Jawawu karawa
Awo taktəye maananzə, foto, karəŋga, yirŋi-a kəla-a lan awo ngawo-a rokko karnotə. Sanduk taktəye dələ, kitawu kəla ro-a gadə dələ, au foto-a rokko kuru. Abadan kasuwu diwi: «Taktənuma wa?» kuru «Wundu ayi?» kolləne, amma kəlima bukkata futu «Kəla awobe adəyen wulne» lan bowone. Mana karnotə-a awo jirinzə-a yitə, sheda kalkal gənatə-a nəmganazəin.
- Awo taktəye manabe, jarabtə gani. Kalkal shedanzə faida ba; karnotə faida.
- «Taktənuma wa...?» kuru «Wundu ayi?» kolləne, amma kəlima bukkata futu «Kəla yim adəyen wulne» lan bowone.
- Sanduk taktəye karəŋga kəla ro kamdəben, mukko-a manabe-a ro awo kəltarambe cizə.
- Kitawu kəla ro-a am badiyaram, kusotto-a am kənanga cidawu-a kamdə kamro nozanaro bana cizə, cutənyi dəganaro gani.
- Awo laa kərtənutə cizəya, burwon karnotəne kuru sələm-sələmro awowa gade ro kəlleyne.
Suro shafi adǝlan (fannu 7)
Awo taktəye maananzə, awo ngawo-a rokko karnotə. Am dementia-a kargata lauro, awo sa ngəwu kozənabe də, awo bikka tədənadəro nəmganazəin bayin. Foto, karəŋga notəna, yirŋi-a kəla-a awo anidə katapcin kuru awowa karnotəbe ro nyiro cizə. Kaida fal: shi manabe, abadan jarabtə gani.
Awo taktəye awi, kuru kasuwu-a futu gadejin?
Awo taktəye, foto, karəŋga, yirŋi au video lan awo ngawo-a manabe, kamdə kəlaanzən. NHS-ye shiye foto, karəŋga, video au yirŋi bana-a lan awo ngawo-a kəla-a manabe, kitawu au tablet lan, futu bayanzəna. Kasuwu gade: kamdəron jaawu kalkal mbejiro culuwo, adəye karnotəbe badalzəyin kuru nangu cizə.
National Institute on Aging-ye kamdéro awo au kam laa taktənama wa korodə awo kollətəbe falro gulzəna. Family Caregiver Alliance-ye koro taktə kərma ganabe məradətəna kolləne kuru awo ngəwu kozənabe manane futu shawari cizəna.
| Badalzəyin | Adə jarapne |
|---|---|
| «Adə taktənuma wa?» | «Adə yim karnotəbe futu fulejin. Kəlanzə wulne.» |
| «Wundu ayi?» | «Na Aunt Rose cidiyan də. Kalwunzə rui.» |
| «Saa awiye adə tədənadə?» | «Adə fato ngawo də futu fulejin. Nadən karga futu ndayen?» |
| «A’a, adə Bill gani, Frank.» | «Shi kam karnotəbe futu fulejin.» |
| «Adə wulsənamma.» | «Kəla adə zau raakkəna.» |
Futu foto-a kasuwu ba lan manayen?
Awi rumin də burwon manane, dəgan kamdə awi maananzə cizə gəptəro na kolne.
- Rokko napne. Album də dawundon yikke, rokko ruyeno, tebur dəgən jarabtəro gani.
- Foto gana karne. Foto ngəla uwu, sanduk sammaro ngəla. Foto kura-a kəlanzə fetəna ngəla.
- Am də suro wulle. «Na nəm-a Bawam-a yim larusaben» mannə hangal gotə.
- Awo gana-a manane. Kazəmu, moto, kəmbo, sam, fuskabe. «Moto kura. Futu ngalwojiyi.»
- Bukkane, amma məradətəne. «Kəlanzə wulne…» au «Awi rumin?» Səkkə ngəla.
- Shi fuwujin də gəpzəne. Shi awo gadero cidiro leyeno, shi-a rokko lene.
- Karnotəlan dagane. Ləptə ishiwawo kawu album də zaktəne.
Suura manabe dabbarrata ma, conversation cards jarapne. Foto badiyaramben kəlanzəbe tuluwobe gadə dionaro, photo pairs jarapne; fotowa kartəyinə browser numben napcin.
Futu sanduk taktəye dəleyen?
Sanduk taktəye sanduk karəŋga kəla kamdəbe gotə-a manabe-a ro.
- Sanduk kənu katapta ngəlaro karne, misallo sanduk suno, sanduk kalwu au sanduk kəskabe gana.
- Awo fal au ngəwu karne. Cida, karnotə, na, saa, au kəla sammaso.
- Karəŋga nzunda samne. Uwu au mewu badiyaramro ngəla.
- Karəŋga tammaro kopi faidatəne. Foto-a warak-a tamtəmma kopi dəle, asəlidə nzundaro gone.
- Fal-falro culuwe. Fal kolne, kəlanzə wulle, kuru mana də ndara lejin rui.
Awo yikta misallo:
- Cida: badji su, karəŋga cidabe gana, alama kazəmube, daftar, pin nasabe, au kitawu dəkkəbe na dəkkəben.
- Fato: kartə dəkkə mukkon ruwutəna, tawul caa, kalwu au tai raata.
- Karnotə: ləmbar buni nzakkobe ba, bər bɔl, kəla sak, au kəla nəmbe.
- Na-a: kartə pos, kartə na, karəŋga kusottobe, au warak lardə ngawo.
- Badiyaram: foto kopi-a, suron nduli tədəna, au gayatə larusabe.
Karəŋga caudə, karəŋga gana cizəwo yizayin, kuru awi kərtənutə cizəwo, kəsaduro ishinno ma, kolləne.
Futu kitawu kəla ro dəleyen?
Kitawu kəla ro album gadə foto-a bayin gana-a kəla kamdəbe lan. Rokko ruyeno, kuru kusottobe-a am kənanga cidawu-a kamdə sammaro nozanaro bana cizə.
- Futu adəbe karne. Binder jaket warakbe-a, kitawu foto chapta, au slideshow tablet lan.
- Nasha gana planne. Nduli, makaranta, cida, badiyaram, na-a naptəna, adin, karnotə, kəmbo-a yirŋi-a raata.
- Warak fallen foto fal au indi kuru bayin gana, ruwutə kura-a lan yikke: «Mary, saa 22, cida bankilan badiyaram.»
- Awo raata-a adabe-a yikke. «Caa-a cam-a lan yizayin. Yirŋi ladəbe zau raaciyin. TV səsənnabe raacinba.» Adəye am shi ngatənaro bana cizə.
- Kamdə də kəlzəne shi raajin ngawon, foto kartə, kəla manabe, au shi dəletə rube.
- Yikko kəlne. Daitə shima faidajinro waljin ba.
Shawari awo taktəye gade
- Yirŋi sa nduliyen kunne kuru ndara cizəyin manane. Awo yirŋibe rui.
- Video fato au shiwo TV saa raatanadən rui.
- Kəmbo nduliye dəkkene kuru kənzonzə mana katapcə.
- Kartë na ngawoyen rui kuru so-a notəna-a lene.
- Katalog au jarida ngawo gotəne kuru tamman, kazəmu-a moto-a manane.
- Kəlanzədə fonlan rəkɔdne, amardəyen, badiyaramro.
- Bowotəlan ləne. Bowotə videolan foto fal fəleyne; bowotə fon-a video-a rui.
- Kusottoro leminya foto au karəŋga laa gotəne. Kusottodəro awo ngəla cizə; kusotto rui.
Awo taktəna kərtənutə cizəya awi dikki?
Awo taktəna laa kərtənutə, nadəmtə au ridu cizə. Kamdə kərtəgənayaro ruyemiya, datəne, karnotəne kuru sələm-sələmro awo au cidawa gadero kəlleyne. Awi tədənadəben gargasəne. Family Caregiver Alliance kamdéro shi kalkalro manazəyin ba kuru hangal fulejindəro jaawu kənzə futu shawari cizəna, hangal adə jire. Kam nunadə rojin futu manajinma, hangalnzəro jaawu kənzə: «Shi-a hangalnum cizə. Kəlanzə wulne.»
Kulashiye awi wuljin?
Cochrane kulashi awo taktəye lan, jarabtə 22-a am 1,972-a gotəna, alama-a kalkal gani, gana-a kuru na-a futu cidatəna-a gade-gade-a tapkata. Am dementia-a kargataro bannatə laa tapcatinba. Andiye awo taktəye shawariye, sa karnotə-a faidatə-a rokko garta cizayinro, kənanga merem ro gani. Mana ngəla lan bayin gadero, shawari manabe rui.
Kura-kura bayintin
Awo taktəye am dementia-a kargata-ro awi maana?
Awo taktəye awo ngawo-a kəla ro-a rokko manabe, ngəwuro foto, karəŋga, yirŋi au video bana-a lan. Fal-falro au samnoron tədin. Niyanzə mana karnotə-a faidatə, kamdə awi taktənadə jarabtə gani.
Ndayin «Taktənuma wa?» korinba?
Korowa taktə jarabtə kamdéro nangu au hangal cizə, jaawunzə ishiwawo. [National Institute on Aging](https://www.nia.nih.gov/health/alzheimers-changes-behavior-and-communication/dos-and-donts-communicating-person-who-has)-ye kamdéro awo au kam laa taktənama wa korodə awo kollətəbe falro gulzəna. Awowa rumin də manane, kuru kamdə awi maananzə cizə gəpne wulzə.
Awi sanduk taktəye lan yikko?
Karəŋga nzunda-a kənu-a kəla kamdəben kəltəram: karəŋga cidabe, karəŋga karnotəye, kalwu raata, kartə pos, kartə dəkkə, karəŋga wasəmbe au foto kopi-a. Karəŋga caudə, karəŋga gana cizəwo yizayin, kuru karəŋga asəli falnzə ba tiloramdən də kolləne.
Sheda kalkalro wulzəya awi dikki?
Kolle. Ya num fotoben yaana num tədəna kuru shi yaana badiyanum tədənaro wulzəya, ngəla. Kalkalro yitə kərtə karnotəbe jarabtəro kaltəgəyin. Kəla shi wuljin də gəpzəne kuru rokko karnone.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Infographic: Do's and Don'ts: Communicating With a Person Who Has Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Reminiscence therapy for dementia · Cochrane
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Activities for dementia · NHS