Jawawu karawa
Kam dementia-a kǝltǝram kǝndǝram shi kǝskǝye, kuru kǝlanǝm kǝndǝram cidawa adǝye bǝlin. Alamaramma gǝnyi lana: tǝsǝne, gǝrgata, kǝnǝm ngǝla bawo, kuru sawaanam-a kǝltǝ. Bana takkile manǝ, tǝsǝne cida (respite care) faidatǝ, kuru bana jamaa ro. Bana sadinbe US lan: Alzheimer's Association 24/7 Helpline 1-800-272-3900 lan-a Eldercare Locator 1-800-677-1116 lan-a.
- Tǝsǝne ngǝwube alamarammaso: tǝsǝne zauro, gǝrgata, kǝnǝm ngǝla bawo, kǝla kuttu-a kǝndǝram lafiya kǝlanǝmbe kollǝ-a.
- Tǝsǝne cida (respite care) nyi tǝsǝne cidi, awa gade lan har saptawa gade ro, fato lan au nasha kǝndǝrambe lan.
- Bana takkile manǝ; am ngǝwu bana cido mayin, amma futu cidajin nozǝnyi.
- Alzheimer's Association 24/7 Helpline (1-800-272-3900) bana sadin-a asǝrra-a, wakti yaye cidi.
- Eldercare Locator (1-800-677-1116) nyi cidawa nasha nǝmye lan kǝltǝnji, Area Agency on Aging-a bǝlin.
- Tawadǝro jauro lan, 988 lan bowone au sǝmǝne. Emergency bǝn, 112 bowone.
Suro shafi adǝlan (fannu 9)
- Alamaramma tǝsǝne ngǝwube kǝndǝramibe awi?
- Ku, minti 5 lan, awi dikki?
- Tǝsǝne cida (respite care) awi, kuru futu fandǝkki?
- Futu bana nasha nǝmye lan fandǝkki?
- Futu bana jamaa fandǝkki?
- Futu fadǝwa-a sawaana-aro bana mowokki?
- Awo wuro tǝdǝna ma?
- Sakkudǝ bana kǝriwobe au emergency mbeji?
- Cidawa kǝltǝ-a wu-a tǝsǝne gana cidizai wa?
Kam dementia-a kǝltǝram kǝndǝramma, shiye warak adǝ karanǝmin, bune lan, tǝsǝna, kuru awo cida bawo ngǝwu kǝlanǝmbo. Adǝ shi awo adabe. Kǝlanǝm kǝndǝram shi lada bawo au awo samǝm dazǝna ngawo bawo. Shi ye nyi fuwuro letǝro bana njǝdi.
Warak adǝ lan, alamaramma tǝsǝne ngǝwube, futu tǝsǝne jǝmar fandǝmi, futu bana fandǝmi, kuru lamba bana sadinbe US lan ku bowomin.
Alamaramma tǝsǝne ngǝwube kǝndǝramibe awi?
Tǝsǝne ngǝwu hangalro yirai, adǝ nankaro alamarammanǝm nonǝm shi ngǝla. National Institute on Aging (NIA) ye alamaramma tǝsǝne kǝndǝramibe adǝye gulzǝna:
- tǝsǝne zauro, kǝla kuttu au hangal kuttu fannǝ;
- gǝrgata ngǝwu au hangal cistǝ bawo fannǝ;
- kǝlanǝm kǝltǝ au am-a kǝltǝ bawo fannǝ;
- kǝnǝm ngǝla bawo, au kǝnǝm isǝ bawo;
- kǝla kuttu au tama bawo fannǝ, au awo burwon cida dǝye kǝrawo kollǝ;
- kǝla duno, zǝkkǝ au kaziyi jismibe gade ngǝwu;
- loktu cidawa jismibe au kǝmbu ngǝla kǝlanǝmbo bawo;
- kashawa au kǝla kǝndǝram gade kollǝ;
- nzǝru au kǝndawu gade faidatǝ, luwoye bǝlin.
Alzheimer’s Association ye alamaramma gade-a kǝlanzǝna: kǝndǝwi dǝ angaro bawo, kam dǝro gǝrgata (“shi hangalnzǝ ngǝla”), fuwu nǝmbero hangal kuttu, hangal faltǝ, kuru kaziyi lafiya. Alamaramma ani loktu ngǝwu lan fǝlezǝna ma, luwoyanǝm-a manǝno.
NIA ye shawari cidi: tǝsǝne ngǝwuro sammǝno kawu hangalnǝm samzǝna dǝro tǝne. Alamarammanǝm burwon no, kuru awo de.
Ku, minti 5 lan, awi dikki?
Tǝsǝne gana-a faida-a. Awo ani sammaso tǝsǝne ngǝwu cizǝnyi, amma yimbi zauro lan bana njǝdi.
- Deya luwo. Kam dǝ nzǝndo ngǝla lan napkǝna ma, fato cinna lan nap au sandǝk mailbox ro le.
- Yintǝge hangal hangal. Kǝla kǝriwobe jawabu bawo kawu yintǝge hangal hangal kǝla gade. Kam dǝ nyi kǝndǝramin ma-a kǝltǝ Calm Breathing lan tǝsǝne gana yade.
- Nji ya, kuru awo la. Kǝmbu kǝlanǝmbe njǝrǝgǝtǝ shi ngǝwu.
- Sawanǝm falro sǝmǝne. Awo gade moworo bawo, kǝltǝnǝmro.
- Kǝlanǝmbo kalima ngǝla gulne. NIA ye kǝla kǝlanǝm kǝndǝrambero shawari nzǝ lan kalima aniye gulzǝna: “Wuye raktǝnadǝ sammakki,” “Wu kam ngǝla bawo, shi ngǝla,” kuru “Wuye loktu ngǝla kǝltǝnza lan tǝdana dǝro kǝnji fanǝkki.”
Tǝsǝne cida (respite care) awi, kuru futu fandǝkki?
Tǝsǝne cida shi kǝndǝram loktu gana, kam dǝ nyi kǝndǝramin ma ro, nyi tǝsǝne fandoro. NIA ye warak tǝsǝne cida nǝmbero lan bayanzǝna: awa gade lan har saptawa gade ro tǝdin, kuru fato lan, nasha lafiya lan au nasha kǝndǝram yimbibe lan tǝdin.
Alzheimer’s Association ye jili ngǝwuso adǝye bayanzǝna:
| Jili | Shi awi |
|---|---|
| Bana fato lan | Sawa, fadǝwa, kam kǝriwo au cidama biyabe fato ro isin |
| Nasha kǝndǝram yimbibe | Cidawa fasalna, misallo yono-a zane-a, jamaa ngǝla lan; kǝriwo-a kǝmbu-a ngǝwu mbeji |
| Bune fal au napci gana | Nasha kǝndǝrambe loktu kuruwu kam dǝro bune fal, kawu gade au saptawa gade kǝndǝzǝnin |
Wande biyi? NIA ye gulzǝna, tǝsǝne cida fadǝwa, sawaanam au am kǝriwo lan sadin tǝdin. Cidawa kǝriwobe shi awa au kawu bǝn biyi. Kam hospice kǝndǝram fandǝna ma, Medicare tǝsǝne cida kawu 5 ngawon asibiti lan au nasha kǝndǝrambe ngǝla lan ro kǝmbu ngǝwuso biyin. Medicaid bana cidi. Asǝr lafiya kambe ngǝwuso biyin bawo, amma asǝr lafiya loktu kuruwu gade biyizai.
Shawari: Alzheimer’s Association ye gulzǝna, tǝsǝne cida cidawu-a loktu emergency bawo lan jarabne, tawadǝro ngǝwuro bana mǝradǝm ma dazǝna.
Futu bana nasha nǝmye lan fandǝkki?
Cidawa sadinbe ngǝwu US lan bana nasha nǝmye fandoro nyiro sǝdin.
- Alzheimer’s Association 24/7 Helpline: 1-800-272-3900. Helpline sadin, asǝrra, kuru cidawu-a wakti yaye, sǝgǝdǝ ye bǝn, tǝlam 200 kozǝna lan bana mbeji. Cidawa relay ro 711 bowone. Fasal hal-a, tǝsǝne kǝndǝramibe, tǝsǝne cida, cidawa nasha nǝmye-a gade nǝmbero manǝramin, kuru kǝndǝrami shawari kama lan manazǝ raktǝ. Cidawuso shawari luwoyabe cin bawo.
- Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, cidawa jama Administration for Community Living ye, nyi am ngǝliwube-a fadǝwanza-a ro cidawa nasha nǝmye kǝltǝnji. Bowone, sǝmǝne, online manane au email yade, au nasha nǝmbe lan mata. Area Agency on Aging nǝmye fǝlejin.
- ARCH National Respite Locator Service. ARCH respite locator nyi tǝsǝne cida cidawu-a lardǝ bǝn fandoro bana njǝdi, kuru lardǝnǝmbe lan State Respite Coalition au Lifespan Respite program mbeji ma, burwon manano. ARCH ye gulzǝna cidawu-a kulashi bawo, adǝ nankaro kǝndǝram-a tarihinza-a kǝlanǝm rui.
Futu bana jamaa fandǝkki?
Helpline dǝro koro, au online lan jamaa nasha nǝmye manǝ. Alzheimer’s Association ye bana jamaa fasalzǝnin, kǝndǝrama-a am dementia-a kǝltǝram-a ro, kǝltǝ au online lan, cidawu ilimbe-a fuwuzǝna. Nasha ngǝwu lan jamaa takkile-a mbeji, misallo kǝndǝrama kura-a ro au am Alzheimer’s ngawo bawo au baditǝbe-a kǝltǝram-a ro. ALZConnected, jamaa online sadin, na kǝndǝrama shawari kǝlanzayin-a mbeji.
Bana jamaa shi na sharrah bawo lan manaro, shawari faidabe am adǝ kǝrǝnadǝ lan tǝmburo, kuru kǝlanǝm kǝltǝ bawo fannǝno. Jamaa burwoye dǝ ngǝla bawo ma, gade jarabne.
Futu fadǝwa-a sawaana-aro bana mowokki?
Awo takkile manǝ. Am ngǝwu bana cido mayin, amma awi cida mbeji nozǝnyi. NIA ye shawari cidi:
- Cidaa cidabe jere tǝne am gade cidazayin, kuru karapza.
- Gana lan badinǝ bana moworo kǝskǝ ma.
- Cida dǝ kam dǝro kalkal. Sawanǝm dǝ kǝmbu dewo mayi ma, Alhamis ye kǝmbu kǝnzǝ. Kǝma nǝmye dǝ takarda cidaro ngǝla ma, takarda cidaro bana njǝdi.
- Sǝmǝne au email yade kǝma-a kǝltǝ manaro kǝskǝ ma.
- Jawabu dazǝne kam fal bana cizǝna ma: “Askǝrna, adǝ de.”
- “A’a” ngǝwu mbeji kuru adǝro kǝla kuttu gotǝne.
Shawari gade: kam fal kawu falro kǝma-a kǝltǝ napcoro, shiye kǝriwo gana ro kǝnzǝkǝro, au kǝltǝro bǝriyo kǝltǝ cidaro. Shawari kǝltǝ bǝriyo nǝmbero dǝ am isǝna ro gulzǝro ngǝla.
Awo wuro tǝdǝna ma?
Ku fasal gana bawo dazǝne. NIA ye shawari cidi, fadǝwa-a sawaana ngǝla-a kǝltǝ wande ishin nǝmtǝne, kuru takarda fal lan lamba emergency, kǝndawu, shawari hal ngǝla cidajin-a cidawa burwoye-a yikǝne. Alzheimer’s Association ye kǝla, lamba luwoya kambe-a jerin kǝndawu ngǝwube-a fandoro ngǝla.
Sakkudǝ bana kǝriwobe au emergency mbeji?
Alamaramma tǝsǝne loktu ngǝwu lan fǝlezǝna ma, kǝla kuttu ngǝwu fannin ma, au kǝndǝramro kǝskǝ fannin ma, luwoyanǝm-a manǝne. Luwoyanǝmbo nyi kǝndǝrami gulne. NIA ye gulzǝna, shawariya hangalbe-a am cidawa jamaabe-a kǝla kǝskǝbe-a fasalbe-a lan bana cidizai, kuru Medicare, Medicaid-a asǝr lafiya kambe gade-a kǝmbu kǝndǝram hangalbe gade biyizai.
Tawadǝro jauro lan fannin ma au kǝlanǝmro bannatǝ nǝmbe tammanǝm ma, 988 lan bowone au sǝmǝne 988 Suicide & Crisis Lifeline ro, sadin kuru wakti yaye mbeji. Kam fal tajirwa lan mbeji ma, 112 bowone.
Cidawa kǝltǝ-a wu-a tǝsǝne gana cidizai wa?
Adǝ tǝdin. Cidawa hangalro ngǝla sandi ye burwon dǝ yimbi bǝye nǝmro hangal gana njǝdi, nyi-a kam dǝ nyi kǝndǝramin ma-a ro: yono ngawo fanǝ, foto rui, au bǝriyo kura Conversation Cards kura jawabu kalkal mbeji bawo. Kam dǝ am-a kǝltǝ mayi ma, jamaa lan Picture Bingo nasha am ngǝliwube lan au nasha kǝndǝram yimbibe lan nyiro awa fal tǝsǝne cida njǝdi. Shawari gade ro cidawa jamaa nasha kǝndǝrambe lan rui.
Kura-kura bayintin
Alamaramma tǝsǝne ngǝwube kǝndǝramibe awi?
Alamaramma ngǝwuso: tǝsǝne zauro, kǝla kuttu au hangal kuttu, gǝrgata ngǝwu, kǝnǝm ngǝla bawo, kǝla kuttu au tama bawo, sawaanam-a kǝltǝ, kǝla duno au zǝkkǝ ngǝwu, kuru kǝmbu, cidawa jismibe au luwoyabe kǝlanǝmbe kollǝ. Alamaramma ani loktu ngǝwu lan fǝlezǝna ma, luwoya lan manǝ.
Futu tǝsǝne cida (respite care) nasha nǝmye lan fandǝkin?
Eldercare Locator (1-800-677-1116 au eldercare.acl.gov) lan badinǝ, Area Agency on Aging nǝmye fandoro, au ARCH National Respite Locator Service, au Alzheimer's Association Helpline 1-800-272-3900 lan. Fadǝwa, sawaanam-a am ngǝwu kǝriwo-a tǝsǝne cida cidi.
Medicare tǝsǝne cida (respite care) ro biyi?
Kam hospice kǝndǝram fandǝna ma, National Institute on Aging ye gulzǝna, Medicare tǝsǝne cida kawu 5 ngawon ro kǝmbu ngǝwuso asibiti lan au nasha kǝndǝrambe ngǝla lan biyin. Asǝr lafiya kambe ngǝwuso tǝsǝne cida biyin bawo; Medicaid-a asǝr lafiya loktu kuruwu gade-a bana cidi.
Alzheimer's Association Helpline jǝmar sadin kuru bune-a wakti yaye mbeji wa?
Aa. Alzheimer's Association ye gulzǝna, Helpline nzǝ 1-800-272-3900 sadin, asǝrra, kuru cidawu-a wakti yaye, kawu 365 sǝgǝdǝ bǝn, tǝlam ngǝwu lan bana mbeji. Cidawa relay ro 711 bowone.
Kǝndǝrami lan tǝsǝne cido shi kǝla kǝnmanǝ wa?
A'a. Tǝsǝne nyi kǝndǝram ngǝla tǝdoro bana cidi, kuru tǝsǝne cida-a kam dǝ nyi kǝndǝramin ma ro am gade-a cidawa gade-a cidi. Kǝndǝrama ngǝwu ngawo ye, bana burwon cidi ma gǝnazǝna.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Caring for Yourself · National Institute on Aging
- What Is Respite Care? · National Institute on Aging
- Caregiver Stress · Alzheimer's Association
- Free 24/7 Alzheimer's & Dementia Helpline · Alzheimer's Association
- Respite Care · Alzheimer's Association
- Support Groups · Alzheimer's Association
- Eldercare Locator · Administration for Community Living
- Find a Respite Provider · ARCH National Respite Network and Resource Center
- 988 Lifeline · 988 Suicide & Crisis Lifeline