Συμβουλές επικοινωνίας με άτομα που ζουν με άνοια

Η άνοια μπορεί να δυσκολέψει την εύρεση λέξεων, την κατανόηση μιας μεγάλης πρότασης ή την απομόνωση των θορύβων γύρω μας. Κανένα από αυτά δεν σημαίνει ότι το άτομο δεν θέλει πλέον να επικοινωνήσει. Μικρές αλλαγές στον τρόπο που προετοιμάζετε μια συζήτηση, στον τρόπο που μιλάτε και στον τρόπο που ακούτε μπορεί να κάνουν την επικοινωνία πιο εύκολη και πιο ήρεμη και για τους δύο.

Ποιες είναι οι πιο σημαντικές συμβουλές για να μιλήσετε με κάποιον που ζει με άνοια;

Τραβήξτε την προσοχή του, κρατήστε τα απλά και δείξτε υπομονή. Αν θυμάστε μόνο πέντε πράγματα:

1. Ησυχάστε τον χώρο και κοιτάξτε το κατάματα. Κλείστε την τηλεόραση, καθίστε στο ίδιο ύψος και χρησιμοποιήστε το όνομά του.
2. Πείτε ένα πράγμα κάθε φορά. Σύντομες προτάσεις, μία ιδέα, μία ερώτηση.
3. Δώστε δύο επιλογές. Το «Τσάι ή καφέ;» είναι πιο εύκολο από το «Τι θα ήθελες;».
4. Περιμένετε. Δώστε περισσότερο χρόνο για απάντηση από όσο σας φαίνεται φυσικό και προσπαθήστε να μην διακόπτετε.
5. Μην διαφωνείτε και μην εξετάζετε. Ανταποκριθείτε στο πώς αισθάνεται το άτομο, όχι στο αν τα γεγονότα είναι σωστά.

Πώς να ξεκινήσω μια συζήτηση;

Προετοιμάστε τα πράγματα έτσι ώστε το άτομο να μπορεί να επικεντρωθεί σε εσάς. Ο οδηγός της Family Caregiver Alliance συνιστά να περιορίσετε πρώτα τους θορύβους: κλείστε το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση, κλείστε τις κουρτίνες ή την πόρτα ή μετακινηθείτε σε έναν πιο ήσυχο χώρο.

• Πλησιάστε από μπροστά. Αν το πλησιάσετε από πίσω ή από το πλάι, μπορεί να τρομάξει.
• Πείτε ποιος είστε. «Γεια σου μπαμπά, είμαι η Σάρα, η κόρη σου.» Αυτό το γλιτώνει από το να ψάχνει το όνομά σας.
• Ελάτε στο ύψος του. Αν κάθεται, καθίστε ή γονατίστε ώστε τα μάτια σας να είναι στο ίδιο επίπεδο.
• Προσέξτε το πρόσωπο και τον τόνο σας. Το National Institute on Aging (NIA) συμβουλεύει να δίνετε προσοχή στον τόνο, την ένταση της φωνής, την έκφραση του προσώπου και τη γλώσσα του σώματός σας, και να στοχεύετε σε έναν ζεστό, φυσικό τρόπο.
• Βεβαιωθείτε ότι φοράει τα γυαλιά και τα ακουστικά του. Είναι δύσκολο να παρακολουθήσει κανείς μια συζήτηση που δεν μπορεί να δει ή να ακούσει καλά.

Πώς να διατυπώνω όσα λέω;

Χρησιμοποιήστε απλές λέξεις, σύντομες προτάσεις και ήρεμη, χαμηλή φωνή.

• Μία ιδέα σε κάθε πρόταση. «Ας φορέσουμε το παλτό σου. Μετά θα βγούμε έξω.» Όχι και τα δύο μαζί.
• Χρησιμοποιήστε ονόματα, όχι αντωνυμίες. Το «Η θεία Μαρία τηλεφώνησε» είναι πιο ξεκάθαρο από το «Αυτή τηλεφώνησε».
• Μιλήστε πιο χαμηλά, όχι πιο δυνατά. Η Family Caregiver Alliance προτείνει χαμηλότερη φωνή αντί για πιο δυνατή.
• Επαναλάβετε, μετά αναδιατυπώστε. Αν δεν κατάλαβε, επαναλάβετε τα ίδια λόγια μία φορά. Αν δεν βοηθήσει, περιμένετε λίγο και δοκιμάστε διαφορετικές λέξεις.
• Δείξτε και πείτε. Δείξτε το φλιτζάνι, κρατήστε ψηλά τα δύο πουλόβερ ή δείξτε το πρώτο βήμα.
• Μιλήστε σε αυτό, όχι γι’ αυτό. Το NIA προειδοποιεί να μην μιλάτε για το άτομο σαν να μην είναι παρόν και να μην χρησιμοποιείτε «παιδικά λόγια».

Το NIA προτείνει απλούστερες εκδοχές συνηθισμένων ερωτήσεων. Ακολουθούν παραδείγματα σε αυτό το πνεύμα:

Πώς να ακούω καλύτερα;

Ακούστε το νόημα και το συναίσθημα, όχι μόνο τις λέξεις.

• Περιμένετε. Η σιωπή συχνά είναι χρόνος σκέψης. Μετρήστε αργά μέχρι το δέκα πριν παρέμβετε.
• Προσφέρετε μια λέξη μόνο αν έχει κολλήσει. Η Family Caregiver Alliance αναφέρει ότι μπορείτε να προτείνετε λέξεις όταν κάποιος δυσκολεύεται.
• Επιβεβαιώστε τι ακούσατε. Ο οδηγός επικοινωνίας της Alzheimer’s Association προτείνει να αναζητάτε το νόημα πίσω από τα λόγια του ατόμου και να το επαναλαμβάνετε για να βεβαιωθείτε ότι το καταλάβατε. «Ανησυχείς για το αυτοκίνητο;»
• Παρατηρήστε το πρόσωπο και το σώμα του. Καθώς η ομιλία δυσκολεύει, σημειώνει το NIA, οι εκφράσεις του προσώπου μπορεί να δείχνουν λύπη, θυμό ή απογοήτευση πιο καθαρά από τα λόγια.
• Πάρτε στα σοβαρά τις ανησυχίες του. Ακόμα κι αν μια ανησυχία βασίζεται σε λάθος στοιχεία, το συναίσθημα είναι πραγματικό.

Τι γίνεται αν πει κάτι που δεν ισχύει;

Μην διαφωνείτε. Είναι απίθανο να το πείσετε και το άτομο μπορεί να νιώσει ντροπή ή φόβο. Αντί για αυτό, συνδεθείτε με το συναίσθημα και μετά αλλάξτε απαλά θέμα.

Η Family Caregiver Alliance προτείνει να αναγνωρίζετε πρώτα το συναίσθημα και μετά να το καθοδηγείτε αλλού. Για παράδειγμα, αν η μητέρα σας επιμένει ότι πρέπει να πάει να πάρει τα παιδιά από το σχολείο:

• Αντί για: «Μαμά, τα παιδιά σου έχουν μεγαλώσει. Αυτό ήταν πριν από σαράντα χρόνια.»
• Δοκιμάστε: «Ήσουν πάντα τόσο στοργική μητέρα. Πες μου πώς ήταν όταν τα πήγαινες. Να φάμε πρώτα ένα σνακ;»

Η Alzheimer’s Association συμβουλεύει επίσης να μη διαφωνείτε για δηλώσεις με τις οποίες δεν συμφωνείτε. Επιλέξτε τις στιγμές σας: αν μια λανθασμένη πεποίθηση δεν προκαλεί πρόβλημα, αφήστε το να περάσει.

Πώς αλλάζει η επικοινωνία καθώς η άνοια προχωρά;

Οι ανάγκες αλλάζουν με τον καιρό, γι’ αυτό προσαρμόστε την προσέγγισή σας. Η Alzheimer’s Association περιγράφει τρεις γενικές φάσεις:

Κάθε άτομο είναι διαφορετικό και το ίδιο άτομο μπορεί να έχει καλές και δύσκολες ημέρες. Ανταποκριθείτε στο πώς είναι εκείνη τη στιγμή, όχι σε μια ετικέτα.

Μπορούν οι εικόνες και οι δραστηριότητες να κάνουν τη συζήτηση πιο εύκολη;

Ναι. Μια κοινή εικόνα μειώνει την πίεση και δίνει και στους δύο κάτι να κοιτάξουν και να δείξουν.

• Εικόνες για συζήτηση. Οι Conversation Cards προσφέρουν εικόνες με ανοιχτές ερωτήσεις που δεν εξετάζουν ποτέ.
• Οικογενειακές φωτογραφίες. Το Photo Pairs μετατρέπει τις φωτογραφίες που επιλέγετε σε ένα απαλό παιχνίδι ταιριάσματος, το οποίο συχνά φέρνει στο μυαλό ιστορίες.
• Γνωστές φράσεις. Το Finish the Saying χρησιμοποιεί γνωστές φράσεις, ακολουθούμενες από μια ερώτηση για συζήτηση.
• Παιχνίδια ταιριάσματος ως φόντο. Το Picture Pairs δίνει στα χέρια σας κάτι να κάνουν ενώ συζητάτε.

Δείτε πώς να παίζετε παιχνίδια μαζί και δραστηριότητες ανάμνησης για περισσότερα. Για επισκέψεις και κλήσεις, διαβάστε τους οδηγούς μας για επισκέψεις και τηλεφωνικές και βιντεοκλήσεις.

Για ένα άτομο που μιλά περισσότερες από μία γλώσσες, δείτε τον οδηγό μας για την επικοινωνία σε διαφορετικές γλώσσες.

Τι γίνεται αν χάσω την υπομονή μου;

Συμβαίνει σε όλους. Το NIA προτείνει ότι αν νιώσετε εκνευρισμός, να πάρετε λίγο χρόνο για να ηρεμήσετε. Πηγαίνετε σε ένα άλλο δωμάτιο, πάρτε μερικές αργές ανάσες και επιστρέψτε όταν μπορέσετε. Μπορείτε πάντα να ξεκινήσετε ξανά τη συζήτηση και το άτομο μπορεί να ανταποκριθεί καλύτερα στη δική σας πιο ήρεμη διάθεση. Αν ο εκνευρισμός γίνεται συνεχής, αυτό είναι σημάδι ότι χρειάζεστε περισσότερη υποστήριξη, όχι ότι αποτυγχάνετε. Ο οδηγός μας για τη φροντίδα του εαυτού σας ως φροντιστής έχει προτάσεις για το πού μπορείτε να απευθυνθείτε.