Stuðul til samskifti á fleiri málum við demens

Fólk, ið tosa fleiri mál, kunnu samskifta øðrvísi, tá demens broytir evnini at finna orð ella skilja. Nøkur byrja at brúka eitt mál, tey lærdu fyrr; onnur gera tað ikki. Tað mest hjálpsama fyrsta stigið er at spyrja, hvat mál kennist gott nú, og síðani fylgja persóninum.

Alzheimer’s Society sigur, at ynski um mál kunnu vera ymisk, og mælir til at brúka málið, sum persónurin vanliga samskiftir á. Alzheimer’s Association nevnir eisini, at tað at fara aftur til sítt móðurmál kann vera ein møgulig broyting í samskifti. Hesar broytingar henda ikki øllum og siga ikki nakað um, hvar persónurin er støddur.

Hvat mál skal eg brúka?

Spyr persónin, hvat mál hann ella hon ynskir at brúka í hesi samrøðuni. Ynskið kann broytast eftir evni, støðu ella tíð á degi. Um persónurin skiftir mál, so síggja tað ikki sum eina roynd ella krav, at hann ella hon heldur fram á málinum, tú skilir.

Um tú tosar málið, persónurin ynskir, brúka tá kend orð og gev tíð at svara. Um tú bert kennir fá orð, ver so ærlig/ur og brúka eisini keip, lutir ella myndir. Vegleiðingin hjá Alzheimer’s Society um mál viðmerkir, at málevnini kunnu vera ymisk frá degi til dag og kunnu verða ávirkað av móðuleysi, pínu ella sjúku.

Hvat kann hjálpa í eini gerandisligari samrøðu?

Halt tær vanligu ráðini um samskifti í huga, og legg afturat stuðul, ið hóskar til málið hjá persóninum:

• Brúka kend orð og nøvn. Spyr persónin ella onkran, sum hann ella hon lítur á, hvørji orð tey brúka um gerandislutir, familju og vanar.
• Vís eisini, tá tú sigur nakað. Peika á eitt glas, halt upp tvær møguleikar, ella brúka eina kenda mynd ella ein kendan lut. Eitt keip kann hjálpa, tá rætta orðið er torført at finna.
• Bíða. Gev persóninum tíð at lurta og svara. Enda ikki hvørja setning ella endurtak spurningin á fleiri málum í senn.
• Halt teg til eina hugsan í senn. Ein long frágreiðing kann vera torfør á øllum málum. Brúka eina stutta setning, steðga á, og sí síðan, um persónurin ynskir meira.
• Kanna hoyrn og sjón. Brillur, hoyritól, gott ljós og ein rólig støða kunnu gera tað lættari at fylgja við í málinum.

Um persónurin heldur betur um at lesa, spyr so, um týdningarmiklar skrivligar upplýsingar eru tøkar á hansara ella hennara máli. Rokna ikki við sjálvvirkandi týðing, tá talan er um eina læknafrøðiliga avgerð, samtykki ella leiðbeining um heilivág; fá altíð týdningarmiklar upplýsingar staðfestar hjá umsjónarveitaranum.

Hvat um eg ikki tosi málið, sum persónurin ynskir?

Spyr, um persónurin ynskir, at ein álítandi tvímæltur vinur ella familjulimur er við í eini vanligari samrøðu. Rokna ikki við, at persónurin ynskir, at onkur annar tulkar; hann ella hon kann heldur ynskja keip, myndir ella eitt annað mál, sum tit bæði kenna.

Til eina læknavitjan ella eina aðra samrøðu, har neyvar upplýsingar eru týdningarmiklar, ring til klinikkina ella tænastuna frammanundan. Sig teimum, hvat mál persónurin ynskir, og spyr, hvat tulkahjálp ber til at fáa. U.S. Department of Health and Human Services greiðir frá, at familja og vinir ikki altíð megna at tulka týdningarmiklar heilsuupplýsingar rætt; tænastan kann greiða frá møguleikum og lokalum krøvum. Persónurin kann velja, um onkur skal vera við sum stuðul, meðan veitarin skipar fyri neyðugari málligari hjálp.

Under vitjanini, venda tær beint til persónin og gev tíð til, at tulkurin fær tosað. Kanna, um persónurin skilir spurningin og fær møguleika at svara við sínum egnu orðum. Um tú ert við sum stuðul, legg bert afturat upplýsingar, tá persónurin ynskir tað.

Nær skal eg leita eftir læknaumboðan?

Trupulleikar við máli kunnu broytast við tíðini, men ein knapplig broyting er nakað annað. NHS mælir til at fáa læknahjálp beinanvegin, tá onkur knappliga gerst ørvitan. Rokna ikki við, at ein knappligur missur av samskiftisevnum bert er partur av demens. Um persónurin knappliga gerst ørvitan, verður sera illa fyri ella er torførur at vekja, set teg tá í samband við lokalu bráðheilsutænasturnar.

Við spakuligum broytingum, skriva tað niður, tú tekur eftir, og bið læknan hjá persóninum um ráð. Skriva, hvat mál persónurin brúkti, hvat hjálpti honum ella henni at samskifta, og um persónurin var móður ella illa fyri. Hetta er ein frágreiðing til eina samrøðu, ikki ein staðfesting av sjúku. Vegleiðingin okkara um læknavitjan kann hjálpa tær at fyrireika spurningar.

Hvat kann eg siga øðrum, sum hjálpa?

Við samtykki hjá persóninum kanst tú gera eina stutta notat til tey, sum persónurin ynskir skulu vera við. Hon kann fevna um málið ella mállýskuna, sum persónurin ynskir at brúka til talu og lestur, kend orð ella nøvn, og hvat hjálpir honum ella henni at fylgja við í eini samrøðu. Spyr, um persónurin ynskir, at ávís fólk skulu vera við til viðtalur ella fáa kunning um umsorgan. Skriva ikki persónligar upplýsingar niður, sum ikki eru neyðugar til stuðul, og sig persóninum, hvør kann síggja notatina. Ein mállig notat kann hjálpa fólki at byrja eina samrøðu á ein meira rúmligan hátt; hon kemur ikki í staðin fyri ein tulk í eini torgreiddari heilsusamrøðu.

Hvussu kann eg stuðla valinum hjá persóninum?

Mál er partur av, hvussu ein persónur hevur samband við onnur, men tað er ikki alt, sum persónurin er. Spyr um vanar, áhugamál, hvat persónurin heldur um at lesa, og hvørji persónurin ynskir skulu vera við. Um persónurin er samdur, skriva tá niður hjálpsom orð ella setningar til onnur, sum stuðla, og greið frá, hvussu tey kunnu brúkast. Halt notaturnar privat og deil bert tað, sum persónurin er samdur í at deila.

Noyð ikki persónin at venja, tulka fyri onnur ella prógva, hvat hann ella hon skilir. Summar samrøður kunnu vera lættari á einum máli og aðrar á einum øðrum. Tað, sum kennist gott hjá persóninum, hansara ella hennara privatlív og val, er týdningarmest – meira enn at halda seg til bert eitt mál.

Ráðini okkara um samskifti fevna um at tosa einfalt, lurta og brúka myndir. Fyri hjálp til at fyrireika seg eftir staðfesting av demens, sí fyrstu stig eftir staðfesting av demens.