Virksemi fyri sein demens, eisini í song ella stóli

Í seinasta stigið av demens kann ein persónur tosa sera lítið, hava tørv á hjálp til alla dagliga umsorgan og vera mest sum allan dagin í song ella stóli. Tað kann kennast, sum um einki er eftir at gera saman. Tað er tað. Alzheimer’s Association vísir á, at nakað av kjarna persónsins kanska enn er har, og at heimin í hesum stigið serliga verður upplivaður gjøgnum sansirnar. Tónleikur, nørleiki, ein kend rødd og títt róliga felagsskapur kunnu enn geva troyst og løtur av sambandi.

Hvat virksemi hjálpa við seinum demens?

Einføld sansavirðsemi og stillur felagsskapur hjálpa mest í seinasta stigið. Alzheimer’s Association mælir til at spæla yndistónleik, lesa brot úr týdningarmiklum bókum, nudda krem við einum yndisangi í húðina og sita uttanfyri saman ein góðan dag. National Institute on Aging leggur afturat at fortelja søgur, vísa myndir, geva blíðan nørleika ella massasju, og spæla tónleik, hvítt larm ella náttúruljóð, og sigur, at tað bert at tú ert hjástaddur kann róa.

Alzheimer’s Foundation of America vísir á, at fólk í seinasta stigið ofta hava ein sterkan tørv á at halda um okkurt fyri at finna troyst, og mælir til einføld sansavirðsemi, blíðar teygjur, rørslur við turriklæði, tónleik, vitjan hjá dýrum, menniskjaligan nørleika og frían list.

Virksemi fyri ein persón í song ella stóli

1. Spæl tónleik teirra. Vel sangir frá teirra ungu árum, úr trúarlívinum ella frá familjuni. Halt ljóðstyrkina lága og sit tætt við. Enn nú kunnu nøkur sláa við einum fingri ella nunna. Sí tónleikavirksemi.
2. Halt í hondina. Bert tað at halda í hondina, við einum blíðum strok við tummilfingrinum, er eitt slag av virksemi. Sig fyrst, hvat tú gert.
3. Gev eina róliga handamassasje. Verma eitt sindur av kremi í lófunum og strúk frá úlnliðinum til fingertupparnar. Vel krem uttan angi, ella eitt angi, tey altíð vóru nógv fyri, um húðin tolar tað.
4. Les hart upp. Eitt yndisyrking, eitt brot úr eini karribók, eina bøn ella ítróttarsíðuna. Taktturin í røddini hjá tær hevur størri týdning enn orðini.
5. Fortel eina søgu. Tos um eina ferð, familjan fór á, ella dagin tey giftust. Tað er ikki neyðugt at fáa svar.
6. Vís myndir. Halt eina stóra mynd í senn í eygnahædd og lýs hana blídliga. Lat vera við at spyrja, hvør er á myndini.
7. Bjóða okkurt mjúkt at halda um. Ein samanlagdan vaskiklút, ein flísfika ella eitt mjúkt djór. NIA mælir til at geva persóninum ein vaskiklút at halda um, tá ið hann verður fluttur, so hann ikki so lætt gripur fat í teg ella innbúgvið.
8. Spæl náttúruljóð. Regn, aldur ella fuglasongur við lágum ljóði kunnu gera eitt larmandi rúm blíðari.
9. Tak tað, sum er uttanfyri, inn. Lat gardinurnar upp, set ein fuglamatar út fyri vindeygað, ella tak nakrar frískar blómur ella bløð inn at hyggja at og nerta við.
10. Far uttanfyri. Um persónurin kann sita í einum koyristóli, kunnu nakrar fáar minuttir í skugganum ein mildan dag vera hugnaligar.
11. Greið hárið á teimum ella bjóða ein heitan klút. Rólig, blíð røkt og ein heitur vaskiklútur til hendur og andlit kunnu kenna umsorgarsom.
12. Rør teg blídliga saman við tónleiki. Veiva eitt lætt turriklæði saman, ella sveiggja hendurnar í takti við eini løtu. Fyri teygjur og rørslur í liðum, bið ein fysioterapeut ella sjúkrarøktarfrøðing vísa tær tryggar hættir fyrst.
13. Ger frían list. Smyr liðugt lit á stórt pappír við eini svampi ella eini hond, sum tú hjálpir til. Einki rætta úrslit er.
14. Lat dýr koma á vitjan. Eitt róligt kelidjór á songini ella í fanginum, um persónurin var glaður fyri dýrum og umstøðurnar loyva tað.
15. Andað spakuliga saman. Sit tætt við og andað spakuliga og so tú hoyrist. Rólig anding kann hjálpa tykkum báðum at halda taktin, og tú byrjar og steðgar henni.
16. Ver bara har. Sit tætt við, nunna, bind ella les stillisliga. Tað er nóg mikið at vera hjástaddur.

Hvussu tú deilir eitt virksemi í hesum stigið

• Kom frammanífrá. Sig navnið hjá teimum og navnið hjá tær, og tosa spakuliga og lágt, áðrenn tú nertir.
• Bjóða ein lut í senn. Sløkk sjónvarpið, áðrenn tú spælir tónleik. Tak ein sans í senn.
• Halt tað stutt. Nakrar fáar minuttir kunnu vera nóg mikið. Fleiri stuttar løtur yvir dagin eru betri enn ein long løta.
• Fá tað gott fyrst. Kanna, at persónurin situr ella liggur væl. NIA mælir til eitt fangbretti at hvíla armarnar á og stuðla undir ovara partin av kroppinum, tá ið tú situr upprættur.
• Legg merki til, hvussu svarað verður. Slakar hendur, eitt blíðari andlit, eygnasamband ella nunnandi ljóð benda á, at alt er væl. NIA vísir á, at stynjan, grettin andlit, at tey verja ein part av kroppinum ella brádliga órógv kunnu vera tekin um pínu. Steðga, og fortel umsjónarbólkinum frá tí.

Ein skjót vegleiðing eftir sansum

Trygd í hesum stigið

Tað kann gerast trupult at kyngja í seinasta stigið, og NIA ávarar um, at hetta økir vandan fyri at seta í hálsin. Lat ikki smálutir liggja tætt við, og bjóða bert mat ella drykk í teimum teksturum og støðum, sum umsjónarbólkurin mælir til. Kanna húðina varisliga undir nørleika, tí húðin kann lætt rivna ella fáa blámerki. Fyri meira um trygg sansahugskot, sí sansavirðsemi.

Minnst eisini til teg sjálva/n

At veita umsorgan í seinasta stigið er kropsliga og kensluliga strævnaðarmikið, antin heima ella undir vitjanum á einum røktarheimi. Bólkar fyri terminala umsorgan og linandi viðgerð kunnu hjálpa við vælveru, stuðli og skipan, og NIA nevnir teir sum eina hjálparkeldu. Stuttar, róligar vitjanir loyva seg; sí at vitja ein persón við demens. Um tú leiðir bólkar, hava bólkavirksemi á røktarheimum hugskot um, hvussu tiltøk kunnu lagast. Og vinarliga les egnumsorgan hjá persónum, sum veita umsorgan: hvíld er ein partur av at veita góða umsorgan.