Huje wallooje ngam yeewtidde e majjere hakkil

Majjere hakkil ena waawi saɗtinde heɓde konnguɗi, faamde kongol juutngol, walla fadde hitooji caggal. Ɗum fow wonaa firde wonde neɗɗo oo accii yiɗde jokkondirde. Wayliteeji tokosi e no heblirtaa yeewtere, no haalirtaa e no heɗortooɗaa ena mbaawi newnande on fof yeewtidde no ɓuri deeƴde.

Hol huje ɓurɗe himmude ngam yeewtidde e neɗɗo wonnduɗo e majjere hakkil?

Heɓ hakkille makko, newnin, kadi muñ. So tawii ko huunde jowi tan a siftorta, ɗeeɗoo jowi:

1. Deeƴnin nokku oo kadi yeeso mo. Ñif tele oo, jooɗo to gite makko towa, kadi huutoro innde makko.
2. Haal huunde wootere e sahaa gooto. Konguɗi daɓɓi, miijo gooto, naamnal gootal.
3. Hokka cuɓe ɗiɗi. «Ataaya walla kafe?» ena ɓuri newde e «Hol ko njiɗɗaa?»
4. Sabbo. Hokku mo sahaa jaabaade ɓurɗo ko sikkaa, kadi eto daa taƴde kongol makko.
5. Woto yeddondir walla ƴeewndo. Jaabo e no o woniri, wonaa so huunde ndee ko goonga.

Hol no mi fuɗɗortoo yeewtere?

Hebliraa ɗum haa neɗɗo oo waawa tiiɗnude hakkille makko e maa. Dewu Family Caregiver Alliance ina wasiyaa ustude hitooji tawo: ñif raadiyo walla tele oo, ombo rido walla baafal ngal, walla yah to ɓuri deeƴde.

• Ɓatto mo yeeso. Arde caggal walla saɗɓal ena waawi huldinde mo.
• Haal ko a woni. «Jam, Baaba, ko miin Sarah, ɓiymaa debbo.» Ɗum ina walla mo tawa o yiilataa innde maa.
• Jooɗo to gite makko towa. So omo jooɗii, jooɗo walla jicco haa gite mon ndennda.
• Ƴeew yeeso maa e sawto maa. National Institute on Aging (NIA) ina wasiyaa faamde sawto maa, daande maa, mbaadi yeeso maa e ɓalli maa, kadi eti ɗe wona newiɗi, ɓuuɓɗi.
• Ƴeewto so lunette e kaɓirɗe nanirde ena kuutoree. Ena saɗi faamde yeewtere nde a yiʼataa walla nanataa no feewi.

Hol no mi fotiri feewnude konnguɗi am?

Huutoro konnguɗi newiɗi, konguɗi daɓɓi e sawto deeƴɗo, lesɗo.

• Miijo gooto e kongol kala. «Maa min ɓorno dolokke maa. Caggal ɗum min njalta.» Wonaa ɗiɗi fof e fooftere wootere.
• Huutoro inɗe, wonaa lomtinɗe inɗe. «Anti Jean noddii» ena ɓuri laaɓde e «Kanko noddii.»
• Lesɗin sawto, wonaa toownude ngo. Family Caregiver Alliance ina wasiyaa sawto lesɗo ɗo sawto toowɗo.
• Fillito, caggal ɗum waylito konnguɗi. So o faamaani, fillito konnguɗi gooti ɗin laawol gootol. So ɗum waɗaani, sabbo seeɗa caggal ɗum eto konnguɗi goɗɗi.
• Hollu kadi haal. Tinngo jaddugal ngal, toow ɓale ɗiɗi ɗin, walla hollu fannu arannde ndee.
• Yeewtidu e makko, wonaa haalde fii makko. NIA ina reentinde haalde fii neɗɗo oo hono no o alaa toon, e haalde hono paykun.

NIA ina wasiyaa no newnirtee naamne ɓurɗe huutoreede. Ɗeeɗoo ko yeruuji e ngal mbaydi:

Hol no mi heɗortoo no feewi?

Heɗo faamuya e miijo ngoo, wonaa konnguɗi tan.

• Sabbo. Deeƴre heewi sahaa ko sahaa miijaade. Limo haa sappo seeɗa-seeɗa hade maa naatde.
• Hokku helmere tan so o satte. Family Caregiver Alliance ina wiʼi ena moƴƴi wasiyaade helmere so neɗɗo oo ina satte.
• Ƴeewto ko nanɗaa. Dewal jokkondiral Alzheimer’s Association ina wasiyaa yiylaade faamuya wonɗo caggal konnguɗi makko kadi fillitde ɗum ngam ƴeewtaade so a faamii. «Aɗa huli fii oto oo?»
• Ƴeew yeeso makko e ɓalli makko. So haalde ina ɓeydoo saɗtude, NIA ina teskii, mbaadi yeeso ena waawi hollude suno, tikkeere walla satteende ɓurɗe konnguɗi laaɓde.
• Nanngu kulhuli makko no tiiɗi. Hay so kulol ngol ƴowii e huunde selnde, miijo ngoo ko goonga.

Hol so o wiyi huunde nde wonaa goonga?

Woto yeddondir. Ena ŋakki foole wonde aɗa foola, kadi neɗɗo oo ena waawi hersude walla hulde. Ɗo ɗum, jokkondir e miijo makko, caggal ɗum ƴetto mo feewde to woɗɗi no newi.

Family Caregiver Alliance ina wasiyaa jaɓde miijo ngoo hade maa ƴettude mo feewde to woɗɗi. Yeru, so yumma maa ina tiiɗi omo yiɗi ƴettude ɓiɓɓe to lekkol:

• Ɗo wiʼa: «Yumma, ɓiɓɓe maa mawnii. Ko duuɓi cappanɗe nayi ɓennii ɗum.»
• Eto wiʼde: «A laatino yumma jurmoowo sanne. Haalan kam no ɓettirnoɗaa ɓe. Maa min ɲaam seeɗa tawo?»

Alzheimer’s Association ina kadi wasiyaa woto yeddondir e konguɗi ɗi a jaɓataa. Suɓo sahaa moƴƴo: so miijo seluɗo oo bonnataa hay huunde, accu ɗum.

Hol no jokkondiral waylortoo so majjere hakkil ɓeydiima?

Soklaaji ina mbayloo e sahaa, ɗum noon waylito laawol maa. Alzheimer’s Association ina sifaa jowe tati jaaɓɗe:

Neɗɗo kala ina heeri, kadi neɗɗo gooto ina waawi jogde ñalɗe moƴƴe e ñalɗe saɗɗe. Jaabo e no o woniri jooni, wonaa e innde jowlol.

Nate e kuuɗe ena mbaawi newnande yeewtere?

Eey. Natal lollangal ina ittude satteende kadi ina hokku on fof huunde nde ndaaretee e nde tinngirtee.

• Cinnde nate. Conversation Cards ina hokka nate e naamne udditiiɗe ɗe ƴeewndataa.
• Nate ɓesngu. Photo Pairs ina wayla nate ɗe cuɓɗaa e fijirde jahdingol newiɗo, nde heewi udditde daartol.
• Tinndi anndaaɗi. Finish the Saying ina huutoraade tinndi Ameriknaaɗi anndaaɗi, caggal ɗum naamnal yeewtere.
• Pije jahdingol no ruttorde. Picture Pairs ina hokku juuɗe maa huunde nde mbaɗɗaa tawa on njaɓɓondira.

Yah to hol no fija kañum e woɗɓe e kuude siftorde ngam ɓeydaade. Ngam njillu e noddaandu, tar dewal amen ngam njillu e noddaandu telefoŋ e widewoo.

Ngam neɗɗo haalɗo ɗemɗe keewɗe, yah to dewal amen ngam jokkondiral hakkunde ɗemɗe.

Hol so mi heɓii tikkeere?

Ɗum ina waɗa e kala neɗɗo. NIA ina wasiyaa so a tikkii, ƴettu sahaa ngam deeƴtude. Yah e suudu woɗndu, foofa seeɗa-seeɗa laabi seeɗa, kadi rutto so a waawii deeƴde. Aɗa waawi fuɗɗitaade yeewtere ndee kadi, tee neɗɗo oo ena waawi jaabaade no ɓuri moƴƴude sabu ɓuttu maa deeƴɗo. So tikkeere ndee ina duumoo, ɗum ko maande wonde aɗa haani heɓde ballal goɗngal, wonaa wonde aɗa ronkaa. Dewal amen ngam toppitaade hoore maa ina hollu to mbaawɗaa heɓde ballal.