuuruaqpan.
52. Uunaqtuq saŋautaq. Argat qiñiḷḷu, uunaqtuq uvlu. Uunaqniq tautukkiñ sivunniġmi.
53. Savaun atigiq. Putyuich, matuich, iñiqtaġlugit. Piiġumiñŋitkaq.
54. Niġiuvik piqatigivlugu. Mikitqusiq, niġiŋniaġaat.
55. Nunam nipai. Siḷaluaq, taġiuq, timmiaq nipai, sukataani.
56. Sukataani tautuġniq. Iqaluit, nunam tautuktai, apun.

Savautit nalunaitchuat

Savautit nakuuruat nalunaitchuŋiġumi, naipiqtuŋiġumi. Nalunaitchuġumi nutqaġlugu. Tautukkiñ qaritauyam savautit uvvalu isummatigun savautit.

57. Qanuġvit nalautchivich. Picture pairs qanuġvit tautugnaqtut, isumaalliq piŋitchuq.
58. Atausiuq qanuġvik nanivlugu. Find the same malġuk uvvalu sisamat piksrat. Uqallautigiñ.
59. Avguġniq kasagnun. Sort together atigiich avguġniq qaritauyami.
60. Nalunaitchuq pisuġniq. Angiyut, ikitqusiq. Picture puzzle tamatkua tautugnaqtut. Tautukkiñ nalunaitchuat.
61. Kaatiq piqatigivlugu. Iñuum piqatigivlugu. Kingulliq, avguġniq nakuuruq.
62. Domino savaun. Nalautchivich. Kingulliq, savaaġniq nakuuruq.
63. Uqaqatit nanivlugit. Word search uqaqatit saniqtuat, aglaŋit angiyut.
64. Uqaqatit paŋŋaksivich. Finish the saying uqaqatit uuktuġnaqtut.
65. Qanuġvik bingo. Picture bingo ilagiit ilaanilu. Ikayuġlugit nalunaiqsigiñ.
66. Checkers savaun. Nalunaitchuat sukataani. Uqallautilusi nakuuruq.

Pisuksiñiq

NIA uqautiuq pisuksiñiq, qamutiq, qakmaġniq, puvlaqtaq aqvaluġniq, niġiuvik kasaq akuqługu. Taġġutiñ apiqsruġlugu nutaaq aullaqtitchiñ, pisuksiñiq sapiqnaġumi.

67. Puvlaqtaq aqvaluġniq. Aquvilluni ilaanilu. Sukataani, tigumiaġnaqtuq.
68. Pisuksiñiq tautuġlugu aquvilluni ilaanilu.
69. Qakmaġniq. Aquvilluni, argat qakmaġlugit.
70. Niġiuvik kasaq akuqługu. Sukataani, atuġvik ilaanilu.
71. Qamutiq pisuksiñiq. Mikitqusiq, ilaanilu.
72. Atigiq mumiktiqsiñiq. Mikitqusiq atigiq atuġlugu.
73. Pisuksiñiq ikayuutaullugu. Allagaq aitchuġlugu uvvalu kaffi niuvirlugu. Ikayuutaulluaq nakuuruq.
74. Aniqsauniq ilaanilu. Sukataani aniqsaaġlugu calm breathing.

Ilaanilu savautit

Ilaanilu nalunaiqsuq, atiq isumaġumiñŋiḷḷugu. Iñuich ikitqusiq nakuuruat. NIA uqautiuq iñuum tikitchuaq isumagumiñŋiḷḷugu, ilaaniq nakuuruq. Tautukkiñ tikitchuaq.

75. Atausiq uvvalu malġuk tikitchuaq. Mikitqusiq, nipiqsaaq, qanuġvit ilaanilu.
76. Qaritauyakkut uqallautiq. Mikitqusiq, atausiq nipiq. Tautukkiñ uqallautiq.
77. Memory café. Ilaanilu iñiq dementia-lik iñuich ikayuġtich. Nunavium Area Agency on Aging apiqsruġlugu.
78. Niġiuvik nipiqsaaq. Nalunaiqsuaq niġiuvik, nipiqsaaq, iñiq anmun.
79. Iñuich ilaaniq uvvalu ikayuġviq. Iñuum ilaaniq, ilivich aniqsaaġniq.
80. Miqłiqtut ilaanilu. Mikitqusiq, sukataani, uvvalu makpigaaq uqallautigiñ.
81. Allakkat kaffi-mik ilaanilu. Uqautigiñ. Nalunaitchuq nakuuruq.
82. Alla ikayuġlugu. Allakkat imusiġlugit uvvalu allagaq pisuġlugu.

Ukpiġniq savautit

Iñuum ukpiġniŋa maliġlugu. NIA uqautiuq ukpiġvik, uqallautit, atuġvit, apiqsruq, uvluqpaksraq nalunaitchuat.

83. Nalunaiqsuaq ukpiġvik. Nipiqsaaq piksraq, anmun aquviñiq, uqautilugit dementia-mik.
84. Qaritauyakkut ukpiġvik tautuġlugu aniq sapiqnaġumi.
85. Apiqsruq uvvalu uqallautiq ilaanilu. Nalunaiqsuat uqaqatit, sukataani. Iñuum maliġniaqtaa.
86. Atuġvit ukpiġniq. Nalunaiqsuat atuġvit.
87. Uvluqpaksraq nalunaitchuat. Nakuuruat ikuaq, apiqsruq, pisuqtit atausiich.
88. Sukataani iñuuniq. Nautchiġviġmi uvvalu siqiñiq tautuġlugu.

Niġrut

NIA uqautiuq niġruq niqiksraqługu, saŋaniq, pisuksiñiq, uvvalu tigumiaġniq.

89. Qimmiq uvvalu qitunġaq saŋaniq sukataani.
90. Niġruq niqiksraqługu ilaanilu. Ilivich uqsruġlugu, iñuum kuviġlugu.
91. Qimmiq pisuksiġlugu ilaanilu. Ilivich tigumiaġlugu.
92. Niġruq tigumiaġlugu. Qitunġaq sukataani aquvilluni.
93. Niġrut tikitchuat. Iḷaani ikayuġviit niġrunmik tikitchuaqtuat. Nunavium apiqsruġlugu.
94. Atqun niġruq. Niġruŋiġumi, iḷaani iñuich atqun niġrumik nakuuruat. Aitchuġlugu nakuuruan, piŋiġumiuk nakuuruq.

Uvluqpaksraq savautit

Nalunaitchuat, mikitqisigaat. NIA uqautiuq nipituat uvluqpaksraq, aniqsaaġvik piqaqługu.

95. Pisuqtit uvluqpaksraq. Nautchiaq, uvvalu pisuqtiq niġiuvigmi.
96. Uvluqpaksraq niġiuvik. Niġiuvik pisuġlugu, qaŋiliq. Uunaqtuq ilivich.
97. Pisuqtit iliḷugit. Naapkamiññatqun, atausiq aitchuġlugu.
98. Qamutiq ikuaq tautuġlugu. Unuakun pisuksiñiq, ilaaniq.
99. Upinnaq nautchiat iliḷugit. Ukiakun iliḷugit, upinnaq tautuġlugit.
100. Uqsruich aŋmaġlugit. Upinnaq igluqpak savaun.
101. Uvluqpaksraq allakkat. Iñuum atiq aglaġlugu, ilivich nunaaġun.

Sumi savaun nakuuruŋiġumi?

Nutqaġlugu, alla uvlumi. NIA uqautiuq uumisuuġniq tautukkiñ, iñuum tautuġumi nakuuruq. Piŋiġumiuk, savaun sapiqnaġumi, uvvaluunnii nakuŋiḷḷaġumi, anniqsuq, kaakłiq, nipituq. Mikitqisigiñ, uvlaakun piñiaġlugu, uvvaluunnii ilivich aullaqtitilugu. Tautukkiñ piŋiġumi uvvalu unuakun aqpaŋŋaġniq.

Uvluup savaani, tautukkiñ uvluup nalunaitchuaq. Suliqutat, tautukkiñ aglaaġnaqtuat savautit, ilagiit ikayuġniq ikayuġviġmi savautit. Ilivich aniqsaaġniq nalunaiqsuq: tautukkiñ ikayuġti aniqsaaġniq.