't Kórt antjwaord
Praot op ’n rustige plek, kiek de meens aan, gebroek ziene naam en praot rustig in kórte, einveljige zinne. Stèl eine vraog tegelyk, bej tösse twie keuzes in plaats van open vraoge, en wach langer es gewen leef aonveult. Maak gein ruzie, verbaeter neet en vraog neet oet. Reageer op ’t geveul achter de waord, en gebroek aanraking, plaetjes en gebaere es praote meujeliker weurt.
- Maak achtergróndgeluud zachter en maak ougcontact ierdat geer begint te praote.
- Gebroek kórte zinne, ein gedachte tegelyk, en name in plaats van hie, zie of ze.
- Bej ein keus tösse twie, of ein ja-of-nee-vraog, in plaats van open vraoge.
- Wach op e antwoord. Es emes neet begrepe weurt, herhaal dan dezelfde waord en probeer daarna anger waord.
- Maak gein ruzie en verbaeter neet. Reageer op ’t geveul achter wat emes zegk.
- Es waord minder weure, praot dan mit aanraking, toonsoart, gezichts-oetdrokking en same nao plaetjes kieke.
Op dees pagina (8 óngerdeile)
- Wat zint de belankriekste tips veur ’t praote mit emes mit dementie?
- Wie begin ich e gespreik?
- Wie mós ich formuleere wat ich zag?
- Wie loester ich good?
- Wat es emes get zegk wat neet klop?
- Wie verangert communicatie es dementie wieder geit?
- Kónne plaetjes en aktiviteite e gespreik einveljiger make?
- Wat es ich mien geduld verleer?
Dementie kan ’t meujeliker make om waord te vinje, ’n lange zin te volge of achtergróndgeluud te negere. Det beteikent neet dat de meens gein contact mie wilt make. Kleine verangeringe in wie geer e gespreik inricht, wie geer praot en wie geer loestert, kónne praote veur allebei einveljiger en rustiger make.
Wat zint de belankriekste tips veur ’t praote mit emes mit dementie?
Kreig de aandach, haaj ’t einveljig en höb geduld. Es geer mar vief dinge onthawt:
- Maak de kamer rustig en kiek de meens aan. Zet de tv oet, zit op ougheugde en gebroek de naam van de meens.
- Zag ein ding tegelyk. Kórte zinne, ein gedachte, ein vraog.
- Bej ein keus tösse twie. „Thee of koffee?“ is einveljiger es „Wat wils se drinke?“
- Wach. Gaef mie tied veur e antwoord es gewen leef aonveult, en probeer neet in de raej te valle.
- Maak gein ruzie en vraog neet oet. Reageer op wie emes zich veult, neet op of de feite kloppe.
Wie begin ich e gespreik?
Riech ’t zoe in dat de meens zich op uch kan rieppe. De Family Caregiver Alliance guide raodt aon om ierste ’t geluud te beperke: zet de radio of tv oet, doon de gerdiene of deur dich, of gank nao ’n rustigere plek.
- Gank van veuroaf nao de meens toe. Van achtere of van de zijkant kómme kan sjrikke.
- Zag wie se zint. „Hoi papa, ich bin Sarah, dien dochter.“ Zoe haet de meens neet te zeuke nao oeren naam.
- Gank op dezelfde heugde zitte. Es emes zit, zit of kniel dan zoedat oer ouge op dezelfde heugde zint.
- Let op oer gezich en oere toonsoart. ’t National Institute on Aging (NIA) raodt aon om te lette op oere toonsoart, volume, gezichts-oetdrokking en lichemstaal, en te kèze veur e warme, rustige manier van praote.
- Kiek of de bril en ’t heuropparaat in zint. ’t Is meujelik om e gespreik te volge es geer ’t neet good kint zeen of heure.
Wie mós ich formuleere wat ich zag?
Gebroek einveljige waord, kórte zinne en e rustige, leage stem.
- Ein gedachte per zin. „V’r doon oere jas aon. Dan gaon v’r nao boete.“ Neet alles in eine teum.
- Gebroek name, gein veurnaamwaord. „Tante Jean haet gebeld“ is duujeliker es „Zie haet gebeld“.
- Praot leager, neet harder. De Family Caregiver Alliance raodt e leagere stem aon in plaats van harder praote.
- Herhaal, dan herformuleer. Es emes ’t neet begrepe haet, herhaal dan eine kier dezelfde waord. Es det neet wirk, wach dan efkes en probeer anger waord.
- Laot zeen en zag ’t. Wies nao de kop, haaj de twie truie op, of laot de ierste sjtap zeen.
- Praot taenge emes, neet euver emes. ’t NIA waorsjoewt deveur om euver de meens te praote es-of dae der neet bie is, en deveur om „kinnetaal“ te gebroeke.
’t NIA sjtèlt einveljigere versies veur van gewoone vraoge. Hie zint veurbildje in dae geest:
| In plaats van | Probeer |
|---|---|
| „Wat wils se ète?“ | „Wils se vèsj of kip?“ |
| „Wie geit ’t mit dich?“ | „Bis se mój?“ |
| „Hös se hónger?“ | „’t Ète steit euver vief minute klaor.“ |
| „Zoe mós se det neet doon.“ | „V’r probere ’t op deze meneer.“ |
| „Weet se nag oze oetstap nao ’t meir?“ | „Ich dachs aan oze oetstap nao ’t meir. Vertèl mich is wat se dao leuk vónjs.“ |
| „Det höb ich dich al gezag.“ | Gaef nogins vrunjelik antwoord, es-of ’t de ierste kier is. |
Wie loester ich good?
Loester nao de beteikenis en ’t geveul, neet allein nao de waord.
- Wach. Sjtilte is dèk tied om nao te denke. Tèl rustig tot tein ierdat geer tössekump.
- Sjtèl allein e waord veur es emes vaslöp. De Family Caregiver Alliance zagk dat ’t oké is om waord veur te sjtèlle es emes meuj haet.
- Kiek of geer ’t good begrepe höbt. De Alzheimer’s Association guide to communication sjtèlt veur om te kieke nao de beteikenis achter de waord en det in anger waord te herhale om nao te gaon of geer ’t begrepe höbt. „Bis se óngerust euver de auto?“
- Kiek nao ’t gezich en ’t lichem. Es praote meujeliker weurt, loet ’t NIA weite, kónne gezichts-oetdrokkinge verdreet, boosheid of frustrasie duujeliker laote zeen es waord.
- Num zörge èrns. Zelfs es e zörg op e verkeierd feit beruhs, is ’t geveul èch.
Wat es emes get zegk wat neet klop?
Maak gein ruzie. Geer wint waarsjienlik neet, en de meens kan zich danao geneerd of bang veule. Zoek in plaats daovan contact mit ’t geveul en gank dan zacht wieder.
De Family Caregiver Alliance raodt aon om ierste ’t geveul te erkenne ierdat geer aafsjtuur. Zum veurbild, es oere mam drop sjteit dat zie de kinder van sjaol mós hale:
- In plaats van: „Mam, dien kinder zint groewt. Det is vaertig jaor gelaje.“
- Probeer: „Doe wors ummer zoe ’n lieve mam. Vertèl mich euver ’t hale van sjaol. Zölle v’r ierste get ete?“
De Alzheimer’s Association raodt ouch aon om gein ruzie te make euver zage wo geer ’t neet mit eins zint. Kees oere momente: es e verkeierd gedachte neet sjajelik is, laot ’t dan zoe.
Wie verangert communicatie es dementie wieder geit?
De behoefte verangert mit de tied, dus pas oere meneer van praote aon. De Alzheimer’s Association besjrief drie brede fases:
| Fase | Wat help |
|---|---|
| Vroeg | Gank der neet van oet dat emes neet kan communisere. Num emes op in gespreike, praot direk taenge emes, vraog welke steun emes wilt en gebroek humor es det help. |
| Midde | Gespreike ein-op-ein op ’n rustige plek. Praot rustig, haaj ougcontact, sjtèl ja-of-nee-vraoge, gaef sjtap-veur-sjtap oonwiezinge, en bekritiseer of verbaeter neet. |
| Let | Gank van veuroaf nao de meens toe en zag wie se zint. Moedig aon om te wieve en gebaere te gebroeke. Gebroek aanraking, geluide, beelde en geure. Praot noets es-of emes der neet bie is. |
Eder meens is anges, en dezelfde meens kan goeie en meujelike daag höbbe. Reageer op wie ’t noe geit, neet op e label.
Kónne plaetjes en aktiviteite e gespreik einveljiger make?
Jao. E gezamelik plaetje haolt de drök deraf en geuf allebei get om nao te kieke en nao te wieve.
- Plaetjes es aonleiding. Conversation Cards beje plaetjes mit open vraoge die noets oetvraoge.
- Familiefoto’s. Photo Pairs maak van foto’s die geer oetzuch e zachtaardig memory-sjpel, wat dèk verhaole losmaak.
- Bekende spreuke. Finish the Saying gebroek bekende spreuke, gevolleg door e vraog om euver te praote.
- Memory-sjpele es achtergrond. Picture Pairs geuf oere henj get om te doon terwiel geer praot.
Kiek ouch nao wie geer same sjpelt en aktiviteite mit herinneringe. Veur bezeuk en belsjtaota zint d’r oze gidsen euver op bezeuk gaon en telifoon- en videogespreike.
Veur emes dae mie tale sjprik, zuch oze gids euver communicatie in mie tale.
Wat es ich mien geduld verleer?
Det euverkump ederein. ’t NIA sjtèlt veur dat geer, es geer gefrustreerd raak, efkes tied nimp om tot rust te kómme. Gank nao ’n anger kamer, haol e paar kier rustig aojem en kóm trök es geer det kan. Geer kint ’t gespreik ummer opnuuj beginne, en de meens reageert mesjien good op oere rustigere stemming. Es frustrasie hiel de tied dao is, is det e teike dat geer mie steun nudig höbt, neet dat ’t neet good geit. Oze gids euver zelfzörg veur mantelzörgers geuf plekke wo geer terecht kint.
Väölgestèlde vraoge
Wat mós ze bèter neet zage taenge emes mit dementie?
Vermeij oetvraoge („Weet se nag…?“), verbaetere („Det klop neet“), vermaone aan verlus („Det höb ich dich al gezag“) en euver emes praote es-of dae der neet bie is. Vermeij ouch kinnetaal. Det geuf de meens dèk geneer of óngeruste, zónger dat ’t help.
Mót ich emes verbaetere es de feite neet kloppe?
Meistal neet. Es ’n verkeierd feit neet sjajelik is, laot ’t dan laope. Ruzie maak verangert zelde wat de meens denks en maak emes dèk van streek. Riech dich op wie emes zich noe veult en wat emes noe nudig haet.
Wat doon ich es emes ’t waord neet kan vinje?
Gaef ierste tied. Es emes duujelik meuj haet, is ’t oké om zacht e waord veur te sjtèlle of te raaje wat emes meent en det nao te vraoge. Wieve, gebaere en plaetjes kónne ouch helpe.
Wie praot ich mit emes in ’n let stadium van dementie dae zelde nog praot?
Gank van veuroaf nao de meens toe, zag wie se zint, en gebroek e rustige stem en zachte aanraking. Kiek nao gezichte en lichemstaal veur geveulens. Oer aanwezigheid, e bekend leedsje of handje vasthaaje kan zónger waord al väöl zegge.
Bronne
Veer linke nao de organisaties en óngerzeuke wo dees pagina op steunt. Eder bron is gecontroleerd bie 't biewirke van de pagina.
- Communicating With Someone Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Communication and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance