Telefon- og videosamtølur við onkrum, sum livir við demens

At búgva langt burtur frá onkrum, sum livir við demens, kann kenna hjálparleyst. Telefon- og videosamtølur koma ikki í staðin fyri eina klemmu, men tær kunnu kortini geva verulig løtur av samband, tá tú skipar tær væl. Loyndarmálið er at gevast við at royna at hava eina vanliga samrøðu um gerandisdagin og í staðin fyrireika okkurt einfalt at deila. Hendan síðan fevnir um virksemi, sum rigga í video- og telefonsamtølum, hvussu tú setur samtaluna upp, og hvat persónurin á staðnum kann gera fyri at hjálpa.

Hví fyrireika eitt virksemi til eina samtalu?

Ein virksemi gevur samtaluni skap. „Hvussu hevur tú tað? Hvat gjørdir tú í dag?“ biður persónin um at minnast og greiða frá, og tað kann vera torført og stressandi. „Hygg, tómatararnir eru búnir“ biður ikki um nakað.

Alzheimer’s Association viðmerkir, at samrøður við størri bólkum um video kunnu vera torførar, og mælir til at geva samtaluni skap við til dømis at syngja sangir ella deila myndir.

Hvat virksemi riggar í eini videosamtalu?

Vísa og greiða frá

Tak tín egna heim við til persónin. Flyt myndatólið spakuliga runt í urtagarðinum, heilsa upp á hundin, vísa, hvat tú gert mat, halt uppi eina tekning frá einum barnabarni, ella peika telefonina út um vindeygað móti kavanum. Greið frá tí, tú sært, við einfaldum orðum, og gev steðg til at persónurin kann svara aftur. Ongar spurningar eru neyðugir.

Hyggja at myndum saman

Halt eina gamla prentaða mynd upp fyri myndatólið, ella deil skermin og vísa nakrar fáar stórar myndir, eina í senn. Tos um tað, tit síggja: „Hygg, hatturin hjá abba.“ Lat vera við at spyrja „Hvør er hetta?“ ella „Minnist tú?“. Um persónurin nevnir onkran skeivt, so lat tað fara fram. Sí okkara vegleiðing um endurminning fyri blíðar byrjanir.

Lesa upp

Les eitt stutt kvæði, ein sálma, eina yndisbarnabók fyri eitt barnabarna í somu samtalu, eitt bræv frá einum skyldfólki, ella eina síðu úr eini bók, sum persónurin hevur dámað. At lesa upp gevur persóninum okkurt rógvandi at lurta eftir uttan at hava brúk fyri at svara.

Syngja ella lurta eftir tónleiki saman

Syng ein sang, sum persónurin kennir væl, ella spæl ein yndisfløgu hjá tær. At syngja við er hjá nógvum lættari enn at tosa. Sí okkara vegleiðing um tónleikavirksemi.

Gera mat ella baka samstundis

Alzheimer’s Association mælir til at skipa eina videosamtalu fyri at gera mat ella baka eina serliga uppskrift saman. Set samtaluna upp í báðum køkum. Persónurin á staðnum kann róra ella smakka, meðan tú fylgir teirra gomlu uppskrift.

Hyggja at okkrum saman

Felagið mælir eisini til at hyggja at einum yndisfilmi samstundis, hvør á sínum stað, meðan tit tosa um telefon ella video. Hjá einum persóni, sum livir við demens, kann ein stuttur brotstur, ein gomul sjónvarpspartur ella ein bóltleikur rigga betur enn ein heilan film.

Spæla eitt blítt spæl á einum felags skermi

Nógvar videoappir loyva tær at deila skermin. Tú letur spælið upp og trýstir; persónurin sigur ella peikar á, hvørja mynd tú skalt velja. Ella letur hjálparin á staðnum sama spæl upp á einum teldli og trýstir fyri persónin, meðan tit tosa.

Spøl, sum rigga væl á henda hátt:

• Enda orðtakið: tú lesur tað vælkomna orðtakið, persónurin sigur endan, og síðan kemur ein tosað áminning.
• Myndapør: eitt blítt samsvarandi spæl við stórum myndum, sum kunnu vera sjónligar, uttan tíðarmark og uttan stig.
• Samtalukort: ein mynd og ein opin byrjan at tosa saman um.
• Myndapør við egnum myndum: eitt samsvarandi spæl við myndum, sum tú velur á tínum egna tóli. Myndirnar verða verandi í tínum kagara, og persónurin sær tær gjøgnum tín felags skerm.

Upptiknar boðskapir

Tá beinleiðis samtølur eru torførar, kanst tú taka upp eina stutta video: eina heilsan, ein sang, eina gongd runt um garðin. Hjálparin kann vísa hana í eini rógvari løtu, so ofta sum persónurin hevur hug at síggja hana. Alzheimer’s Association nevnir møguleikan at taka upp og senda serlig løtur, so sum tá børn lata upp gávur.

Hvat við vanligum telefonsamtølum?

Vanligar telefonsamtølur hava framvegis týdning. Dementia Australia mælir til at ringa á somu tíð hvønn dag og ikki skunda sær, tí fólk, sum liva við demens, kunnu brúka tíð at koma við. Í telefonini:

• Sig navnið og sambandið beinanvegin: „Hey pápi, tað er Jenny, dóttir tín.“
• Tos spakuliga, við stuttum setningum, ein hugsan í senn.
• Greið frá nýggjum heldur enn at spyrja eftir teimum: „Eg gjørdi uppskriptina tína við kjøt í gjárkvøldið.“
• Les eitt stutt kvæði, ella syng eitt vers av einum yndissangi.
• Halt tað stutt og enda á ein blíðan hátt.

Dementia Australia viðmerkir eisini, at videosamtølur kunnu hjálpa, tá tað gerst truplari at tosa, tí persónurin kann síggja andlitið á tær. Um telefonsamtølur gerast órógvandi, royn video, ella øvugt.

Hvussu seti eg eina videosamtalu upp, sum riggar?

Áðrenn samtaluna:

1. Vel eina regluliga tíð, tá persónurin vanliga er hvíldur, og halt teg til hana. Fastur vani hjálpir.
2. Samskifta við hjálparan á staðnum. Ein stutt boðskapur dagin frammanundan hjálpir teimum at fyrireika seg.
3. Kanna tólið. Ein teldil á einum føti er lættari enn ein telefonur, sum onkur heldur í. Gætur um, at hann er løddur, skermurin er ljósur og ljóðið er nóg høgt. Set teksting á, um appin bjóðar tað og persónurin lesur væl.
4. Fyrireika eitt virksemi og hav alt til reiðar.

Meðan á samtaluni stendur:

• Sit tætt at myndatólinum í góðum ljósi, við andlitinum móti einum vindeyga heldur enn við tað aftanfyri teg.
• Heilsa og sigur, hvør tú ert, hvørja ferð, við navni og sambandi.
• Bert ein rødd í senn. Alzheimer’s Association viðmerkir, at nógvar røddur samstundis eru torførar hjá fólki, sum liva við demens, og fólki, sum hoyra illa. Um fleiri skyldfólk eru við, skiftist so um ella ver bert tvey ella trý.
• Spyr bert ein spurning í senn. Family Caregiver Alliance mælir til einfaldar spurningar, sum kunnu svarast við ja ella nei, og at vísa valmøguleikar, tá ið tað ber til.
• Gev langar steðgir. Bíða eftir svari. Tað er í lagi at bjóða eitt orð, um persónurin leitar eftir tí.
• Brúka andlit og rødd. Bros, nikka og halt tónan blíðan. Útsjóndin sigur ofta meira enn orðini.
• Lat vera við at rætta. Um persónurin sigur okkurt, sum ikki er rætt, so lat tað vera.

Tá samtalan endar:

• Enda, áðrenn persónurin gerst móður, helst á ein góðan hátt.
• Brúka somu farvæl hvørja ferð: „Eg ringi aftur í morgin til døgurða. Eg eri góður við teg.“
• Lat vera við at draga tað út.

Ráð til hjálparan á staðnum

Um tú ert maki, hjálpari, systkin ella starvsfólk, sum hjálpir við samtaluni, so ger tú hana møguliga.

• Finn ein rógvandi stað. Sløkk fyri sjónvarpinum og lat hurðina aftur.
• Byrja sjálv/ur samtaluna, og lat síðan persóninum ein teldil á einum føti ella halt hann í eyguhædd.
• Sit við síðuna av persóninum, ikki beint frammanfyri. Tað er tryggjandi, at tú ert har. Minn varliga á, um tørvur er á tí: „Hygg, tað er Jenny.“
• Ver „hendurnar“. Halt myndir upp, trýst í spælinum, vend teldlinum fyri at vísa rúmið.
• Ansa eftir, um persónurin gerst móður ella órógvaður, og sig tann, sum ringir, frá, tá ið tað er tíð at enda.
• Sig frá, hvat riggaði væl. „Hon var so glað fyri hundinum“ hjálpir at fyrireika næstu samtalu.

NIA mælir til, at skyldfólk, sum búgva langt burtur, kunnu hjálpa einum eldri persóni at læra møguleikarnar í telefonini, so sum videosamtølur. Seinni í gongdini hevur hjálparin vanliga brúk fyri at taka sær av tólinum heilt. Tað er í lagi.

Um persónurin býr á einum røktarheimi, mælir Alzheimer’s Foundation of America til at spyrja, um stovnurin hjálpir familjum við videosamtølum. AFA nevnir eisini, at familjur kunnu senda myndir fram og aftur saman við starvsfólkunum, og senda yndismat ella smáar, hugnaligar lutir, eftir at hava spurt, hvat stovnurin loyvir.

Hvat, um samtalan ikki gongur væl?

Summar samtølur verða órógvandi, flatar ella trupullar. Tað er ikki tín skyld, og tað merkir ikki, at samtølur ikki eru tað vert.

• Um persónurin sýnist ørkymlaður av skerminum, skift til eina telefonsamtalu ella eina upptikna boð.
• Um persónurin gerst órógvaður, viðurken kensluna, sig okkurt uggandi og enda blídliga.
• Um samtølur ofta ganga illa á eini ávísari tíð á degnum, royn eina aðra tíð.
• Um persónurin heldur, at tú ert onkur annar, so lat tað vera á ein vinaligan hátt.

Tað er í lagi at enda tíðliga. Ein stutt, blíð samtala er eitt gott úrslit.

Millum samtølur

Verð verandi til staðar á aðrar hættir. Dementia Australia mælir til at senda kort, teldupost, myndir ella smáar gávur. Eitt vikuligt postkort við einari stórari mynd og einum stuttum tekstið kann lesast aftur og aftur. Útprentað samtalukort, sum verða send hjálparanum, kunnu geva næstu samtalu eitt til reiðar evni.

Fyri ráð um at velja og seta ein teldil upp, sí teldlar og skermar. Fyri tíð saman á staðnum, sí okkara vegleiðing um vitjanir.