Impendulo lemfishane
Cocani endzaweni lethulile, bukani umuntfu ebusweni, sebentisani libito lakhe, futsi nikhulume kancane ngemisho lemifisha lemelula. Butani umbuto munye ngesikhatsi, nikete kukhetsa lokubili esikhundleni semibuto levulekile, futsi nime sikhatsi lesidze kunaleso lesivakala sikahle. Ningaphikisi, ningalungisi noma nibute imibuto yekuhlola. Phendvulani imiva levetwa ngemagama, futsi nisebentise kutsintsa, titfombe netento ngesikhatsi kukhuluma kuba lukhuni.
- Nciphisani umsindvo futsi nibukane emehlweni ngaphambi kwekutsi nicale kukhuluma.
- Sebentisani imisho lemifisha, umcondvo munye ngesikhatsi, nemabito esikhundleni sa-yena, bona noma labo.
- Niketani kukhetsa lokubili, noma umbuto lophendvulwa nga-yebo noma cha, esikhundleni semibuto levulekile.
- Lindzani imphendvulo. Nangabe angakavakali, phindzani emagama lafanako, bese netama lamanye.
- Ningaphikisi noma nilungise. Phendvulani imiva levetwa nguloko lakushoko.
- Njengobe emagama aphela, khulumisanani ngekutsintsa, liphimbo, kubukeka kwebuso netitfombe lenitibuka ndzawonye.
Kulelikhasi (tingcenye 8)
- Ngutiphi teluleko letibaluleke kakhulu tekukhuluma nemuntfu lophila nesifo sekukhohlwa?
- Kufanele ngiyicale kanjani ingcoco?
- Kufanele ngiwabeke kanjani emagama ami?
- Ngilalela kahle kanjani?
- Kutsiwani nangabe asho intfo lengasilo liciniso?
- Kukhumisana kushintja kanjani njengoba sifo sekukhohlwa sichubeka?
- Titfombe nemisebenti kungenta yini ingcoco ibe melula?
- Kutsiwani nangabe ngiphelelwa sineke?
Sifo sekukhohlwa singenta kube lukhuni kutfola emagama, kulandzela umusho lomudze, noma kungawanaki umsindvo longemuva. Loko akusho kutsi umuntfu sewuyekele kufuna kuchumana nalabanye. Tinguco letincane endleleni lolungiselela ngayo ingcoco, indlela lokhuluma ngayo nendlela lolalela ngayo tingenta kukhuluma kube melula futsi kuthule kakhudlwana kini nobabili.
Ngutiphi teluleko letibaluleke kakhulu tekukhuluma nemuntfu lophila nesifo sekukhohlwa?
Tfola kunaka kwakhe, gcina tintfo tilula, futsi ubeketele. Nangabe ukhumbula tintfo letisihlanu kuphela:
- Thulisa indzawo futsi umbuke ebusweni. Cisha i-TV, hlala lapho emehlo enu ahlangana khona, futsi usebentise libito lakhe.
- Sho intfo yinye ngesikhatsi. Imisho lemifisha, umcondvo munye, umbuto munye.
- Niketani kukhetsa lokubili. „Litiya noma likhofi?“ kumelula kunekutsi „Ufuna kunatsa ini?“
- Lindza. Nika sikhatsi lesinyenti semphendvulo kunaleso lesivakala sikahle, futsi wetame kungamphazamisi.
- Ungaphikisi noma ubute imibuto yekuhlola. Phendvula indlela lativa ngayo, hhayi kutsi emaciniso alungile yini.
Kufanele ngiyicale kanjani ingcoco?
Lungiselela tintfo kuze umuntfu akhone kunaka wena. Umkhombandlela we-Family Caregiver Alliance uncoma kutsi ucale ngekunciphisa umsindvo: cisha umsakato noma i-TV, vala emakhethini noma umnyango, noma niye endzaweni lethulile.
- Sondzela ngembili. Kusondzela ngemuva noma eceleni kungametfusa.
- Utisho kutsi ungubani. „Sawubona Babe, ngingu-Sarah, indvodzakati yakho.“ Loku kumsita angatingeti libito lakho.
- Yehla ube sezingeni lakhe. Nangabe ahleti, hlala noma guca kuze emehlo enu ahlangane.
- Naka buso bakho neliphimbo lakho. I-National Institute on Aging (NIA) yeluleka kutsi unake liphimbo lakho, livolumu, kubukeka kwebuso kanye nemtimba wakho, futsi wetame kuba nemusa nekukhuluma ngendlela lecondzile.
- Ciniseka kutsi tibuko temehliso netinsita tekuva tifakiwe. Kulukhuni kulandzela ingcoco longayiboni noma longayiva kahle.
Kufanele ngiwabeke kanjani emagama ami?
Sebentisa emagama lamelula, imisho lemifisha neliphimbo lelithulile naliphasi.
- Umcondvo munye ngemusho. „Asigcoke ijazi yakho. Ngemuva kwaloko sitawuphuma.“ Hhayi kokubili kanye kanye.
- Sebentisa emabito, hhayi emabito esikhundleni. „Anti Jean ushaye lucingo“ kucace kakhudlwana kunekutsi „Ushaye lucingo“.
- Yehlisa liphimbo, ungakhulumi kakhulu. I-Family Caregiver Alliance iphakamisa kutsi usebentise liphimbo leliphasi kunekutsi uliphakamise.
- Phindza, bese uyachaza ngalenye indlela. Nangabe angakakuvisisi, phindza emagama lafanako kanye. Nangabe loko kungasebenti, linda kancane bese wetama lamanye emagama.
- Khombisa kanye nekusho. Khomba inkomishi, phakamisa emajezi lamabili, noma ukhombise sinyatselo sekucala.
- Khuluma naye, hhayi ngaye. I-NIA iyecwayisa ngekukhuluma ngemuntfu sengatsi akekho, nangekukhuluma njengemntfwana.
I-NIA iphakamisa tindlela letilula tekubuta imibuto levamile. Nati tibonelo ngalowo moya:
| Esikhundleni sekutsi | Tama kutsi |
|---|---|
| „Ufuna kudlani kusihlwa?“ | „Ufuna inhlanti noma inkhukhu?“ |
| „Utiva njani?“ | „Utiva udziniwe yini?“ |
| „Ulambile yini?“ | „Kudla kwakusihlwa kutawulunga emizuzwini lesihlanu.“ |
| „Akusiyo indlela yekwenta loko.“ | „Asitame ngalendlela.“ |
| „Uyakhumbula yini luhambo lwetfu elugebheni?“ | „Bengicabanga ngeluhambo lwetfu elugebheni. Ngitjele kutsi yini loyitsandzile ngalo.“ |
| „Sengikushito vele.“ | Phendvula futsi, ngemusa, sengatsi kucala. |
Ngilalela kahle kanjani?
Lalela inshokutsi nemuva, hhayi emagama kuphela.
- Lindza. Kuthula kuvame kuba sikhatsi sekucabanga. Bala kancane ufike eshumini ngaphambi kwekungenelela.
- Niketa ligama kuphela nangabe abambekile. I-Family Caregiver Alliance itsi kulungile kuphakamisa emagama nangabe umuntfu asokola.
- Hlola kutsi uve kahle yini. Umkhombandlela we-Alzheimer’s Association wekukhulumisana uphakamisa kutsi ufune inshokutsi levetwa ngemagama akhe bese uyiphindza kuze uhlole kutsi umvisisile yini. „Ukhatsatekile ngemoto?“
- Buka buso bakhe nemtimba. Njengobe kukhuluma kuba lukhuni, i-NIA iyasho, kubukeka kwebuso kungakhombisa lusizi, intfukutselo noma kukhatsateka kucace kakhudlwana kunemagama.
- Tsatsa kukhatsateka kwakhe ngalokujulile. Ngisho noma kukhatsateka kusekelwe ephutseni, imiva ingiyo mbamba.
Kutsiwani nangabe asho intfo lengasilo liciniso?
Ungaphikisi. Angeke uphumelele, futsi umuntfu angagcina ativa anemahloni noma esaba. Esikhundleni saloko, chumana nemuva yakhe, bese umhambisa kancane kulenye indzaba.
I-Family Caregiver Alliance iphakamisa kutsi uvume imiva ngaphambi kwekutsi ujikise ingcoco. Sibonelo, nangabe make wakho agcizelela kutsi udzinga kuyolandza bantfwana esikolweni:
- Esikhundleni sekutsi: „Make, bantfwana bakho sebakhulile. Loko kwaba minyaka lengemashumi lamane leyendlulile.“
- Tama kutsi: „Bewuhlale ungumake lonelutsandvo. Ngitjele ngekubalandza. Asidle lokuncane kucala?“
I-Alzheimer’s Association nayo yeluleka kutsi ungaphikisani netintfo longavumelani nato. Khetsa tikhatsi takho: nangabe kukholwa lokungasilo liciniso kungalimati, yekela.
Kukhumisana kushintja kanjani njengoba sifo sekukhohlwa sichubeka?
Tidzingakalo tiyashintja ngekuhamba kwesikhatsi, ngako lungisa indlela yakho. I-Alzheimer’s Association ichaza tigaba letintsatfu letibanti:
| Sigaba | Lokusitako |
|---|---|
| Sekucala | Ungacabangi kutsi angeke akhone kukhulumisana. Mfake ezingcocweni, khuluma naye ngco, mbute kutsi udzinga lusito lolunjani, futsi usebentise emahlaya nangabe asita. |
| Lesiphakatsi | Tingcoco tebabili kuphela endzaweni lethulile. Khuluma kancane, gcina nibukana emehlweni, sebentisa imibuto lephendvulwa nga-yebo noma cha, nikelela ticondziso sinyatselo ngesinyatselo, futsi ungagceki noma ulungise. |
| Sekugcina | Sondzela ngembili futsi utisho kutsi ungubani. Mkhutsate kutsi akhombe noma ente tento. Sebentisa kutsintsa, imisindvo, tintfo letibonwako netiphunga. Ungakhulumi sengatsi akekho. |
Umuntfu ngamunye wehlukile, futsi umuntfu lofanako angaba nemalanga lamahle nalalukhuni. Phendvula ngendlela lativa ngayo nyalo, hhayi ngelebuli.
Titfombe nemisebenti kungenta yini ingcoco ibe melula?
Yebo. Sitfombe lenisibuka ndzawonye sisusa umtfwalo futsi sininika nobabili lokutsite lokungabukwa futsi kukhonjwe.
- Titfombe letivusa ingcoco. Conversation Cards iniketa titfombe nemibuto levulekile lengahloli.
- Titfombe temndeni. Photo Pairs igucula titfombe lotikhetsako tibe ngumdlalo lomnene wekufananisa, lovame kuvusa tindzaba.
- Taga letatiwako. Finish the Saying isebentisa taga letatiwako taseMelika, bese ilandzelwa ngumbuto wengcoco.
- Imidlalo yekufananisa njengesisekelo. Picture Pairs inika tandla takho lokutsite lokungentiwa ngesikhatsi nicoca.
Bona indlela yekudlala imidlalo ndzawonye kanye nemisebenti yekukhumbula kuze utfole lokunyenti. Ngetivakashi netincingo, fundza imikhombandlela yetfu mayelana nekuvakashela kanye netincingo nelucingo lwevidiyo.
Kumuntfu lokhuluma tilwimi letinyenti, bona umkhombandlela wetfu wekukhulumisana etilwimini letehlukene.
Kutsiwani nangabe ngiphelelwa sineke?
Kwenzeka kuwo wonkhe umuntfu. I-NIA iphakamisa kutsi nangabe ukhatsatekile, tinike sikhatsi sekuthula. Yiya kulelinye likamelo, uphefumule kancane emahlandla lambalwa, bese uyabuya nawusethulile. Ungayicala futsi ingcoco, futsi umuntfu angahle aphendvule kahle esimeni sakho lesithulile. Nangabe kukhatsateka sekuba yintfo levamile, loko kusho kutsi udzinga lusito lolunyenti, hhayi kutsi uyehluleka. Umkhombandlela wetfu weku tinakekela kwalonakekelako unetindzawo longaya kuto utfole lusito.
Imibuto lejwayelekile
Yini lokungakafaneli uyisho kumuntfu lophila nesifo sekukhohlwa?
Gwema kubuta imibuto yekuhlola („Uyakhumbula yini...?“), kulungisa („Loko akusilo liciniso“), kumkhumbuta ngelulahlekelwa („Sengikushito vele“) kanye nekukhuluma ngaye sengatsi akekho. Gwema kukhuluma njengemntfwana. Loku kuvame kubangela emahloni noma kukhatsateka ngaphandle kwekusita.
Kufanele yini ngimulungise nangabe emaciniso akhe angasilo liciniso?
Imvamisa cha. Nangabe liphutsa lingalimati, yekela. Kuphikisana akuvami kushintja umcondvo walomuntfu futsi kuvame kumvisa buhlungu. Naka indlela lativa ngayo kanye naloko lakudzingako nyalo.
Yini lokufanele ngiyente nangabe angalitfoli ligama?
Cale umnike sikhatsi. Nangabe ubona kutsi uyasokola, kulungile kumniketa ligama ngemusa noma ucombelele kutsi usho kutsini bese uyabuta. Kukhomba, tento netitfombe nako kungasita.
Ngikhuluma kanjani nemuntfu losesigabeni sekugcina sesifo sekukhohlwa lokhuluma kancane?
Sondzela ngembili, utisho kutsi ungubani, futsi usebentise liphimbo lelithulile nekutsintsa lokumnene. Buka buso nemtimba wakhe kuze ubone imiva. Kuba khona kwakho, ingoma leyatiwako noma kubambana tandla kungakhulumisana lokunyenti ngaphandle kwemagama.
Imithombo
Sihlanganisa emabhizinisi nemifundvo lelikhasi lusekelwe kuyo. Ngayinye yahlolwa ngesikhatsi likhasi lelivuselelwa.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance