Minningarsamrøður: Minningarkassar, lívsøgur og myndir

At minnast saman merkir einfalt at njóta fortíðina saman. Hjá nógvum fólki, ið liva við demens, kunnu minningar frá nógv ár aftur vera týðiligari enn tað, sum hendi í morgun. Myndir, kendir lutir, tónleikur og søgur kunnu vekja hesar minningarnar og geva tykkum okkurt gott at deila. Ein regla er: tað er ein samrøða, ongantíð ein roynd.

Hvat merkir tað at minnast saman, og hvussu er tað øðrvísi enn at spyrja?

At minnast saman merkir at deila minningar við myndum, lutum, tónleiki ella video, í ferð persónsins sjálvs. NHS lýsir tað sum at deila upplivingar og søgur úr fortíðini við hjálp frá myndum, lutum, video ella tónleiki, í eini bók ella á eini teld. At spyrja er nakað annað: tá verður persónurin biðin um eitt rætt svar, og tað kann føra við sær fatan heldur enn gleði.

National Institute on Aging nevnir tað sum okkurt, ein skal sleppa, at spyrja ein persón, um hann minnist nakað ella onkran. Family Caregiver Alliance mælir til at sleppa spurningum, sum byggja á stuttminni, og heldur tosa um fortíðina, sum liggur longur afturi.

Fyri liðug umbið til myndasamrøður kanst tú royna samrøðukortini. Um tú vilt gera tíni egnu familjumyndir til ein mildan samsvaringarleik, kanst tú royna myndapør; myndirnar, tú velur, verða verandi í kagara tínum.

Hvussu tosi eg um myndir uttan at spyrja?

Byrja við tí, tú sært, og gev síðani persóninum pláss at leggja nakað afturat, um hann hevur hug.

1. Sit síð við síð. Halt albumið millum tykkum, so tit hyggja saman, heldur enn at tú roynir tvørtur um eitt borð.
2. Vel nakrar fáar myndir. Fimm góðar myndir eru betri enn ein heilur kassi. Stórar, týðiligar myndir rigga best.
3. Nevn fólk sjálv/ur. „Her ert tú og pápi á brúdleypinum tykkara“ tekur trýstið burtur.
4. Ger viðmerkingar um smálutir. Klæðir, bilar, matur, veður, andlit. „Síðani ein bilur. Hann skínur so væl.“
5. Bjóða inn, ikki krevja. „Sig mær frá…“ ella „Hvat leggur tú til merkis?“ Tað er í lagi, um tað er stilt.
6. Fylg honum. Um hann tosar um okkurt heilt annað, so fylg við.
7. Steðga, meðan tað er hugnaligt. Lat albumið aftur, áðrenn hann verður troyttur.

Hvussu geri eg ein minningarkassa?

Ein minningarkassi er ein kassi við lutum úr lívinum hjá persóninum, sum ein kann halda í og tosa um.

1. Vel ein haldgóðan kassa, sum er lættur at lata upp, til dømis ein skókassa, hattkassa ella ein lítlan trækassa.
2. Vel eitt evni ella eina blanding. Arbeiði, eitt frítíðarítriv, eitt stað, ein áratíggju ella eitt sindur av øllum.
3. Finn trygdar lutir. Fimm til tíggju lutir eru nóg mikið til at byrja við.
4. Brúka avrit av dýrabarum lutum. Tak avrit av óbýtaligum myndum og skjølum og goym upprunalutini trygt.
5. Tak ein lut út í senn. Rakk ein lut, sig nakað um hann og síggj, hvar samrøðan fer.

Hugskot til lutir:

• Arbeiði: eitt navnskelti, eitt lítið amboð, ein uniformslappur, ein bókhaldari, ein sjúkrasystra-nál, ein matskráarbók frá einum mati.
• Heim: eitt uppskriftarkort við hansara ella hennara hondskrift, eitt viskistykki, eitt yndissjal ella eitt slips.
• Áhugamál: ein fiskikrókur uttan krókin, ein baseball, eitt garnnøkil, ein fræposa.
• Støð: postkort, kort, ein ferðamunur, ein tíðindablaðsbrotur úr heimbýnum.
• Familja: avrit av myndum, ein tekning frá einum barni, ein brúdleypisinnbjóðing.

Lat vera við hvassar lutir, smálutir, sum kunnu verða gloyptir, og lutir, sum kunnu vekja pínligar minningar, uttan so at tú veitst, at teir eru vælkomnir.

Hvussu geri eg eina lívsøgubók?

Ein lívsøgubók er eitt einfalt album við myndum og stuttum tekstum um lívið hjá persóninum. Tað er okkurt at hyggja at saman, og tað hjálpir vitjandi og starvsfólki í røktini at síggja allan persónin.

1. Vel eitt snið. Ein permubók við plastlommum, ein prentað myndaalbum ella eitt framsýningarshow á eini teld.
2. Legg nakrar fáar partar til rættis. Barndómur, skúli, arbeiði, familja, bústaðir, trúgv, frítíðarítriv, yndismatur og tónleikur.
3. Set eina ella tvær myndir á hvørja síðu við einum stuttum teksti í stórum stavum: „Marjun, 22 ár, byrjar í arbeiði í bankanum.“
4. Skriva eisini, hvat honum ella henni dámar og hvussu gerandisdagurin er. „Drekkur kaffi við mjólk. Dámar psalmar sunnudagar. Dámar ikki hart ljóð úr sjónvarpinum.“ Hetta kann hjálpa øllum, sum hava um persónin at vera.
5. Lat persónin vera við, so nógv sum hann hevur hug, við at velja myndir, siga søgur ella bara hyggja at, meðan bókin verður til.
6. Halt fram við at leggja afturat. Hon má ikki vera liðug fyri at vera til nyttu.

Fleiri hugskot til at minnast saman

• Spæl tónleik frá ungárunum og tosa um, hvar hann førir tykkum. Sí tónleikavirksemi.
• Hyggið at heimaoptøkum ella sjónvarpssendingum frá yndisárunum.
• Gerið ein rætt úr barndóminum og latið angin leiða samrøðuna.
• Hyggið at einum korti yvir heimbýin og fylgið kendum gøtum.
• Hyggið í gamlar vøruskráir ella bløð og tosið um prísir, móta og bilar.
• Takið søgurnar upp á ein telefon, um persónurin loyvir tað, til familjuna.
• Deilið meðan tit tosa í telefon ella á video. Halt eina mynd upp í einum videosamrøðu; sí telefon- og videosamrøður.
• Tak eina mynd ella ein lut við, tá ið tú vitjar. Tað gevur vitjanini eitt lætt fokus; sí at vitja.

Hvat um ein minning er pínlig?

Nakrar minningar kunnu vekja sorg, angur ella ótta. Um persónurin verður keddur, steðga, ugga hann og skift spakuliga evni ella virksemi. Stríðst ikki um, hvat hendi. Family Caregiver Alliance mælir frá at royna at sannføra ein persón um, at hann hevur skeivt, og mælir heldur til at svara kenslunum, sum koma fram, tí tær eru veruligar. Um hann tosar um onkran, sum er deyður, sum um viðkomandi livir, so svara kensluni: „Tú saknar hana. Sig mær frá henni.“

Hvat sigur granskingin?

Ein Cochrane-yvirlit um at minnast saman, sum fevndi um 22 royndir og 1.972 fólk, fann, at úrslitini vóru ójavnar, smá og vóru ymisk eftir umhvørvi og háttalagi. Tað fann ikki prógv fyri, at tað elvir til skaða hjá fólki, ið liva við demens. Vit mæla til at minnast saman, tí tað kann geva góðar og týdningarmiklar løtur saman, ikki sum viðgerð. Fyri meira um lættar samrøður, sí ráð um samskifti.