Manma'å'ñao

Consehos para Un Kuentusi Taotao ni Gaige gi Dementia

Ma'aprueba 6 minutos na tinige'Ginen i gurupon Golden Moments · taimanu in tuge'

I åpmam na ineppe

Kuentusi gi un lugåt ni trankilo, atan i taotao, usa i na’ån-ña, ya kånta despåsio yan kadada’ na sinentenisia. Faisen unu ha na kuestion gi un biahi, ofresi dos na inafli’e en lugåt di abiettu na kuestion, ya nangga mas åpmam ki i natural. Cha’-mu åguaguat, kumekkorehi, pat kuekuestiona. Oppe i siniente ni gaige gi påpa’ i palabra, ya usa i inatcha’, litratu, yan señas annai mampos ma’pos i fino’.

  • Na’falingu i ruidu yan atan i mata-ña åntes de un tutuhon kumuentos.
  • Usa kadada’ na sinentenisia, unu ha na hinasso gi kada biahi, yan na’ån en lugåt di he, she, pat they.
  • Ofresi dos na inafli’e, pat håo/hunggan pat åhe’ na kuestion, en lugåt di abiettu na kuestion.
  • Nangga i ineppe. Yanggen ti ma kumprende, ripiti i mismu na palabra, pues chagi otro palabra.
  • Cha’-mu åguaguat pat kumekkorehi. Oppe i siniente ni gaige gi påpa’ i sinangan-ña.
  • Annai mampos ma’pos i palabra, kuentusi ginen i inatcha’, i tono, i expresion gi mata, yan litratu ni in usa på’go.
Gi este na pahina (8 seksion siha)
  1. Håfa i mas impottånte na consehos para un kuentusi taotao ni gaige gi dementia?
  2. Taimanu para bai tutuhon un kombetsasion?
  3. Taimanu para bai alok i palabra-hu?
  4. Taimanu para bai ekungok maolek?
  5. Håfa yanggen ha sangani un håfa ni ti magåhit?
  6. Taimanu uma’tutulaika i fino’ annai umagofåt i dementia?
  7. Siña u ayuda i litratu yan aktibidåt para mas libiånu i kombetsasion?
  8. Håfa yanggen malingu i pasensia-hu?

I dementia siña na’mapos para un sodda’ palabra, un tatti i åpmam na sinentenisia, pat un chagi i ruidu gi uriya. Lao ti kumekeilek-ña na i taotao esta ti malago’ umadadahi. Dídide’ na tinilaika gi taimanu un prepara i kombetsasion, taimanu un kuentos, yan taimanu un ekungok siña na’mas libiånu yan mas trankilo i fino’ para i dos.

Håfa i mas impottånte na consehos para un kuentusi taotao ni gaige gi dementia?

Na’i atension, na’sen simple, ya pasensia. Yanggen un hasso ha’ sinko na kosas:

  1. Na’trankilo i kuatto ya atan gui’. Na’påra i TV, tå’chong gi lebel i mata-ña, ya usa i na’ån-ña.
  2. Alok unu ha gi kada biahi. Kadada’ na sinentenisia, unu ha na hinasso, unu ha na kuestion.
  3. Ofresi dos na inafli’e. “Chá pat kafé?” mas libiånu ki “Håfa malago’-mu?”
  4. Nangga. Na’i mas tiempo para u oppe ki i natural, ya chagi munga umintetrupta.
  5. Cha’-mu åguaguat pat kuekuestiona. Oppe i siniente-ña, ti i faktu yanggen magåhit pat åhe’.

Taimanu para bai tutuhon un kombetsasion?

Prepara i lugåt para i taotao siña ha na’i atension nu hågu. I Family Caregiver Alliance guide ha rekomenda na un na’menos i ruidu finene’na: na’påra i rediu pat TV, huchom i kuttina pat petta, pat hanao para un lugåt mas trankilo.

  • Fatto gi me’nan-ña. Yanggen un fatto gi tatti pat i banda, siña un na’manman gui’.
  • Sangani håyi hao. “Håfa adai Tata, si Sarah, i hagå-mu.” Este ha ayuda gui’ para ti ha nisisita aligao i na’ån-mu.
  • Tå’chong gi lebel-ña. Yanggen guiya matata’chong, tå’chong pat dimo’ para parehu i lebel i mata-miyu.
  • Atan i mata-mu yan i tono-mu. I National Institute on Aging (NIA) ha konseha na un ripara i tono, i bos, i expresion gi mata, yan i aksion gi tataotao-mu, ya un usa måfnas yan trankilo na manera.
  • Chagi na guaha i anteohos yan i ayudun hungok. Mappot para un tatti un kombetsasion yanggen ti siña un li’e’ pat hungok maolek.

Taimanu para bai alok i palabra-hu?

Usa simple na palabra, kadada’ na sinentenisia, yan kalma yan båba na bos.

  • Unu ha na hinasso kada sinentenisia. “Nihi ta po’lo i chaket-mu. Pues ta hånao para sanhiyong.” Ti todu gi un håleninasso.
  • Usa na’ån, ti pronombre. “Ha ågang hao si Tiha Jean” mas klaru ki “Ha ågang hao gui’.”
  • Na’båba i tono, ti na’fuerte. I Family Caregiver Alliance ha sugieri båba na bos en lugåt di mampos takhilo’.
  • Ripiti, pues troka i palabra. Yanggen ti ha komprende, ripiti i mismu na palabra unu ha biahi. Yanggen ti funciona, nangga didide’ ya chagi otro palabra.
  • Fa’nu’i lokkue’, ti alok ha’. Tuturo i tasa, na’li’e’ i dos na sudadera, pat fa’nu’i i finene’na na paso.
  • Kuentusi yan guiya, ti kuentusi put guiya. I NIA ha adahi kontra i kuentusi put i taotao taigui ti gaige, yan kontra i fino’ taigui para patgon.

I NIA ha sugieri mas simple na manera para kommon na kuestion. Estague siha na ehemplo gi parehu na manera:

En lugåt di Chagi
“Håfa malago’-mu para sena?” “Malago’-mu gui’han pat mannok?”
“Taimanu hao siniente?” “Yayao hao?”
“Ñalang hao?” “Esta listo i sena gi sinko minutos.”
“Ti taiguenao un cho’gue.” “Nihi ta chagi taiguini.”
“Un hahasso i biahi-ta gi saddok?” “Hu hasso i biahi-ta gi saddok. Sangan håfa ni’ ya-mu gi ayo’ na biahi.”
“Esta hu sangani hao.” Oppe ta’lo, måfnas, taigui finene’na na biahi.

Taimanu para bai ekungok maolek?

Ekungok i sustånsia yan i siniente, ti i palabra ha’.

  • Nangga. Sesso i kinahulo’ tiempon hinasso. Tufong despåsio asta dies åntes de un hålom.
  • Ofresi un palabra ha’ yanggen esta ma stuck. I Family Caregiver Alliance ha sangani na maolek na un sugieri palabra yanggen guaha mappot.
  • Konfitma håfa un hungok. I Alzheimer’s Association guide to communication ha sugieri na un aligao i sustånsia gi tatti i palabra-ña ya un ripiti para un chagi na un komprende. “Un ininquietu put i kareta?”
  • Atan i mata-ña yan i tataotao-ña. Annai mampos ma’pos i fino’, i NIA ha nota, i expresion gi mata siña ha fa’nu’i triste, binibu, pat inestotba mas klaru ki i palabra.
  • Respeta i ininquietu-ña. Maseha un ininquietu ginen un lachi na faktu, magåhit i siniente.

Håfa yanggen ha sangani un håfa ni ti magåhit?

Cha’-mu åguaguat. Ti sesso un gana, ya i taotao siña ha siente mamåhlao pat ma’añao. En lugåt, konekta gi siniente, pues dídide’ na na’hanao para otro.

I Family Caregiver Alliance ha sugieri na un aksepta i siniente åntes de un na’libiånu i asuntu. Por ehemplo, yanggen i nanå-mu ha insisti na debi di u konne’ i famagu’on gi eskuela:

  • En lugåt di: “Nåna, esta manhoben i famagu’on-mu. Kuårenta åños esta.”
  • Chagi: “Siempre kareñosu na nåna hao. Sangan yo’ put taimanu un konne’ siha. Nihi ta chotchu finene’na?”

I Alzheimer’s Association lokkue’ ha konseha na cha’-mu åguaguat put i sinangan ni ti un aksepta. Ayek i momento: yanggen un hinasso ti para u na’peligro, polu ha’.

Taimanu uma’tutulaika i fino’ annai umagofåt i dementia?

I nisisidåt uma’tutulaika gi tiempo, pues na’funhåyan i manera-mu. I Alzheimer’s Association ha deskribi tres na kåtgan:

Kåtgan Håfa siña u ayuda
Tutuhon Cha’-mu haso’ na ti siña kumuentos. Na’setbe gui’ gi kombetsasion, kuentusi direcho yan guiya, faisen håfa na ayuda malago’-ña, ya usa kånta yanggen ha ayuda.
Talo’ Kuentusi unu ha yan unu gi trankilo na lugåt. Kånta despåsio, atan i mata, usa håo/hunggan pat åhe’ na kuestion, na’i instrukshon paso pot paso, ya cha’-mu krisitika pat kumekkorehi.
Uttimo Fatto gi me’nan-ña ya sangani håyi hao. Na’anima gui’ para u tuturo yan u usa señas. Usa i inatcha’, i sunidu, i lina’la’, yan i pao. Munga ma kuentusi taigui ti gaige.

Kada taotao diferente, ya i mismu na taotao siña guaha maolek yan mappot na ha’åni. Oppe taimanu guiya på’go, ti un etiketa.

Siña u ayuda i litratu yan aktibidåt para mas libiånu i kombetsasion?

Hunggan. I litratu ni in usa på’go ha na’menos i preshón ya ha na’i i dos ni guaha para in atan yan in tuturo.

  • Litratu para kuentusi. Conversation Cards ha ofresi litratu yan abiettu na kuestion ni ti kuekuestiona.
  • Litratu familia. Photo Pairs ha na’huegu i litratu ni un ayek para un dídide’ na huegu para u parehu, ya sesso ha na’tutuhon istoria.
  • Fino’ ni ha tungo’. Finish the Saying ha usa fino’ ni matatungo’ gi Amerika, ya despues guaha kuestion para kuentusi.
  • Huegu para u parehu. Picture Pairs ha na’i che’cho’ i kannai-mu mientras mankuentusi hamyo.

Atan taimanu para manhuegu hamyo yan aktibidåt reminiscence para mas. Para bisita yan ågang, taitai i giha-måmi put bisita yan ågang gi tilifon yan bidiu.

Para taotao ni kumuentos mas ki unu na lengguahi, atan i giha-måmi put fino’ gi diferentes na lengguahi.

Håfa yanggen malingu i pasensia-hu?

Susedi para todu. I NIA ha sugieri na yanggen un siente frustråo, na’i tiempo para un na’trankilo hao. Hånao para otro kuatto, hålom despåsio unos kuåntos biahi, ya fattå’ta tåtte’ yanggen esta trankilo hao. Siña un tutuhon ta’lo i kombetsasion, ya i taotao siña ha oppe i mas trankilo na modo-mu. Yanggen kada diha frustråo hao, ayo’ señåt na nisisita hao mas åyuda, ti na ti un chocho’gue maolek. I giha-måmi put ina’adahi para i para u kuidadu guaha lugåt para un sodda’ åyuda.

kuestion siha ni' ma'usa

Håfa ti debi di un alok gi taotao ni gaige gi dementia?

Munga kuekuestiona (“Un hahasso...?”), kumekkorehi (“Lachi enao”), rikumuedda put i pinerdidu (“Esta hu sangani hao”), pat kuentusi put guiya taigui guiya gaige. Munga kumuentos taigui patgon. Este siña na’mamåhlao pat na’triste sin u ayuda.

Debi di hu korehi gui’ yanggen lachi i faktu-ña?

Kadalåk ti debi. Yanggen ti para u na’peligro i lachi na faktu, polu ha’. Ti sesso mana’suha i hinasso-ña i inaguaguat, ya sesso ha na’lalalu gui’. Atan håfa i siniente-ña yan håfa ha nisisita på’go.

Håfa para bai hu cho’gue yanggen ti siña ha sodda’ i palabra?

Na’i tiempo finene’na. Yanggen klaru na ha chachagi, siña un ofresi un palabra dídide’ pat un adivina håfa kumekeilek-ña ya un konfitma. I tinuturo, señas, yan litratu siña lokkue’ u ayuda.

Taimanu para bai kuentusi yan taotao gi uttimo na kåtgan dementia ni ti sesso kumuentos?

Fatto gi me’nan-ña, sangani håyi hao, ya usa kalma na bos yan dídide’ na inatcha’. Atan i mata yan i aksion gi tataotao-ña para un tingo’ i siniente-ña. I presensia-mu, un kantan ni ha tungo’, pat i inenñala’ i kannai siña ha na’i mensahi sin palabra.

Fuente siha

Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.

  1. Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
  3. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance

Listo para un gå'ga'?

Dañkulu na litråtu siha, taya' tiempo, taya' puntu yan taya' para un siña ma'ayek. Manmalago' ham gi i browser-miyu.

Na'i hao este na gå'ga' siha

I libre na app Golden Moments para iPhone, iPad yan Android: dangkolo na baldosa siha, gå'ga' siha ni' guaha litråton familia-mu, yan litråtu siha ni' siña ma cho'gue sin Wi‑Fi. Taya' kuenta, anunsio, timer pat puntos.