Dorer me mwamwi
Korero ion ean obwe me emwarar, bwareia aramwan eo, oeta ian, me korero emwarar ngaga dorer imwiit me emwakwit. Eok anũ ereri bwe etsing amea, eita koru ereri bwe enim, me omaen ngagoen bwe etsing „eo“ me „eõ“. Omaen edae ngagoen bwe ouga ouga. Bwe tsieda, bwe itsiok me bwe ereri kamarar. Ouga ouga ngaga anan etsing me amune eo eab ouga. Ngagoen dorer eab ouge, oea etsing ngaga tsieda eab, eõded, anan eab me eimwiit ngaga etsiõ.
- Eita ouwa dorer ion obwe me bwareia aramwan eo mo ean am korero.
- Eita dorer imwiit me emwakwit, amea ion amea, me oeta ian tsieda bwe „eñ“, „eñan“ me „irũ“.
- Eita koru ereri bwe enim, me ereri bwe „eo“ me „eõ“, tsieda bwe ereri emwite.
- Omaen. Ngaga eñ eab ouga ouga, ouga ouga dorer edorer, ngagoen eo eab ouga ouga, eita ouga ouga dorer enim.
- Bwe tsieda me bwe itsiok. Ouga ouga ngaga anan etsing me amune eo eñ ouga.
- Ngagoen dorer eab ouge, korero ngaga tsieda eab, bõk, anan eõded me eimwiit ngaga etsiõ.
Ean pej nio (8 sekson)
- Anan ibiboki ebũgibũgi bwe korero ngaga aramwan eo dementia?
- Anan bwe iya kamarar korero?
- Anan bwe iya ouga ouga dorer eiy?
- Anan bwe iya ening õn?
- Ngagoen eñ ouga ouga ouwa eo eab õmwin?
- Anan korero eab enim ngagoen dementia eab dogin?
- Etsiõ me ouwa eab ouga ouga korero emwakwit?
- Ngagoen iya ouge omaen eiy?
Dementia eab ouga ouga eñ ouwak bwe gadar dorer, bwe ouga ouga dorer eanõ, me bwe eita ouwa dorer ion obwe eo eõrõk. Eo eab ouga ouga bwe aramwan eo eab en me bwe ouga ouga ngaga aramwan. Anan imwiit ngagoen am kamarar korero, anan am korero me anan am ening eab ouga ouga korero emwarar me emwakwit ngaga amirũ me eñ.
Anan ibiboki ebũgibũgi bwe korero ngaga aramwan eo dementia?
Eita anan etsing eñ, ouga ouga emwakwit, me omaen. Ngaga am gadar amea iõn iõn:
- Ouwa obwe emwarar me bwareia eñ. Eita ouwa TV, ijo ngagoen emem, me oeta ian eñ.
- Ouga ouga amea ion amea. Dorer imwiit, ouwa amea, ereri amea.
- Eita ereri bwe enim. „Ti me kofe?“ eab emwakwit ngagoen „Am en me dorer bwan?“
- Omaen. Eita ngagoen bwe ouga ouga ngagoen eo ouwak õn, me bwe ouga ouga ion etsing eñ.
- Bwe tsieda me bwe ereri kamarar. Ouga ouga ngaga anan etsing eñ, eab ngaga ouwa eo õmwin me eab.
Anan bwe iya kamarar korero?
Ouwa ouwa ngagoen aramwan eo eab ouga ouga anan etsing ngaga am. Anan ibiboki eab Family Caregiver Alliance ouga ouga bwe eita ouwa dorer ion obwe mo: eita ouwa redio me TV, ouwa katen me dor, me dogin ion ean obwe me emwarar.
- Bwareia eñ eon bwareia. Bwareia eñ eon mur me eon itubũg eab ouga ouga eñ ouwak.
- Ouga ouga am enim. „Mao Mama, iya Sarah, ngeniõm.“ Eo eab ibiboki eñ bwe eñ eab dogin iõm.
- Ijo ngagoen emem ngaga eñ. Ngaga eñ ijo, ijo me meõ ngagoen emem eõm emem ngaga emem eñ.
- Bwareia anan eõded me bõk eõm. National Institute on Aging (NIA) ouga ouga bwe am anan bwareia bõk, ouwak, anan eõded me anan eab eõm, me ouga ouga anan emwarar me emwakwit.
- Bwareia bwe glas me ibiboki ening ion edae. Eab ouwak bwe ouga ouga korero eo am eab ouga ouga bwareia me ening õn.
Anan bwe iya ouga ouga dorer eiy?
Eita dorer emwakwit, dorer imwiit me bõk emwarar me eab ouwak.
- Ouwa amea ion dorer amea. „An ouwa kwet eõm. Me an dogin ion ijeij.“ Bwe ouga ouga meõ ion amea ion.
- Eita ian, bwe dorer ngagoen „eñ“. „Aunt Jean eab ijeij“ eab emwakwit ngagoen „Eñ eab ijeij“.
- Bõk eab ion, bwe eab ouwak. Family Caregiver Alliance ouga ouga bõk eab ion tsieda bwe bõk eab ouwak.
- Ouga ouga me, ngagoen eo eab ouga ouga, ouga ouga dorer enim. Ngaga eñ eab ouga ouga, ouga ouga dorer edorer amea ion. Ngaga eo eab ibiboki, omaen imwiit me eita dorer enim.
- Eimwiit me ouga ouga. Eimwiit kap, ouga ouga koru sweta, me eimwiit ouwa amea mo.
- Korero ngaga eñ, bwe korero ngaga eñ ngagoen eñ eab ion edae. NIA ouga ouga bwe bwe korero ngaga aramwan eo ngagoen eñ eab ion edae, me bwe korero ngagoen ngeni.
NIA ouga ouga dorer emwakwit ngaga ereri eo ouga ouga. Inim ouwa ngagoen anan eo:
| Tsieda bwe | Eita ouga ouga |
|---|---|
| „Am en me dorer bwan ngaga ama?“ | „Am en me iõ me iõk?“ |
| „Anan etsing eõm?“ | „Am etsing ouwak?“ |
| „Am iõr?“ | „Ama eab marar ion iõn minit.“ |
| „Eo eab anan bwe ouga ouga.“ | „An eita ouga ouga ngagoen inim.“ |
| „Am gadar dogin ead ngaga reke?“ | „Iya etsing ngaga dogin ead ngaga reke. Ouga ouga iya ouwa eo am en me ngaga eo.“ |
| „Iya ouga ouga am me.“ | Ouga ouga me, emwarar, ngagoen eo amea mo. |
Anan bwe iya ening õn?
Ening ngaga ouwa me anan etsing, eab amea dorer iõn.
- Omaen. Etsing emwarar eab ouga ouga ngagoen eo etsing. Eita ouga ouga ngagoen iwe iõn mo am ouga ouga.
- Eita dorer amea ngaga eñ ouwak. Family Caregiver Alliance ouga ouga bwe õn bwe eita dorer ngagoen aramwan eo ouwak.
- Bwareia ouwa eo am ening. Anan ibiboki eab Alzheimer’s Association ngaga korero ouga ouga bwe am dogin ouwa me anan etsing ion dorer eñ me ouga ouga me bwe bwareia bwe am ouga ouga. „Am ouwak ngaga kar?“
- Bwareia anan eõded me anan eab eñ. Ngagoen korero eab ouwak, NIA ouga ouga, anan eõded eab ouga ouga mebũ, mebũbũ me ouwak emwakwit ngagoen dorer.
- Eita ouwa ouwak eñ ngagoen ouwa õn. Ngagoen ouwak eñ eon ouwa eab õmwin, anan etsing eo õn.
Ngagoen eñ ouga ouga ouwa eo eab õmwin?
Bwe tsieda. Eab õn ouga ouga bwe am eab ouga ouga, me aramwan eo eab ouga ouga mebũ me ouwak. Tsieda bwe eo, ouga ouga ngaga anan etsing eñ, me eita dogin emwarar ngaga ouwa enim.
Family Caregiver Alliance ouga ouga bwe eita ouga ouga anan etsing mo am dogin ngaga ouwa enim. Ngaga ouwa, ngaga mama eõm ouga ouga bwe eñ en bwe dogin ngeni eab ion skul:
- Tsieda bwe: „Mama, ngeniõm irũ eab aramwan ebũgibũgi. Eo eab ouwa ngagoen iõr ebak iõn.“
- Eita ouga ouga: „Am ouga ouga mama eo en me ngeni. Ouga ouga iya ngaga dogin irũ. An ama ouwa imwiit mo?“
Alzheimer’s Association ian ouga ouga bwe bwe tsieda ngaga ouwa eo am eab ouga ouga ngaga. Eita enim ngagoen: ngaga ouwa eab õmwin me eab ouga ouga ouwak, eita ouge.
Anan korero eab enim ngagoen dementia eab dogin?
Anan en me eab enim ngagoen ngagoen, eita enim anan eõm. Alzheimer’s Association ouga ouga koru ouwa ebũgibũgi:
| Ouwa | Ouwa eo ibiboki |
|---|---|
| Mo | Bwe etsing bwe eñ eab ouga ouga korero. Eita eñ ion korero, korero ngaga eñ, ereri ibiboki bwan eo eñ en me, me eita ouga ouga ngagoen eo ibiboki. |
| Etubũg | Korero amea me amea ion ean obwe me emwarar. Korero emwarar, ouga ouga emem ngaga emem, eita ereri bwe „eo“ me „eõ“, eita ouga ouga ouwa amea me amea, me bwe itsiok me bwe tsieda. |
| Eon | Bwareia eñ eon bwareia me ouga ouga am enim. Eita ibiboki bwe eñ eimwiit me ouga ouga ngaga tsieda eab. Eita tsieda eab, dorer, ouwa bwe bwareia me ouwa bwe emwarar. Bwe korero ngagoen eñ eab ion edae. |
Aramwan amea amea eab enim, me aramwan edorer ian eab ouga ouga ran õn me ran ouwak. Ouga ouga ngaga anan eñ ngagoen ngagoen, eab ngaga ian.
Etsiõ me ouwa eab ouga ouga korero emwakwit?
Eo. Etsiõ eo amirũ bwareia eab eita ouwa ouwak ouge me eab ouga ouga ouwa eo amirũ eab bwareia me eimwiit.
- Etsiõ ngaga korero. Conversation Cards ouga ouga etsiõ ngaga ereri eo eab ouga ouga korero me eab ereri kamarar.
- Etsiõ ngaga eimõm. Photo Pairs ouga ouga etsiõ eo am enim ngaga ouwa emwarar bwe bwareia emem, eo eab ouga ouga ouga ouga ouwa eab me.
- Dorer eo aramwan gadar. Finish the Saying eita dorer eo gadar, me ngagoen eo ouga ouga ereri ngaga korero.
- Ouwa bwe bwareia emem. Picture Pairs ouga ouga ouwa ngaga eab eõm ngagoen am korero.
Bwareia anan bwe ouga ouga ouwa ngaga me ouwa ngaga ouga ouga ouwa eab me ngaga ouwa enim. Ngaga dogin me korero ngaga fon me eimwiit, eita ekereri dogin me korero ngaga fon me eimwiit eõded.
Ngaga aramwan eo korero dorer enim, bwareia anan ibiboki ead ngaga korero ion dorer enim.
Ngagoen iya ouge omaen eiy?
Eo eab ouga ouga ngaga aramwan amea amea. NIA ouga ouga bwe ngaga am mebũ, eita ngagoen imwiit bwe am emwarar. Dogin ion obwe enim, ouwa bõk emwarar imwiit ngagoen, me mwitin ngagoen am ouga ouga emwarar. Am eab ouga ouga kamarar korero me, me aramwan eo eab ouga ouga ouga ouga ngaga anan emwarar eõm. Ngaga mebũ eab ouga ouga ngagoen amea amea, eo ouga ouga bwe am en me ibiboki enim, eab bwe am eab ouga ouga õn. Anan ibiboki ead ngaga anan bwe ouga ouga amur eab ouga ouga ean bwe dogin ibiboki.
Duwen ngago e mwait
Dorer bwan bwe korero ngaga aramwan eo dementia?
Bwe ereri kamarar ("Am gadar...?"), bwe itsiok ("Eo eab õmwin"), bwe kamarar ngaga ouwa eo eab ouge ("Iya ouga ouga am me"), me bwe korero ngaga eñ ngagoen eñ eab ion edae. Bwe korero ngagoen ngeni. Dorer inim eab ouga ouga mebũ me ouwak, me eab ibiboki.
Iya an itsiok eñ ngagoen eñ ouga ouga ouwa eab õmwin?
Eab õn ouga ouga. Ngaga ouwa eo eab õmwin me eab ouga ouwak, eita ouge. Tsieda eab ouga ouga anan etsing aramwan eo, me eab ouga ouga eñ mebũ. Eita ouga ouga ngaga anan etsing me ouwa eo eñ en me ngagoen.
Iya an ouga ouga ngagoen eñ eab gadar dorer?
Eita omaen mo. Ngaga eñ ouwak ouwak bwe gadar dorer, õn bwe ibiboki ngaga dorer me ereri anan ouga ouga eñ me ouga ouga. Eimwiit, tsieda eab me etsiõ ian eab ibiboki.
Anan bwe korero ngaga aramwan eo dementia eon eab ouga ouga korero?
Bwareia eñ eon bwareia, ouga ouga am enim, me eita bõk emwarar me tsieda emwarar. Bwareia anan eõded me anan eab bwe gadar anan etsing. Am ion edae, eijõk eo eñ gadar, me tsieda eab eab ouga ouga ouwa ebũgibũgi ngagoen eab dorer.
Sources
Anga ainganiyen link re organizations me studies ngago pej nio e aea. Omo me nio aea ngago kaewen pej nio.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance