Demensiýasy bolan adam bilen gürleşmegiň maslahatlary

Demensiýa söz tapmagy, uzyn sözlemi yzarlamagy ýa-da daş-töwerekdäki sesleri äsgermezlik etmegi kynlaşdyryp biler. Bu bolsa adamyň başgalar bilen baglanyşykda bolmak isleginiň ýokdugyny aňlatmaýar. Söhbetdeşligi nähili taýýarlamagyňyz, nähili gürleşmegiňiz we nähili diňlemegiňiz babatda azajyk üýtgeşmeler iki tarapyňyz üçin hem gürleşmegi has aňsat we rahat edip biler.

Demensiýasy bolan adam bilen gürleşmegiň iň möhüm maslahatlary haýsylar?

Adamyň ünsüni özüňize alyň, ýönekeý gürleşiň we sabyrly boluň. Diňe bäş zady ýatda saklasaňyz:

1. Otagy ümsüm ediň we ýüzbe-ýüz boluň. Telewizory öçüriň, gözüňiziň deň derejesinde oturyň we adyny ulanyň.
2. Bir gezekde bir zat aýdyň. Gysga sözlemler, bir pikir, bir sorag.
3. Iki saýlaw hödürläň. «Çaýmy ýa-da kofemi?» diýen sorag «Näme isleýärsiňiz?» diýen soragdan has aňsat.
4. Garaşyň. Jogap üçin adatdakydan has köp wagt beriň we sözüni bölmäge synanyşmaň.
5. Jedelleşmäň we synama sorag bermäň. Faktlaryň dogrulygyna däl-de, onuň nähili duýýandygyna jogap beriň.

Söhbetdeşligi nähili başlamaly?

Adamyň size üns bermegine kömek eder ýaly şert dörediň. Family Caregiver Alliance gollanmasy ilki bilen sesleri azaltmagy maslahat berýär: radio ýa-da telewizory öçüriň, perdeleri ýa-da gapyny ýapyň, ýa-da has ümsüm ýere geçiň.

• Öňünden ýakynlaşyň. Arka ýa-da gapdal tarapdan gelmek adamy gorkuzyp biler.
• Kimdigiňizi aýdyň. «Salam kaka, men Siziň gyzyňyz Sarah» diýmek, oňa adyňyzy ýatlamaga synanyşmazlyga kömek edýär.
• Onuň derejesine düşüň. Eger ol oturan bolsa, gözleriňiz deň bolmagy üçin siz hem oturyň ýa-da dyza çökgüň.
• Ýüz keşbiňize we ses äheňiňize üns beriň. National Institute on Aging (NIA) ses äheňiňize, sesiňiziň derejesine, ýüz keşbiňize we beden diliňize üns bermegi, mähirli we ýönekeý gürleşmegi maslahat berýär.
• Äýnek we eşidiş enjamlarynyň dakylýandygyny barlaň. Doly görüp ýa-da eşidip bolmaýan söhbetdeşligi yzarlamak kyn.

Aýdýan sözlerimi nähili düzmeli?

Ýönekeý sözleri, gysga sözlemleri we asuda, pes ses ulanyň.

• Her sözlemde bir pikir bolsun. «Geliň, paltoňyzy geýeliň. Soň daşaryk çykarýarys.» Diňe ikisini birdem aýtmaň.
• At çalyşmalarynyň ýerine atlary ulanyň. «Jeýza daýza jaň etdi» diýmek «Ol jaň etdi» diýmekden has düşnükli.
• Sesiň pes bolsun, gaty däl. Family Caregiver Alliance gaty sesiň ýerine pes ses ulanmagy maslahat berýär.
• Gaýtalaň, soň başgaça aýdyň. Ol düşünmese, şol bir sözleri bir gezek gaýtalaň. Netije bermese, biraz garaşyp, başga sözler bilen synanyşyň.
• Diňe aýtmak bilen çäklenmäň, görkeziň hem. Çeňňege barmak bilen görkeziň, iki switeri eliňize alyň ýa-da ilkinji ädimi görkeziň.
• Onuň bilen gürleşiň, onuň hakynda däl. NIA adamy ýok ýaly gürrüň etmekden we «çaga dili» bilen gürleşmekden gaça durmagy maslahat berýär.

NIA adaty soraglaryň has ýönekeý görnüşlerini teklip edýär. Ine, şol ruhdaky mysallar:

Üns bilen nähili diňlemeli?

Diňe sözlere däl, olaryň manysyna we duýgusyna hem diňläň.

• Garaşyň. Ümsümlik köplenç pikirlenmek üçin wagt bolýar. Aralaşmazdan ozal haýal ýagdaýda on sany hasaplaň.
• Diňe kynalanda söz teklip ediň. Family Caregiver Alliance adamyň kynalýanyny görseňiz, oňa söz teklip etmegiň ýerliklidigini aýdýar.
• Eşiden zadyňyzy barlaň. Alzheimer’s Association-yň aragatnaşyk gollanmasy aýdylan sözleriň aňyrsyndaky manyny gözlemegi we dogry düşüneniňizi barlamak üçin ony gaýtalap aýtmagy maslahat berýär. «Awtoulag barada alada edýärsiňizmi?»
• Ýüzüne we bedenine üns beriň. Söz bilen gürleşmek kynlaşanda, NIA-nyň belleýşi ýaly, ýüz keşbi gynançy, gahary ýa-da lapykeçligi sözlerden has aýdyň görkezip biler.
• Aladalary çynlakaý kabul ediň. Alada ýalňyş maglumatdan dörän bolsa-da, duýgy hakyky bolýar.

Dogry bolmadyk bir zat aýtsa näme etmeli?

Jedelleşmäň. Jedelleşmek köplenç netijesiz bolýar we adam özüni utanan ýa-da gorkan ýaly duýup biler. Onuň ýerine, duýga düşünip ýakynlaşyň we soň ýuwaşlyk bilen başga zada geçiň.

Family Caregiver Alliance başga zada geçirmezden ozal duýgyny kabul etmegi maslahat berýär. Mysal üçin, eger ejeňiz çagalary mekdepden almaly bolýandygyny aýtsa:

• Munuň ýerine: «Eje, çagalaryňyz ulaldy. Ol işiň üstünden kyrk ýyl geçdi.»
• Muny synanyşyň: «Siz elmydama gaty aladaly eje bolduňyz. Olary almak barada maňa gürrüň berseňiz. Ilki çal iýsek bolarmy?»

Alzheimer’s Association hem ylalaşmaýan pikirleriňiz barada jedelleşmezligi maslahat berýär. Pursat saýlaň: ýalňyş pikir zyýanly bolmasa, ony goýberiň.

Demensiýa öňe barýança aragatnaşyk nähili üýtgeýär?

Zerurlyklar wagtyň geçmegi bilen üýtgeýär, şonuň üçin çemeleşmäňizi hem sazlaň. Alzheimer’s Association üç esasy tapgyry beýan edýär:

Her adam başgaça bolýar we şol bir adamyň özi hem gowy we kyn günleri başdan geçirip biler. Bir bellige däl-de, adamyň häzirki ýagdaýyna jogap beriň.

Suratlar we işler gürleşmegi aňsatlaşdyryp bilermi?

Hawa. Bile seredilýän surat basyşy azaldýar we ikiňize hem seredip, görkezip biljek bir zat berýär.

• Surat arkaly soraglar. Conversation Cards synama soragsyz açyk soragly suratlary hödürleýär.
• Maşgala suratlary. Photo Pairs saýlan suratlaryňyzy ýumşak gabat getirme oýnuna öwürýär we bu köplenç ýatlamalary oýandyrýar.
• Tanyş sözler. Finish the Saying meşhur sözleri ulanýar we soň gürrüňe itergi berýän sorag hödürleýär.
• Gabat getirme oýunlary. Picture Pairs gürleşip otyrkaňyz eliňizi bir zat bilen meşgullamaga kömek edýär.

Has giňişleýin maglumat üçin bilelikde oýnamak baradaky gollanmamyza we ýatlamalara esaslanýan işler serediň. Saparlar we jaňlar barada myhmançylyga barmak we telefon we wideo jaňlary gollanmalarymyzdan okaň.

Birnäçe dilde gürleýän adam barada bolsa, diller boýunça aragatnaşyk gollanmamyza serediň.

Sabrym tükenýän bolsa näme etmeli?

Bu hemmeler bilen bolup bilýär. NIA gaharyňyz gelse, köşeşmek üçin birneme wagt aýyrmagy maslahat berýär. Başga otaga geçiň, birnäçe gezek haýal dem alyň we köşeşeniňizden soň gaýdyp geliň. Söhbetdeşligi täzeden başlap bilersiňiz we adam siziň has asuda ýagdaýyňyza oňat jogap berip biler. Eger gaharlanmak ýygy-ýygydan gaýtalanýan bolsa, bu siziň başarmaýandygyňyzy däl-de, has köp goldawa mätäçdigiňizi görkezýär. Idegçiniň özüne ideg etmek gollanmamyzda ýüz tutup boljak ýerler bar.