Jawawu karawa
Na cidiyan fǝlezana lan manane, kamudəro fǝlezane, sunzə lan bowone, kuru mana kura-a gana-a kəlanzana lan manane. Suwal falro fal manane, suwal fəlezanaro na-a suwal-a kurnone, kuru kəla jawo-a hangal gənyi-a kəmarsane. Kəlio wuljinba, fasaltəginba, kuru koro-a cidinba. Awi manajin-a fǝlezana karǝgənzəro jaawu kolne, kuru mana cidiro kəliwua, foto-a, alama-a faidatəne.
- Mana badizəyinro kawu, kəlio fǝlezəne kuru shimnzə ye kəmarsane.
- Mana kura-a gana-a faidatəne, awo falro fal manane, kuru "shi", "ti" na-a "sandia" badiro sunzə faidatəne.
- Suwal fəlezanaro na-a "aa" aw "a'a" suwal kurnone, suwal fəlezana-a badiro.
- Jaawu kəmarsane. Taa kamudə asutinba dea, mananzədəga falfalne, ngawo mananzə gade faidatəne.
- Kəlio wuljinba kuru fasaltəginba. Awi manajin-a karǝgənzəro jaawu kolne.
- Mana cidiro kəliwua kəmangənadə, kəliwua, kəla suronzə, fǝkəranzə kuru foto-a falla-a faidatəne.
Suro shafi adǝlan (fannu 8)
Dementia ye kamuro kəliwu matadə kəskashiro, mana kuradə fanzəro, aw kəlio cidiyabedə gaaduro bannzəyin. Adəma kamudə kərma-a jawal cidiro cizəyin-a kollənaro maana nzəkko ba. Mana cidiwu badizəyinlan, futu manaminlan kuru futu fanəminlan awo gana-a faltəgəne shi-a kuru nyi-a banzaro mana cididəga kəlanzayin.
Awo faidatəma kura so, am dementia-a rokko-a mana cidiya ye?
Hangalzə kamarsane, awo-a kəlanzane, kuru hangal gənane. Awo uwu bas taktəne maa:
- Na cidiyabedə fǝlezane kuru fuwunzəyen nanəne. TV dəga satkəne, shimnzə ro sadan kəla falro napne, kuru sunzə faidatəne.
- Awo falro fal manane. Mana kura-a gana-a, awo fal, suwal fal.
- Na-a suwal-a kurnone. “Shayi aw kahawa?” də “Awi raamma?” lan kəlanzana.
- Kəmarsane. Jaawu kolzəro saa hangal gənyi-a kolne, kuru dawu katapkəmin ba.
- Kəlio wuljinba kuru koro cidinba. Futu fanzəjin-a rui, jire kalkallo wal kalkal bawo.
Futu mana cididə badizəkki?
Kamudə nyiro hangalzə kolzəro alamaro dabbarne. Family Caregiver Alliance guide ye kəlio cidiyabedəga gana cidiro shawari kolzəna: radio aw TV dəga satkəne, labtə aw cinna dəga zanne, aw na fǝlezanaro lewone.
- Fuwunzəyen nanəne. Ngawo aw kəla gadeben ishidə kamudə rijaptəyin.
- Wundu nəmmi-a wulne. “Salam Bawa, wu Sarah, feronəm.” Adə sunəm mataro hangalzə cinba.
- Kəlanzəro napne. Shi napkənaro, sadan aw ngurumne shimnzə kəla falro walzəro.
- Fǝkəranəm-a kəla suronəm-a rui. National Institute on Aging (NIA) ye kəla suronəm, kəlanəm, fǝkəranəm kuru kəliwu tǝlinəm-a hangallo faidatəro, kuru kəla banzayia-a kəla jidabe-a faidatəro shawari kolzəna.
- Njarwu shim-a kuru fanza-a dəga naptəna tabbatəne. Mana shiro kəlanzaro fanəmba-a aw rumnəmba-a də kəskasha.
Futu mana dikki?
Kəliwu gana-a, mana kura-a gana-a kuru kəla cidiyan-a gana-a faidatəne.
- Awo falro fal mana fal. “Jaketnəm dəga luwone. Ngawo deyaro culuye.” Awo-a falro fuwunno kattəgəminba.
- Su-a badiro sunzə faidatəne. “Aunt Jean ye bowozəna” də “Shi bowozəna” lan asutəna.
- Kəla cidiyan gana faidatəne, kura bawo. Family Caregiver Alliance ye kəla cidiyan kura badiro, kəla cidiyan gana faidatəro shawari kolzəna.
- Faltəne, ngawo falne. Asutinba maa, mananzədəga falro faltəne. Adə faidatəmba maa, saa ganaro kəmarsane kuru kəliwu gade faidatəne.
- Fəletəne kuru manane. Koppodəro alama kolne, kamis adin dəga tulo fəletəne, aw awo burwoyedəga fəletəne.
- Shi-a rokko manane, shi-alan bawo. NIA ye kamudə na-a nəmzəninba ye manajinba-a kuru “kəndondobe mana” badiro manajinba-a wulzəna.
NIA ye suwal ngəwubero futu kəlanzaro misal kolzəna. Adəga misallo:
| Adə badiro | Adə jarabne |
|---|---|
| “Kəskelan awi raamma?” | “Buni aw kuwu raamma wa?” |
| “Futu fanzəmi?” | “Kəmbu fanzəmi wa?” |
| “Kana nəmma wa?” | “Kəskedə minti uwuro dabbargata.” |
| “Adəga futu cidinba.” | “Futu adəga jarabne.” |
| “Bal balumdəyero letəmadə taktənəmi wa?” | “Bal balumdəyero letəmadəro hangal dikki. Awi raamma wulgəne.” |
| “Nyi gulnjagəna.” | Kərmai-a, fal burwoyen, kəlanzana futu burwoyen. |
Futu kəla ngəla fanəkki?
Kəliwu-a kuru karǝgənzə-a rui, kəliwudə bas bawo.
- Kəmarsane. Cidiyan ngəwu so hangal cidiyabe. Isga gənamin kawu mewuro ngone.
- Kəliwu banane, shi tawadənaro asutəna maa bas. Family Caregiver Alliance ye kamudə hangalnzə tawadənaro kəliwu banazə banzayin wulzəna.
- Awi fanəmma-a tabbatəne. Alzheimer’s Association guide to communication ye kəliwunzəyen maana asutəro kuru asutəmma-a wultə tabbatəro shawari kolzəna. “Mota-a ro hangalnəm tawadəna wa?”
- Fǝkəranzə-a kəliwu tǝlinzə-a rui. Mana cididə kəskashiro, NIA ye fǝkəranzədə kərtə, gərga aw təlashidəga kəliwulan ngəwuro fəletəyin wulzəna.
- Karǝgənzə-a jirelan gone. Karǝgənzədə awo kalkallo lan ishin yaye, karǝgənzədə jire.
Awi jirea bawo manajinro?
Kəlio wuljinba. Nasartə raamma ba, kuru kamudə nankaro aw rijiro walzəyin. Na adəyen, karǝgənzə-a asutəne, ngawo banzayiro faltəgəne.
Family Caregiver Alliance ye karǝgənzədədəga amartəne kuru ngawo faltəgəro shawari kolzəna. Misallo, yanəm duli makurzəro lezəro kəla dio maa:
- Adə badiro: “Ya, ndulində kurazəna. Adə saa fiwudi kawu.”
- Adə jarabne: “Saa sulin yanyi ya ngəla. Sandia mowo letəmadə-a wulsəgəne. Buro awo laa bwiye wa?”
Alzheimer’s Association ye kəlanzəgənəmba awo-alan kəlioro wuljinba-a ye shawari kolzəna. Loktu dəga karne: awo kalkallo manajinma banzayiro, kolləne.
Futu mana cididə dementia ngawo cizəyinlan faltəjin?
Kərma-a loktulan faltəjin, adəro futu cidinəmma-a ye faltəgəne. Alzheimer’s Association ye kərma-a yasku kura-a bayanzəna:
| Kərma | Awi banzajin |
|---|---|
| Burwoye | Shi mana cidiro kənzambunno tǝmaine ba. Mana cidiyaben gaane, shi-a rokko manane, banzaye jiri fi raana-a koro, kuru adə faidajin maa, dari-a ye faidatəne. |
| Dawuye | Na cidiyan fǝlezanalan kam fal-a kam fal-a rokko mana cidine. Kəlanzana lan manane, shimnzə ye kəmarsane, “aa” aw “a’a” suwal faidatəne, awo-a kəla kəlaro wulne, kuru fasaltəginba aw koro cidinba. |
| Daryeye | Fuwunzəyen nanəne kuru wundu nəmmi-a wulne. Alama-a kəliwu tǝli-a faidatəro shawari kolne. Kəliwua, kəla suronzə, kəlio, ruwo-a kuru kənza-a faidatəne. Shi na-a nəmzəninba ye manajinba. |
Kam ndasoye gade, kuru kam fal ye yim ngəla-a kəskasha-a cizəyin. Futu kərma yim adəben nəmzənadəro jaawu kolne, suro bas bawo.
Foto-a awo cidibe-a mana cididəga kəlanzayin wa?
Aa. Foto falla ruidə təlashidəga gana cidin kuru awo falla-a ruiye alama kolnaye banajin.
- Foto mana cidibero. Conversation Cards ye foto-a suwal fəlezana-a koro ba-a kurnoyin.
- Yalla foto-a. Photo Pairs ye foto karŋəmma-a bəri matabe kəlanzana ro faltəgin, ngəwu so labar-a culuwo koljin.
- Mana asutəna. Finish the Saying ye mana asutəna Amərikabe faidatəjin, ngawo shawari mana cidibe ishin.
- Bəri cidibe mana cidiyaben. Picture Pairs ye muskonəmro awo cidibe kolzəna sa mana cidinma.
Kuru manaro futu bəri cidibe falla cidin kuru awo taktəbe cidibe rui. Ziyarabe-a bowotəbe-a manaro, shawarinande ziyarabe kuru waya-a video-a bowotəbe rui.
Kam tǝlam nduli manajinma, tǝlam gadegaden mana cidibe-alan shawarinande rui.
Hangalni faccənaro awi dikki?
Adə am ndasoson wakkajin. NIA ye hangalnəm faccənaro saa ganaro hangalnəm kəlanzaro shawari kolzəna. Njim gadero lewone, yintə kəlanzana lan yinte, kuru hangalnəm ishidəro waltəne. Mana cididəga falfal badizəmmi, kuru kamudə kəlanəm cidiyan dəro jaawu kolzəyin. Hangal faccidə kuli sulin walyeno maa, adə banzaye kura-a maajin, tǝlammi ba. Shawarinande kǝla kǝlanzǝbe lan na banzaye mata-a mbeji.
Kura-kura bayintin
Awi am dementia-a rokko-a gulnəmba?
Koro cidinba ("Taktəne wa?"), fasaltəginba ("Adə kalkal"), awo faccana-a taktənəginba ("Nyi gulnjagəna") kuru shi-a na-a nəmzəninba ye mananəminba lan manajinba. Kəndondobe mana badiro manajinba. Adəga nankaro nəmngəri aw təlam faidajin, banzayin ba.
Shi awo kalkallo manajinro, fasaltəgəskəna wa?
Ngəwu so, a'a. Awo kalkallo manajinma banzayiro, kolləne. Kəlio wuljində kamudə hangalzə faltin ba kuru ngəwu so shi-a gərgajin. Kərma shi-a fanzəjin-a kuru awi kərma mabe-a yim adəben faidatəne.
Kəliwu mata cizayinro awi dikki?
Buro saa kolne. Shi hangalnzə tawatkənaro asutəna maa, kəliwu falro banzayiro banajin aw awi manajin-a asutəne kuru tabbatəne. Kəliwube alama-a kuru foto-a ye banzajin.
Am dementia ngawo kura-a rokko-a, mana ngəwuro cidimba-a, futu mana dikki?
Fuwunzəyen nanəne, wundu nəmmi-a wulne, kuru kəla cidiyan-a kəliwua banzayia faidatəne. Fǝkəranzə-a kəliwu tǝlinzə-a rui karǝgənzə asutəro. Nəmngawonəmma, yawu asutəna aw muskonzə taiye, mana ngəwuro kəliwu ba-a ye cidiwu koljin.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance