Okutjevera

Omahongero wokuhungira nomundu ngu nomutjise wokuzemba

Tji tja rororerwa Oruve rwokulesa oruminute 5I otjimbumba tja Golden Moments · Omuhingo wetu wokutjanga

Ezira efupi

Hungira poruveze pu pa mwina, tara momundu, ungurisa ena re, nu hungira kouṱiṱi nomambo omasupi nomapupu. Pura epuriro rimwe porwe, yandja ozondyero mbari pendje yokupura pu pa paturuka, nu undja orure tjinene pu pe munika. O kupatasana, o kurukisa nu o kumurora. Zirire komerimwino ngu ri kongotwe yomambo, nu ungurisa okutuna, ozombirimbi novitjitwa tji omahungiro maye rira omakukutu.

  • Isapo ombosiro yongotwe nu tara momuho we ngunda au hiya uta okuhungira.
  • Ungurisa omambo omasupi, ondunge imwe porwe, nomana pendje yo 'eye' poo 'owo'.
  • Yandja ondyero pokati kozondyero mbari, poo epuriro rokutja 'ii' poo 'kako', pendje yomapuriro nga paturuka.
  • Undja eziriro. Tje hi nokuzuva nawa, kururura omambo tjingewo, nu kombunda yaho rora omambo warwe.
  • O kupatasana nu o kurukisa. Zirire komerimwino ngu ri kongotwe ya imbi mbye hungire.
  • Omambo tji maye pupu, hungira nokutuna, neraka, nomurungu wotjiuru nozombirimbi mbu mu tara pamwe.
Koutara imbwi (Omitara 8)
  1. Omahongero omananḓengu tjinene wokuhungira nomundu ngu nomutjise wokuzemba maye ri pi?
  2. Me sokuta vi ehungi?
  3. Me sokuhungira vi omambo wandje?
  4. Me puratene vi nawa?
  5. Me tjiti vi tja hungire otjiṋa tji tji he ri ouatjiri?
  6. Okuhungira ku runduruka vi omutjise wokuzemba tji mau ryanga komurungu?
  7. Ozombirimbi novitjitwa mavi yenene okutjita kutja ehungi ri rire oupupu?
  8. Me tjiti vi tji mba pandjara omuretima?

Omutjise wokuzemba mau yenene okutjita kutja omundu a ha munu omambo mourumbu, a ha kongorere ehungi erire, poo a ha yenene okuisa ombosiro yongotwe pehi. Ihi katji hee kutja omundu wa isa okupahera okukwatakana novandu. Omarundurukiro omatiti momuano mu u tunina ehungi, mu u hungira na momuano mu u puratena maye yenene okutjita kutja okuhungira ku rire okupupu nokukumuka kweṋe amuyevari.

Omahongero omananḓengu tjinene wokuhungira nomundu ngu nomutjise wokuzemba maye ri pi?

Paha ombango ye, kara noupupu, nu kara nomuretima. Tji wa zemburuka oviṋa vitano uriri:

  1. Kumisa oruveze nu mu tare. Zepa otivi, haama moruveze pu mu yenena okutara momuho, nu ungurisa ena re.
  2. Hungira otjiṋa tjimwe porwe. Omambo omasupi, ondunge imwe, epuriro rimwe.
  3. Yandja ondyero pokati kozondyero mbari. “Otee poo okofi?” oupupu tjinene pu “Mo vanga tjike?”
  4. Undja. Yandja oruveze orure tjinene pu pe munika kokuzira, nu kondja okuha mu hukura pokati.
  5. O kupatasana nu o kumurora. Zirire komuano mbu me rimunu, kakuatjiri kutja ouatjiri ouṋe.

Me sokuta vi ehungi?

Tunina oviṋa kutja omundu ma yenene okupuratena kove. Omuhunga wa Family Caregiver Alliance u tunduuza okuteya ombosiro rutenga: zepa oradio poo otivi, pata omaketanga poo omuvero, poo tjinda poruveze pu pa mwina.

  • Enda ku ye komurungu. Okueya kongotwe poo kombanda ma ku yenene okumutirisa.
  • Tja kutja oove une. “Moro Tate, owami Sarah, omuatje woye omukazona.” Ihi tji mu vatere kutja a ha paha ena roye.
  • Heruka moruveze rwe. Tje haama, haama poo tumbama kutja omeho woye ye kare moruveze rimwe.
  • Ripurira komurungu woye neraka roye. National Institute on Aging (NIA) i tunduuza okukara nondjiviro neraka roye, omasa waro, omurungu woye norutu rwoye, nokukondja okukara noupore nomuano omuwa.
  • Tara kutja omakende womeho novitwiira vi ri mo. Ouzeu okukongorera ehungi ndi u hi nokuyenena okumuna poo okuzuva nawa.

Me sokuhungira vi omambo wandje?

Ungurisa omambo omapupu, omambo omasupi neraka ekumuke ndi ri pehi.

  • Ondunge imwe mehungi rimwe. “Ngatu zare ombanda yoye. Okuzambo matu i pendje.” Hapo ayevari moruveze rumwe.
  • Ungurisa omana, hapo omambo nga pingena omana. “Tante Jean wa ningira ongodi” opaturuka nawa pu “Eye wa ningira ongodi.”
  • Herura eraka, hapo ri kurisa. Family Caregiver Alliance i tunduuza eraka ndi ri pehi pendje nondi riyerurura.
  • Kururura, nu okuzambo rundurura omambo. Tje ha zuvire, kururura omambo tjingewo rukwao. Tji tji ha ungurire, undja okaruveze nu rora omambo warwe.
  • Raisa nu wina hungira. Raisa ekopi, yera ozombanda mbari, poo raisa ondanaukiro ondenga.
  • Hungira kuna ye, hapo ohunga na ye. NIA i tjaera okuhungira ohunga nomundu otja tje he po, nokuhungira otja kokanatje.

NIA i yandja omiano omapupu womapuriro wotuveze azehe. Oviṋa mbi ri kehi vi ri momuano mbwo:

Pendje na tji Rora tji
“Mo vanga tjike koviṋa vyongurova?” “Mo vanga ohi poo ohunguriva?”
“U ri vi?” “U urwa?”
“U nondjara?” “Oviṋa vyongurova mavi kara vyarongerisiwa moure wominute vitano.”
“Kamu tjitirwa nao.” “Ngatu rorero momuano mbwi.”
“U zemburuka oruyende rwetu ketu?” “Ami me ripurire koruyende rwetu ketu. Ndjiraere imbi mbi wa suverere mu rwo.”
“Ami mbe ku raere rukuru.” Zirire rukwao, noupore, otja otjikando otjitenga.

Me puratene vi nawa?

Puratena kondunge na komerimwino, hapo komambo uriri.

  • Undja. Okumwina potuingi oruveze rwokuripura. Vara kazeu nga omulongo ngunda au hiya kondonona.
  • Yandja embo uriri tja pandjara. Family Caregiver Alliance i tja o sema okuyandja omambo indu omundu tji ma kondjo.
  • Tara kutja wa zuvire nawa. Omuhunga wa Alzheimer’s Association wokuhungira u tunduuza okupaha ondunge kongotwe yomambo nokuihungira rukwao okutara kutja wa zuvire nawa. “U rikende nOhauto?”
  • Tara omurungu we norutu rwe. Okuhungira tji maku rire ouzeu, NIA i tja, omirungu mavi yenene okuraisa oruhoze, omazenge poo ombameno nawa pu nomambo.
  • Yakura omaurikiro we nouṱakame. Nandarire orikendero tji ra zikamena kouatjiri mbu ha ri ouatjiri, omerimwino oweatjiri.

Me tjiti vi tja hungire otjiṋa tji tji he ri ouatjiri?

O kupatasana. Ouṱiṱi kutja mo toṋa, nu omundu ma yenene okumuna ohoni poo okutira. Pendje na tjo, kwatakanena nomerimwino, nu okuzambo mu isa kutja ve ende komurungu kouṱiṱi.

Family Caregiver Alliance i tunduuza okuyakura omerimwino ngunda au hiya rundurura otjiṋa. Otjotjihorera, ina tja ṱakama kutja ma sokukaisapo ovanatje kosikore:

  • Pendje na tji: “Mama, ovanatje voye va kura. Ozozombura omirongo vine ndaa kapita.”
  • Rora tji: “Aruhe wa ri ina omunatjenda. Ndjiraere ohunga nokukevekaisapo. Ngatu riye otjiṋa otjititi rutenga?”

Alzheimer’s Association wina i tunduuza okuha patasana nomambo ngu u hi nokuyakura. Toorora oruveze: tji ongamburiro ndji ha ri ouatjiri kai nokuhihamisa, i esa.

Okuhungira ku runduruka vi omutjise wokuzemba tji mau ryanga komurungu?

Ozombatero ze runduruka moruveze, okutja rundurura omuano woye. Alzheimer’s Association i kahurura ozoruveze ndatu ozonene:

Orusenina Otjiṋa tji matji vatere
Rwokutenga O kara nondunge kutja kamaa yenene okuhungira. Mu hitisa momahungi, hungira kuna ye tjimuna, mu pura ombatero ndji ma vanga, nu ungurisa omajando tji maye vatere.
Rwopokati Omahinji pokati komundu umwe nomukwao moruveze pu pa mwina. Hungira kouṱiṱi, kara nokutara momuho, ungurisa omapuriro wokutja ii poo kako, yandja omaraerero kongondanaukiro, nu o munya poo o murukisa.
Rwokomaandero Enda ku ye komurungu nu tja kutja oove une. Mu tunduuza okuraisa nomunwe nokutjita ovitjitwa. Ungurisa okutuna, ombosiro, imbi mbi mu muna nomazumba. O hungire otja tje he po.

Omundu auhe u ri peke, nu omundu tjingewo ma yenene okukara nomayuva omawa nomauzeu. Zirire komuano mbu me ri nai, hapo kena.

Ozombirimbi novitjitwa mavi yenene okutjita kutja ehungi ri rire oupupu?

Ii. Otjiperendero tji mu tara pamwe tji isa ombameno pehi nu tji mu pa eṋe amuyevari otjiṋa tji mu yenena okutara nokuraisa.

  • Omapuriro nozombirimbi. Conversation Cards ze yandja ozombirimbi nomapuriro nga paturuka nu nga ha roro.
  • Ozombirimbi zeṱunḓu. Photo Pairs i tjita ozombirimbi nḓu wa toorora kutja ze rire otjinyanda otjipupu tjokusanisa, nu potuingi tji uta omahungi.
  • Omambo omaṱiukwa nawa. Finish the Saying i ungurisa omambo omaṱiukwa nawa, nu kombunda i yandja epuriro rehungi.
  • Otinyanda tjokusanisa otjongotwe yehungi. Picture Pairs tji yandja omake woye otjiṋa okutjita ngunda amu hungire.

Tara omuano wokunyanda pamwe na ovitjitwa vyokuzemburuka komiano vyarwe. Komaryangeero nomaningiriro wongodi, lesa omihunga vyetu ohunga nomaryangeero na omaningiriro wongodi nozombosiro.

Komundu ngu hungira omaraka omengi, tara omuhunga wetu wokuhungira pokati komaraka.

Me tjiti vi tji mba pandjara omuretima?

Tji tjitwa ku auhe. NIA i tunduuza kutja tji wa pindikisiwa, u toore oruveze okukumuka. Konda kondjuwo yarwe, suvana kouṱiṱi povikando ovingi, nu kotoka tji wa kumuka. Aruhe mo yenene okuta ehungi rukwao, nu omundu ma yenene okuzira nawa komuano woye omukumuke. Tji ombindikiro mai rire otjiṋa atjihe eyuva, iho otjiraisiro kutja mo hepa ombatero yokombanda, hapo kutja mo ponyoka. Omuhunga wetu ohunga nokuritjevera kwomuṱakamise u nombatero ku mo yenene okuyenda.

Omapuriro yeuva kehe

Ovikwaye mbi u ha sokutja komundu ngu nomutjise wokuzemba?

Yepa okumurora ("U zemburuka...?"), okumurukisa ("Opo hapo ri nao"), okumuzemburukisa ombazu ("Ami mbe ku raere rukuru") nokuhungira ohunga na ye otja tje he po. Yepa okuhungira otja kokanatje. Oviṋa mbi potuingi vi eta ohoni poo ombameno nu kavi vatera.

Hi sokumurukisa indu tja posa ouatjiri?

Potuingi kako. Tji ombapositisiwa kai nokuhihamisa, i esa. Okupatasana potuingi kaku rundurura omb thoughts ye nu potuingi ku mu hihamisa. Ripurira komuano mbu me rimunu nokutja ma hepa tjike nai.

Me tjiti vi indu tje hi nokumuna embo?

Rutenga mu pa oruveze. Tje ri nokumunika kutja ma kondjo, o sema okumuvatera nembo poo okuripura kutja ma hee tjike nu o mu pure. Okuraisa nomunwe, ovitjitwa nozombirimbi wina mavi vatere.

Me hungire vi nomundu ngu ri korusenina rwokomaandero rwomutjise wokuzemba, ngu ha hungire tjinene?

Enda ku ye komurungu, tja kutja oove une, nu ungurisa eraka ekumuke nokutuna kouṱiṱi. Tara omirungu norutu kwe okumuna omuano mbu me rimunu. Okukara po kwoye, eimburiro ndi tji i tjiukwa poo okukatera pomake mavi hungire ovingi nandarire nokuhinambo.

Ozongondzero

Tu twa ko oviungura nozondando ndo outara imbwi tji u zama ko. Aihe ya taryerwe nawa oruve outara imbwi tji wa rororerwa.

  1. Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
  3. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance

Wa zikamene omunyando omuhororeke?

Oviuriro ovinene, kape nomutarero woruve, kape nomarano nu kape notji tji hepa okuriyandja kurova. Nyandee pamwe morungovi rwoye.

Tora omanyando inga pamwe nove

Oruvara rwa Golden Moments rwouhinga rwa iPhone, iPad na Android: ovisere vyoviuriro ovinene, omanyando nozofoto zekunduriro royi, nozongovora zoviuriro mbi ungura nokuhina Wi‑Fi. Kaku nombatero yorakondu, ozombongwa, oruve poo omarano.