Cida dementia kəriwutəbero: Dəgaro-a kursiro-a lan

Dementia kəriwutəbero, kam laa mana gana cədin, cida kantəgeben bana sammaso məradəjin, kuru kawunzə ngəwu dəgaron aw kursiron cidajin. Roktəma awo kəltəro tədinma gənatənyi alama. Amma mbeji. Alzheimer’s Association ye bayanzəna kəlnzə kəmben dawunzə gana gapkəna tədin, kuru kəriwu adəben duniabe hangal kənza lan zauro asutəna. Musiki, ləptə, kowo kam nonəmma-a, kuru kəltəro kəlanzə kənjonəm-a so kənjo-a loktu kəltəbero gana-a kənzajin.

Cida awiso dementia kəriwutəbero banajin?

Cida hangal kənzabe lalanza-a kəltəro kənjo lan naptə-a so kəriwu ngəwuben zauro banajin. Alzheimer’s Association ye musiki kam manazəna yitagattəgə, kəra kitab faidabema gana karatəgə, loshion kənsə kam manazəna lan tibi ro ləptəgə, kuru kawu ngəlan deyan rokko naptəgə shawari kənzəna. National Institute on Aging ye lawarwa gultə, fotowa fǝletə, ləptə lalan aw masaji, kuru musiki, kowo fufube aw kowo alabe yira kəlzəna, kuru kəltəro nəmnəmma kəlanzəma hangal kənjobero waljin cənna.

Alzheimer’s Foundation of America ye bayanzəna am kəriwu ngəwuben dəgana so awo laa karəngən rotta məradə kəskelan kənzajin, kuru cida hangal kənzabe lalanza, tərəm lalan, lədərəmbe lan kəndobe, musiki, dabba isana rui, kəmi ləptə-a awo suron alabe cidatə gəni-a shawari kənzəna.

Cida kam dəgaron aw kursiron napkənama ro

1. Musikinzə yitagattəgə. Sawa sa ngəla nəmgananzəben, adinanzəben aw yallanzəben kartəgə. Kowo gana koltəgə, kuru karəngən napne. Kərma yaye, am laa ulunzə kambe yitagattəgin aw sawa gana yirajin. Cida musikiye rui.
2. Muskonzə rotə. Musko rotə, ulunəm lan lalan ləptə, kəlanzəma cidama. Buro awo dimidə gulne.
3. Muskonzə lalan ləptə. Loshion gana muskonəmben kange kuru muskonzəben ulnzəro ləptə. Loshion kənsənni kartəgə, aw kənsə shi saa manazəna, tibiye gozəna ma.
4. Kəra karatəgə. Shairi kam manazəna, kəra kitab kam cəratəna, ayawa aw kəla wasilabe. Kowonəmbe ritimdə manabe kozəna.
5. Lawar gultəgə. Kəla bəlon yallaye aw kawu nyiya kəndobe gultəgə. Jaawu məradənnyi.
6. Fotowa fǝletəgə. Foto kura falro shiro shimnzəben rotə kuru kənjo lan bayanne. Nduso foto dəro koro.
7. Awo lalan rottəro kənzə. Tawul gana naptənama, lədərəm gana aw dabba lalan alabe. NIA ye kamdəro tawul rottəro kənzə shawari kənzəna, loktu shitə cintabe, shi nyi aw kajim ro kamtəgənyi.
8. Kowo alabe yitagattəgə. Ingi sam, kowo təgərambe aw ngudowa kowo ganalan kənjo gadero waljin.
9. Deya fatobero kude. Kandəga fatəgə, ngudo kandəga windowben yikke, aw fure ngəla aw kəli gana curo kudo ruiro-a ləptəro-a.
10. Deyaro lene. Kamdə kursi tərəmbero napkəna tədinma, minti gana gana kawu zəzəyiya lan kaunun ngəla tədin.
11. Kəndərinza sase aw tawul kange kənzə. Kəndəri sasetə lalan-a musko-a fǝska-a tawul kange lan tultə-a kəriso fǝlejin.
12. Musiki-a rokko lalan kəndo. Lədərəm gana kəltəro tatəgə, aw muskonza sawa ritimben kəndone. Tərəm-a ngurum kəndobe-a ro, fizioterapist aw nas ro koro futu amarbe ngəla fǝletənəmin.
13. Awo suron alabe de. Fenti zayenni warak kura ro spanji aw musko lan yikke, muskonəm lan. Tamam ngəla gənatənyi.
14. Dabba isana amarma de. Karam lagaran dəgaron aw suron, kamdə buron dabba manazəna kuru na adə amarma ma.
15. Kəltəro yintə lalan yo. Karəngən napne kuru yintə lalan, kowo fǝletəna lan yo. Yintə kənjobe nyi-a shi-a yintəbe nəmnzə fǝlejin, kuru nəm baditə-a datə-a so nyilan.
16. Kəltənzən napne. Karəngən napne, sawa gana yi, kawo de, aw kənjo lan kara. Kəltəro naptəma kəla naptəna.

Futu cida adə kəriwu adəben rokko tədin

• Fǝskanzəben isene. Cunzə-a cunəm-a gulle, kuru ləptənəm kamin mananəm lalan-a kənjo-a gulle.
• Awo falro loktu fal ye kənzə. Muski yitənəmin kamin TV də səkkəne. Hanga falro loktu fal ye cida də.
• Loktu gana koltə. Minti gana ma kəla. Kawu falben loktu gana gana ngəwu, loktu kuruwu fal kozəna.
• Buron kənjonzə rui. Kamdə ngəla bannatəna rui. NIA ye napkənama ma muskonzə naptəro-a kəlinza bannatəro-a lap board faidajin cənna.
• Jaawunzə rui. Musko kənjo, fǝska lalan, shim kəltə aw sawa gana yitə kənjo fǝlejin. NIA ye bayanzəna ngərtə, fǝska kəltə, tibi na fal hangatə aw hangal dəgaitə battin kəna alamaramma tədin. Da, kuru cidawu jamabe ro gulne.

Hanga lan futu rui

Amari kənjo kəriwu adəben

Nzutə ngəla kəriwu ngəwuben kəskero waljin, kuru NIA ye adə nzutə katawu riskinzə cǝsaptin cənna. Awo gana gana kamdə lezəna na ro koltəgəne, kuru kəmbu-a nzundo-a so cidawu jamabe nəmnzə-a nəmnaptə-a amarnazəna lan bas kənzə. Loktu ləptə cidabe tibi lalan rui, tibi ngəlaro kamatə aw namtə tədin. Awo hangal kənzabe amarbe manama ro, cida hangal kənzabe rui.

Kəlanəmma kəlanzəro hangal gənatə

Kəriwu ngəwube cidawu tibi-a hangal-a ro zauro kəskema, fatoben aw cidawu naptoramaro lezəna yaye. Jamabe hospice-a palliative care-a so kənjo, banatə-a ngəmari-a ro banajin, kuru NIA ye sandima bana mbejiye falro gulzəna. Lezəna gana gana, kənjo lan faidabe: kam dementia-a kəlanzəna ro lezəna rui. Jamaa ro cidawa cidama yaye, cida jama cidawu naptoramabe na adəro samnəm kənzajin. Kuru kəlanəm kəlanzəbe hangal gənatə kara: tusutəma cidawu ngəla dǝmbe nasha.