Ìmọ̀ràn fún ṣíṣe sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ẹni tó ń gbé pẹ̀lú àrùn ìgbàgbé

Àrùn ìgbàgbé lè mú kí ó ṣòro láti rí ọ̀rọ̀ sọ, láti tẹ̀lé gbólóhùn gígùn, tàbí láti dá àríwo àyíká dúró. Èyí kò túmọ̀ sí pé ẹni náà kò fẹ́ bá ẹni mìíràn ní ìbáṣepọ̀ mọ́. Àwọn àyípadà kéékèèkéé nínú bí o ṣe ṣètò ìbáraẹniṣọ̀rọ̀, bí o ṣe sọ̀rọ̀ àti bí o ṣe fetísílẹ̀ lè mú kí sísọ̀rọ̀ rọrùn àti kí ó dára sí i síi fún ẹ̀yin méjèèjì.

Kí ni àwọn ìmọ̀ràn pàtàkì jùlọ fún ṣíṣe sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ẹni tó ń gbé pẹ̀lú àrùn ìgbàgbé?

Ẹ gba àfiyèsí wọn, ẹ jẹ́ kí nǹkan rọrùn, kí ẹ sì ní sùúrù. Tí ẹ bá rántí nǹkan márùn-ún péré:

1. Ẹ mú kí yàrá dákẹ́ kí ẹ sì kojú sí wọn. Ẹ pa tẹlifíṣọ̀n rẹ́, ẹ jókòó ní ibi tí ojú yín bá dọ́gba, kí ẹ sì lo orúkọ wọn.
2. Ẹ sọ nǹkan kan ní ẹ̀ẹ̀kan. Àwọn gbólóhùn kúkúrú, èrò kan, ìbéèrè kan.
3. Ẹ fún wọn ní àṣàyàn méjì. « Tii tàbí kọfí? » rọrùn ju « Kí ni o fẹ́ mu? » lọ.
4. Ẹ dúró. Ẹ fún wọn ní àkókò púpọ̀ láti dáhùn ju bí ó ṣe dà bí i pé ó yẹ lọ, kí ẹ sì gbìyànjú láti má ṣe gé ọ̀rọ̀ wọn lórí.
5. Ẹ má ṣe jiyàn tàbí dán wọn wò. Ẹ dáhùn sí bí wọ́n ṣe ń rí lárá, kì í ṣe bóyá àwọn òtítọ́ tọ́ tàbí kò tọ́.

Báwo ni mo ṣe yẹ kí n bẹ̀rẹ̀ ìbáraẹniṣọ̀rọ̀?

Ẹ ṣètò nǹkan kí ẹni náà lè dojúkọ yín. Ìtọ́sọ́nà Family Caregiver Alliance dábàá pé kí ẹ kọ́kọ́ dín ariwo kù: ẹ pa rédíò tàbí tẹlifíṣọ̀n rẹ́, ẹ pa aṣọ-òkè tàbí ilẹ̀kùn, tàbí ẹ lọ sí ibi tó dákẹ́ jùlọ.

• Ẹ sún mọ́ wọn níwájú. Bíbọ̀ láti ẹ̀yìn tàbí lẹ́gbẹ̀ẹ́ lè jẹ́ kí wọ́n bẹ̀rù.
• Ẹ sọ ẹni tí ẹ jẹ́. « Báwo ni Baba, èmi ni Sarah, ọmọbìnrin rẹ. » Èyí máa ń jẹ́ kí wọ́n má ṣe ní láti wá orúkọ yín.
• Ẹ lọ sí ìpele ojú wọn. Tí wọ́n bá jókòó, ẹ jókòó tàbí kúnlẹ̀ kí ojú yín lè dọ́gba.
• Ẹ ṣàyẹ̀wò ojú àti ohùn yín. National Institute on Aging (NIA) dábàá pé kí ẹ kíyèsi ohùn yín, bí ó ṣe ga tó, ìṣàpẹẹrẹ ojú àti ìṣàpẹẹrẹ ara yín, kí ẹ sì jẹ́ kí ó rọ̀, kí ó sì tútù.
• Ẹ rí i dájú pé wọ́n wọ gíláàsì àti ohun ètí gbígbọ́ wọn. Ó ṣòro láti tẹ̀lé ìbáraẹniṣọ̀rọ̀ tí ẹ kò lè rí tàbí gbọ́ dáadáa.

Báwo ni mo ṣe yẹ kí n sọ ohun tí mo fẹ́ sọ?

Ẹ lo àwọn ọ̀rọ̀ tí ó rọrùn, àwọn gbólóhùn kúkúrú àti ohùn pẹ̀lẹ́, tó sì jẹ́ kílẹ̀.

• Èrò kan ní gbólóhùn kọ̀ọ̀kan. « Ẹ jẹ́ kí a wọ aṣọ ìta rẹ. Lẹ́yìn náà a ó lọ síta. » Kì í ṣe méjèèjì ní ẹ̀ẹ̀kan.
• Ẹ lo orúkọ, kì í ṣe ọ̀rọ̀ arọ́pò orúkọ. « Anti Jean pè » ye yékéyéké ju « Ó pè » lọ.
• Ẹ sọ̀rọ̀ kílẹ̀ díẹ̀ sí i, kì í ṣe kí ó pariwo. Family Caregiver Alliance dábàá pé kí ohùn jẹ́ kílẹ̀ díẹ̀ sí i ju kí ó ga sókè lọ.
• Ẹ tún sọ, lẹ́yìn náà ẹ sọ ní ọ̀nà mìíràn. Tí wọ́n kò bá lóye, ẹ tún ọ̀rọ̀ kan náà sọ lẹ́ẹ̀kan sí i. Tí èyí kò bá ṣiṣẹ́, ẹ dúró díẹ̀ kí ẹ sì gbìyànjú ọ̀rọ̀ mìíràn.
• Ẹ fi hàn bí ẹ ṣe ń sọ. Ẹ tọ́ka sí ife, ẹ gbé aṣọ ìta méjèèjì sókè, tàbí ẹ fi ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ hàn.
• Ẹ bá wọn sọ̀rọ̀, ẹ má ṣe sọ̀rọ̀ nípa wọn. NIA kìlọ̀ pé kí ẹ má ṣe sọ̀rọ̀ nípa ẹni náà bí ẹni pé wọn kò sí níbẹ̀, àti pé kí ẹ má ṣe lo « ọ̀rọ̀ ọmọ kékeré ».

NIA dábàá àwọn ọ̀nà tó rọrùn láti béèrè àwọn ìbéèrè tó wọ́pọ̀. Àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí tẹ̀lé ẹ̀mí yẹn:

Báwo ni mo ṣe lè fetísílẹ̀ dáadáa?

Ẹ fetísílẹ̀ fún ìtumọ̀ àti ìmọ̀lára, kì í ṣe ọ̀rọ̀ nìkan.

• Ẹ dúró. Ìdákẹ́ jẹ́ àkókò ìronú nígbà púpọ̀. Ẹ ka díẹ̀díẹ̀ dé mẹ́wàá kí ẹ tó dá sí ọ̀rọ̀.
• Ẹ pèsè ọ̀rọ̀ kan péré tí wọ́n bá dúró. Family Caregiver Alliance sọ pé ó dára láti dábàá ọ̀rọ̀ kan nígbà tí ẹnì kan bá ń tiraka.
• Ẹ ṣàyẹ̀wò ohun tí ẹ gbọ́. Ìtọ́sọ́nà Alzheimer’s Association nípa ìbáraẹniṣọ̀rọ̀ dábàá pé kí ẹ wá ìtumọ̀ lẹ́yìn ọ̀rọ̀ wọn kí ẹ sì tún un sọ láti rí i dájú pé ẹ lóye. « Ṣé ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ náà ló ń dà ọ́ láàmú? »
• Ẹ wo ojú àti ara wọn. Bí ọ̀rọ̀ sísọ ṣe ń ṣòro sí i, NIA ṣàkíyèsí pé, ìṣàpẹẹrẹ ojú lè fi ìbànújẹ́, ìbínú tàbí ìdààmú hàn kedere ju ọ̀rọ̀ lọ.
• Ẹ gba àníyàn wọn ní ṣókí. Kódà bí àníyàn kan bá dá lórí nǹkan tí kò tọ́, ìmọ̀lára náà jẹ́ òtítọ́.

Kí ni mo lè ṣe tí wọ́n bá sọ nǹkan tí kò tọ́?

Ẹ má ṣe jiyàn. Ó ṣeéṣe kí ẹ má borí, ẹni náà sì lè ní ìmọ̀lára ìtìjú tàbí ìbẹ̀rù níkẹyìn. Dípò bẹ́ẹ̀, ẹ fọwọ́ sowọ́ pọ̀ pẹ̀lú ìmọ̀lára náà, lẹ́yìn náà ẹ yí ọ̀rọ̀ padà pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́.

Family Caregiver Alliance dábàá pé kí ẹ kọ́kọ́ gba ìmọ̀lára náà kí ẹ tó darí ọ̀rọ̀ sí ibòmíràn. Fún àpẹẹrẹ, tí ìyá yín bá tẹnu mọ́ ọn pé òun nílò láti lọ gba àwọn ọmọ ní ilé-ẹ̀kọ́:

• Dípò: « Ìyá, àwọn ọmọ rẹ ti dàgbà. Ó ti lé ní ogójì ọdún sẹ́yìn. »
• Ẹ gbìyànjú: « Ìwọ máa ń jẹ́ ìyá aláìtọ́. Sọ fún mi nípa bí o ṣe máa ń lọ gbà wọ́n. Ṣé ká jẹun díẹ̀ kọ́kọ́? »

Alzheimer’s Association tún dábàá pé kí ẹ má ṣe jiyàn lórí àwọn ọ̀rọ̀ tí ẹ kò fọwọ́ sí. Ẹ yan àkókò yín: tí ìgbàgbọ́ tí kò tọ́ kò bá lè fa ìpalára, ẹ jẹ́ kí ó wà bẹ́ẹ̀.

Báwo ni ìbáraẹniṣọ̀rọ̀ ṣe ń yí padà bí àrùn ìgbàgbé ṣe ń tẹ̀síwájú?

Àwọn àìní máa ń yí padà bí àkókò ṣe ń lọ, nítorí náà ẹ ṣàtúnṣe ọ̀nà yín. Alzheimer’s Association ṣàpèjúwe àwọn ìpele mẹ́ta gbooro:

Ẹni kọ̀ọ̀kan yàtọ̀ síra, ẹni kan náà sì lè ní àwọn ọjọ́ tó dára àti àwọn ọjọ́ tó ṣòro. Ẹ dáhùn sí bí wọ́n ṣe wà ní báyìí, kì í ṣe sí àmì tàbí orúkọ ìpele kan.

Ṣé àwòrán àti àwọn ìṣe lè mú kí ìbáraẹniṣọ̀rọ̀ rọrùn sí i?

Bẹ́ẹ̀ ni. Àwòrán tí ẹ ń wo papọ̀ máa ń dín ìfúnpá kù, ó sì fún ẹ̀yin méjèèjì ní nǹkan kan láti wo àti láti tọ́ka sí.

• Àwọn ìtọ́kasí àwòrán. Conversation Cards ní àwọn àwòrán pẹ̀lú àwọn ìbéèrè tó ṣí sílẹ̀ tí kò dán ẹnikẹ́ni wò.
• Àwòrán ìdílé. Photo Pairs máa ń yí àwọn àwòrán tí ẹ yan padà sí eré ìbámu tútù, èyí sì máa ń rú ìtàn sókè nígbà púpọ̀.
• Àwọn òwe tí a mọ̀ dáadáa. Finish the Saying máa ń lo àwọn òwe Amẹ́ríkà tí a mọ̀ dáadáa, lẹ́yìn náà ó ní ìtọ́kasí fún ìbáraẹniṣọ̀rọ̀.
• Àwọn eré ìbámu gẹ́gẹ́ bí ẹ̀yìn ìbáraẹniṣọ̀rọ̀. Picture Pairs fún ọwọ́ yín ní nǹkan láti ṣe nígbà tí ẹ̀yin ń sọ̀rọ̀.

Ẹ wo bí a ṣe lè ṣeré papọ̀ àti àwọn ìṣe ìrántí fún àfikún. Fún àbẹ̀wò àti ìpè, ẹ ka àwọn ìtọ́sọ́nà wa nípa àbẹ̀wò àti ìpè fóònù àti fídíò.

Fún ẹni tí ó ń sọ ọ̀pọ̀ èdè, ẹ wo ìtọ́sọ́nà wa nípa ìbáraẹniṣọ̀rọ̀ nípasẹ̀ ọ̀pọ̀ èdè.

Kí ni mo lè ṣe tí mo bá pàdánù sùúrù mi?

Ó máa ń ṣẹlẹ̀ sí gbogbo ènìyàn. NIA dábàá pé tí inú rẹ bá bí ọ, kí o gba àkókò díẹ̀ láti tú ara rẹ nínú. Ẹ wọ yàrá mìíràn, ẹ mí sílẹ̀ díẹ̀díẹ̀ lẹ́ẹ̀mejì tàbí mẹ́ta, kí ẹ sì padà nígbà tí ẹ bá ti rọ̀. Ẹ lè bẹ̀rẹ̀ ìbáraẹniṣọ̀rọ̀ náà lẹ́ẹ̀kansí i, ó sì ṣeéṣe kí ẹni náà dáhùn sí ìdákẹ́jẹ́ẹ́ yín. Tí ìdààmú bá ti ń wáyé déédé, ìyẹn jẹ́ àmì pé ẹ nílò ìrànlọ́wọ́ síi, kì í ṣe pé ẹ̀yin ń kùnà. Ìtọ́sọ́nà wa nípa ìtọ́jú ara olùtọ́jú ní àwọn ibi tí ẹ lè tọjú sí fún ìrànlọ́wọ́.