Li responda e court
Djåsoz dins on plaece cwåte, metoz-v' di face, eployîz l’ no del persone, et djåsoz doûçmint avou des côtes, simpes frases. Dimandez ene seule kesse a l’ côp, ofroz deus tchuzes al plaece di kesses drovowes, et ratindoz pus longtimps ki çou k’ vos avoz l’ abitude. Èn n’ ritchessîz nén, èn n’ corejîz nén et èn n’ kessez nén. Rispundoz å sintumint didins çou k’ ele dit, et eployîz l’ totchaedje, des imådjes et des djesses cwand les mots divnèt pus målåjheys a trover.
- Oistez l’ brut åtoû et rwaitîz l’ persone dins les îs divant d’ ataker a djåser.
- Eployîz des côtes frases, ene seule idêye a l’ côp, et des nos al plaece di « i », « ele » ou « zels ».
- Ofroz on tchuze inte deus afwaires, ou ene kesse « waye ou nén », al plaece di kesses drovowes.
- Ratindoz ene response. Si on n’ a nén comprins, ripetez les minmes mots, adon-pwis sayîz d’ ôtes mots.
- Èn n’ ritchessîz nén et èn n’ corejîz nén. Rispundoz å sintumint didins çou k’ ele dit.
- Cwand les mots divnèt mons, comuniquez avou l’ totchaedje, l’ ton del vwès, l’ esprission do visadje et des imådjes pårteyes.
So cisse pådje ci (8 seccions)
- Kéls sont les pus impôrtants consèy po djåser avou ene sakî ki a l’ demance ?
- Comint ataker ene conviersåcion ?
- Comint dji doès formule çou k’ dji di ?
- Comint bén schoûter ?
- Et si ele dit ene sacwè ki n’ est nén vrêye ?
- Comint l’ comunicåcion candje-t-ele cwand l’ demance avånce ?
- Est-c’ ki des imådjes et des activité polèt rinde li conviersåcion pus åjhey ?
- Et si dji pied l’ pacience ?
Li demance pout rinde pus målåjhey di trover les mots, di shure ene longue frase ou di nén esse distrêt pår l’ brut åtoû. Çoula ni vout nén dire ki l’ persone èn a pus veye di rashirer avou les ôtes. Des ptits candjmints dins l’ manire d’ aprouster ene conviersåcion, di djåser et di schoûter polèt rinde li djåserî pus åjhey et pus cwå po vos deus.
Kéls sont les pus impôrtants consèy po djåser avou ene sakî ki a l’ demance ?
Atirez s’ atincion, rindez çoula simpe, et soeyoz patyint. Si vos n’ r’tinoz k’ cénk afwaires:
- Fijhoz do silince et metoz-v’ di face. Distindoz l’ tévé, ashîz-v’ å minme livea des îs, et eployîz si no.
- Dijhoz ene seule afwaire a l’ côp. Côtes frases, ene seule idêye, ene seule kesse.
- Ofroz on tchuze inte deus. « Té ou cafè ? » est pus åjhey ki « Cwè voloz-v’ beure ? »
- Ratindoz. Dinez pus d’ tins po responde ki çou k’ vos avoz l’ abitude, et sayîz di nén copaedjî.
- Èn n’ ritchestîz måy et èn n’ kessez nén. Rispundoz a çou k’ ele sint, nén a saveur si les fwaits sont djusses ou nén.
Comint ataker ene conviersåcion ?
Apreparez l’ plaece po k’ l’ persone pôye mete s’ atincion so vos. Li Family Caregiver Alliance guide ricmande di diminuer d’ abôrd l’ brut: distinde li radio ou l’ tévé, sere les ridôs ou l’ ouxhe, ou aler dins on plaece pus cwåte.
- Aprochîz del costé d’ divant. Ariver pa driyî ou pår costé lî pout fé sogne.
- Dijhoz kî vos estoz. « Bondjoû papa, c’ est Sarah, vos feye. » Çoula lî evite di d’vwer cweri vosse no.
- Metez-v’ a s’ livea. Si ele est ashowe, ashîz-v’ ou metoz-v’ a djnos po k’ vos îs soeyexhe å minme hôteur.
- Fijhoz atincion a vosse visadje et a vosse ton. Li National Institute on Aging (NIA) ricmande di fé atincion a vosse ton, a l’ foice del vwès, a l’ esprission do visadje et al djesses do coir, et d’ aveur ene manire tchaude et simpe.
- Waitîz si les bèrikes et les apareys po mî oyi sont metous. C’ est målåjhey di shure ene conviersåcion ki on n’ sait nén bén vey ou oyî.
Comint dji doès formule çou k’ dji di ?
Eployîz des simpes mots, des côtes frases et ene vwès cwåte et basse.
- Ene seule idêye pår frase. « Alons mete vosse mantê. Adon, nos irans foû. » Nén les deus a ene feye.
- Eployîz les nos, nén les pronoms. « Tante Jean a sonlé » est pus clér ki « Ele a sonlé ».
- Pus bas, nén pus foirt. Li Family Caregiver Alliance consèye ene vwès pus basse al plaece di djåser pus foirt.
- Ripetez, adon-pwis ridijhoz åtrumint. Si ele n’ a nén comprins, ripetez les minmes mots ene feye. Si çoula n’ va nén, ratindoz on moumint et sayîz avou d’ ôtes mots.
- Mostrez tot djåsant. Mostrez l’ tesse, loukîz les deus tchandails, ou fijhoz li prumî pas divant leye.
- Djåsoz-lî, nén djåsoz d’ leye. Li NIA prévént k’ i n’ fåt nén djåser del persone come si ele n’ esteut nén la, ni eployî d’ lindjådje d’ efant.
Li NIA propôze des manires pus simpes di dimander des kesses ki revenèt sovint. Vochal des egzimples dins cisse idêye:
| Al plaece di | Sayîz |
|---|---|
| « Cwè voloz-v’ magnî po soper ? » | « Voloz-v’ do pexhon ou do poulet ? » |
| « Comint vos sintez-v’ ? » | « Estoz-v’ sawou ? » |
| « Avoz-v’ fwin ? » | « Li soper serè presse dins cénk munutes. » |
| « C’ est nén insi k’ i fåt fé. » | « Sayans-l’ insi. » |
| « Vos r’sovniz-v’ di nosse voyedje å l’ lac ? » | « Dji pinséve a nosse voyedje å l’ lac. Dijhoz-m’ cwè ki vs a plou. » |
| « Dji l’ a ddja dit. » | Rispundoz co ene feye, doûçmint, come si c’ esteut l’ prumî côp. |
Comint bén schoûter ?
Schoûtez li sins et l’ sintumint, nén seulmint les mots.
- Ratindoz. Li silince est sovint on moumint po tuzer. Contez doûçmint disk’ a dîx divant d’ erprinde.
- Ofroz on mot seulmint si ele est blokêye. Li Family Caregiver Alliance dit k’ i n’ a pont d’ må a propôzer des mots cwand ene persone a del paine.
- Verifyîz çou k’ vos avoz comprins. Li Alzheimer’s Association guide to communication consèye di cweri l’ sins didins les mots et d’ el ridire po waitî si vos avoz bén comprins. « Vos vs fijhoz do sôci pol vweture ? »
- Riwaitîz l’ visadje et l’ coir. Cwand djåser divént pus målåjhey, li NIA rimarke ki l’ esprission do visadje pout mostrer l’ tristesse, li colere ou l’ displaeji pus clérmint ki les mots.
- Prindez les sôcis å seryûs. Minme si on sôci est båzé so on fwait ki n’ est nén djusse, li sintumint est vrêy.
Et si ele dit ene sacwè ki n’ est nén vrêye ?
Èn n’ ritchestîz nén. I gn a pupont d’ tchance ki vos wangnîz, et l’ persone pôreut s’ sinte honteuse ou so les cwårêyes. Al plaece, rilîz-v’ å sintumint, adon-pwis candjîz doûçmint di sudjet.
Li Family Caregiver Alliance consèye di ricnoxhe d’ abôrd l’ emozion divant d’ riatchaecer l’ conviersåcion ådje. Metans, si vosse mame vout a tote foice aler cweri les efants a scole:
- Al plaece di: « Mame, vos efants sont grands asteure. Çoula fwait cwarante ans. »
- Sayîz: « Vos avoz todi stî ene mame plinne di soû. Racoutez-m’ comint vos alîz les cweri. Voloz-v’ on p’tit mwaisse divant ? »
L’ Alzheimer’s Association consèye ossu di nén ritchester so des afwaires ki vos n’ veyoz nén del minme manire. Tchwezîz vos moumints: si ene creyance ki n’ est nén djusse ni fwait nén må, leyîz-le coere.
Comint l’ comunicåcion candje-t-ele cwand l’ demance avånce ?
Les bsoens candjèt avou l’ tins, ça fwait k’ i fåt candjî vosse manire di fé. L’ Alzheimer’s Association discrît trwès grandes etapes:
| Etape | Cwè ki pout edî |
|---|---|
| Å cmince | Èn n’ pinsez nén d’ avance k’ ele ni sait pus comuniquer. Metoz-le dins les conviersåcions, djåsoz-lî directumint, dimandez-lî kéne aidance ele vout, et eployîz l’ houmor si çoula edeye. |
| Å mitan | Des conviersåcions a ene sakî al feye dins on plaece cwåte. Djåsoz doûçmint, rwaitîz-l’ dins les îs, eployîz des kesses « waye ou nén », dinez des racsegnes pas a pas, et èn n’ critikez nén, èn n’ corejîz nén. |
| Pus tård | Aprochîz del costé d’ divant et dijhoz kî vos estoz. Acoridjîz-l’ a mostrer avou l’ doet et avou des djesses. Eployîz l’ totchaedje, les sons, çou k’ on vey et çou k’ on sint. Èn n’ djåsez måy come si ele n’ esteut nén la. |
Tchaeke persone est diferinne, et li minme persone pout aveur des bons djoûs et des pus rûds djoûs. Rispundoz a çou k’ ele est asteure, nén a ene etikete.
Est-c’ ki des imådjes et des activité polèt rinde li conviersåcion pus åjhey ?
Waye. Ene imådje pårteye oisté l’ pression et vos done a tos les deus ene sacwè a rwaitî et a mostrer.
- Imådjes po fé djåser. Conversation Cards ofrèt des imådjes avou des kesses drovowes ki n’ kessèt måy.
- Fotos del famile. Photo Pairs candje les fotos ki vos tchwezixhoz èn on doûs djeu d’ assayî, çou ki fwait sovint rivni des sovnances.
- Dixhons conoxhowes. Finish the Saying eploye des dixhons conoxhowes, avou après ene kesse po fé djåser.
- Djeus d’ assayî po esse åjhey. Picture Pairs done ene sacwè a fé avou les mwins tot djåsant.
Loukîz comint djouwer eshonne et les activité di sovnances po ndè saveur pus. Po les vizites et les hûtes, léjhoz nos guides so les vizites et les hûtes å telefone et videyo.
Po ene persone ki djåse pus d’ ene lingaedje, loukîz nosse guide po comuniquer eter deus lingaedjes.
Et si dji pied l’ pacience ?
Çoula arive a tot l’ monde. Li NIA consèye ki, si vos dvinéz agacé, vos prindoz on moumint po vs rapåjhter. Alez dins ene ôte tchambe, prindez kékès doûs alénes, et rivnoz cwand vos l’ poloz. Vos ploz todi rataker l’ conviersåcion, et l’ persone pôreut bén risponde a vosse manire pus cwåte. Si l’ agacement vint toudi, c’ est on sine ki vos avoz dandjî d’ pus d’ sopoirt, nén ki vos n’ î arivez nén. Nosse guide so prinde soûgn di vos-minme a des idêyes po trover del aidance.
Kesses corantes
Cwè ki n’ fåt nén dire a ene persone ki vike avou ene demance ?
Evitez di kesser po sayî (« Vos r’sovniz-v'… ? »), di corejer (« Ç’ est måva »), di rapinser des piedowes (« Dji l’ a ddja dit ») et di djåser d’ leye come si ele n’ esteut nén la. Evitez ossu l’ lindjådje d’ efant. Çoula pout fé honte ou esse må åjhey, sins vrêmint edî.
Est-c’ ki dji doès corejer cwand ele so trompe so des fwaits ?
D’ asteure, nén. Si l’ erur n’ fwait nén må, leyîz-le coere. Ritchester candjîz rårmint l’ idêye del persone, et çoula l’ pout sovint mete må åjhey. Metoz l’ atincion so çou k’ ele sint et çou k’ ele a dandjî asteure.
Cwè fé cwand ele ni trove nén on mot ?
Dinez-lî d’ abôrd do tins. Si vos veyoz k’ ele a vraimint del paine, vos ploz doûçmint li ofri on mot ou sayî d’ adviner çou k’ ele vout dire et dimander si c’ est çoula. Mostrer avou l’ doet, des djesses ou des imådjes pout ossu edî.
Comint djåser avou ene persone ki a ene demance avåncêye et ki djåse cåzu ?
Aprochîz del costé d’ divant, dijhoz kî vos estoz, et eployîz ene vwès cwåte et on totchaedje doûs. Riwaitîz les visådjes et l’ coir po comprinde les sintumints. Vosse prezince, ene tchanson k’ ele conoxh ou li tni l’ mwin pout dire bråmint sins mots.
Sourdants
Nos metans des loyéns viè les soces et les studes so les keles cisse pådje ci s' apiye. Tchaekene a stî rwaitêye cwand l' pådje a stî meynowe a djoû.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance