Dementimik naapertuulik akuerinngippat imaluunniit kammajuppat

Tamaat piareersarsimavat, spilinilluunniit pisuttuarniarlutit neqeroorfigissavat, „Naamik“ tusaavat. Imaluunniit iliuuseq iluaquteqarluni aallartissaaq, naanerli taabletit ajattorneqarluni oqaaserlu kusanartuunngitsoq tusarneqarpoq. Taanna nikallungaqataavoq, taamaaliornerlu nalinginnaajuvoq. Akuerinnginneq kammajuinnerlu nalinginnaasumik oqaaseqaatipput, peqqusersuilluni pisutaanngilaq. Oqaaseqaatit suut ilimanerannik paasineq, qanoq ilioriaaseqarsinnaanerlutit takutinneqarsinnaavoq.

Sooq inuk dementimik naapertuulik iliuutsinik akuerinngisaraajuaannarpa?

Nalinginnaasumik pissuteqareersinnaavoq, inup nammineq oqaasertarsinnaanngikkaluaruni. Alzheimer’s Association-ip oqaluttuarivaa, akuerinnginneq takutinnissinnaasoq inuk suliassaq atorfinissinnaanngikkaa imaluunniit misileeqqissinnaanngikkaluarluni. Pissutsit nalinginnaasut ukuupput:

• Ajornartorsuanngorpoq. Suliaassaq taakkuassinnaavoq, dementia pissutigalugu, pikkorissarnerit ajornarnerulersimasut atorneqaqqammerlugit, allallu taakkuninnga saani ajorsarnermut kanngusunneqarsinnaalluni.
• Meeqqatunut tulluusoq. Inoornaasut assinik titartakkannik, nipinik meeqqanut sanilliussisartunik aammalu iliuutsinik meeqqat qanoq innarliortillugit sanaajusut malugisinnaavaat.
• Qasusoq. Inuit amerlasuut ullup naanerani nukikinnerulersaraapput. Takuuk ullup naanerani eqqissillutik iliuuseqartitserineq.
• Timikkut ajunngitsumik innarunnaaneq. National Institute on Aging (NIA)-ip allaatigai, aniaq, sininngitsoorneq, isiginnaarnermut tusarnaarnermulluunniit ajornartorsiutit, nakkaatinneq, kaaneq, imeqartinneq aammalu nakorsaatit nutaat kinguneriat, unittoornermut pissutaasinnaasut.
• Aalajaatsuuvoq. TV nipituujuvoq, oqaloqatigiinnerit amerlasuut imaluunniit inoqatersuit amerlasuut unittoorsinnaapput.
• Piumaffigineqarniarluni misigisoq. NIA-p erseqqippaa, Alzheimersip ajornartorsiorneri sunniuteqarnissamut piumaffigineqarneq, imaluunniit pisut misilittakkat inuit amerlanerit eqqaamassallugit piumaffigineqarneq, kammajunnermut pissutaasinnaasut.
• Isumalunnerulluni. Sunik nuannaajunnaarneq aliasunnermut malunnartoqarsinnaavoq, nakorsamullu oqaatigineqartariaqarpoq.
• Naammiginngilluinnarpaa. Inoornaasut akuerinngisinnaapput.

Naamik oqarpat qanoq ilioriaaseqarnersuaava?

Eqqissisimanerlutit naamik akueri, kingornalu allanngortigit: piffissaq, iliuuseq, ajornassusia imaluunniit qanoq aperinerlutit.

1. Massakkut unitsikkit. „Ajoruunaaka. Kingusinnerusukkut immaqa.“ Kingornalu allamut ingerlagit annernatigisatiginagu.
2. Kingusinnerusukkut misileeqqigit. Alzheimer’s Association-p siunnersuuppaa kingusinnerusukkut misileeqqinnissaq, imaluunniit ullup ingerlanerani allaanni.
3. Mikineruleruk. Iliuuseq ataaseq ataatsimoorluni, spilit naallugu. Ataatisaq ataaseq, ilaaqqanik imalik naallugu. Assit ikinnerit, toqqaanissat ikinnerit, assillu ersittoqqullugit.
4. Marlunnik toqqaanissannik neqeroorfigiuk. „Timmissat assinik takorusuppit imaluunniit nipilersuut tusarusuppit?“ Toqqaanissaq piginninneq misiginneq pillugu ikiorsinnaavoq.
5. Ikiortinnissaminik qinnutiguk, naammassisinnissaminik pinngitsutit. „Uku ilorraallunga ikiorsinnaavinga?“ imaluunniit „Qalipaat isigisaanerpaaq oqarusuppinga?“ Atortornegarnissaq misiligaaneqarnermit allaaneruvoq.
6. Illit aallartigit. Sanianniittoq aperinagu aallartigit. Inuit amerlasuut peqataanissarput aallartinneqareersimappat, peqataaninngikkaluarpatalu, ataatsimoorlusi piffissaq atorsimavarsi.
7. Timikkut oqaluttuarisaanermut imaluunniit eqqissinermut allanngortigit. Pisuttuaq najuitsuk, nipilersuut, neriussaq, ilaaqqanik immiussineq, imaluunniit eqqissillutik anersaartarneq peqatigalugu. NIA-p siunnersuuppaa nipilersuutimut, atuakkanulluunniit imaluunniit pisuttuanermut sammisitsineq.
8. Nammineerluni ilisarisimasaminik iliuuseqarnissaanik akueri. Malittarisassiat naleqqiussutillugit allatut iliorsinnaappat, akueri. Alzheimer’s Association-p siunnersuuppaa naammagittaalliorneq.

Kammajuppat qanoq oqaluttariaqarpa?

Arrortiguuk, nipit tulliarsarlugu isumaginninnillu erseqqissaruk. Alzheimer’s Association-ip kammajunnermut siunnersuutai siunnersuupput tunniutilernissaq aammalu akuersissummik qinnuteqarnissaq, eqqissisimanerlutillu isumaqatigiinnermik oqaaseqartarnissaq, aammalu marlunnik toqqaanissannik neqeroorfiginninneq. Taanna isumaa malillugu oqaatsit ukuullutik:

• „Utoqqatsissutigara, una kammajuttuuvoq. Unitsikkit.“
• „Ajunngitsumik ingerlavoq. Maaniippunga.“
• „Piffissaqarpit allamik ikiorsinnaallunga?“
• „Tiimik imerumavugut taarsiullugu?“

Kingorna iliuuseq unitsikkit pingaarutilissanngortinnagu. Oqaloqatigiinnermut siunnersuutivut qanoq oqallinnissaq pillugu suli ajornanngitsunik ujarlernertut imaqassaaq.

Suna pinaveersaartariaqarpa?

Ilusilersuutit nalinginnaasut ilaannikkut ajornarnerulersitsisinnaapput.

• Sakitsaaneq piumaffiginninnerlu. „Ataasiinnarmik suli“ imaluunniit „Una asavat“ iluaqutaanngilaq.
• Apeqqusersuineq aaqqiinerlu. „Ilisimavat una sunaasoq“ imaluunniit „Naamik, taanna eqqunngilaq“ amerlisaasumik attanneqartutut misigineqarsinnaavoq.
• Nammineq pisuusoq isumaqarniarneq. NIA-p eqqaasitsissarpaa, napparsimalernera, inuk pinngitsoq, allanngornernut taassuminnga pissutaasoq.
• Qanittuaneq tuaviinnaqarnissaa. Alzheimer’s Association-p siunnersuuppaa nipit qaffannagu, annilaangassusilissannginnatit, inuk cornersinnginnagu, qanittorsuannginnagu, unitsinnginnagu, unnerluutigineqartissannginnagu, soqutiginagu imaluunniit sakitsaannginnagu, aammalu isigisaanut tassanngaannaq nuussannginnatit.
• Pissutsit eqqortumik misiginneqarnissanut sunniuteqarnissaq. „Illit pissutigalugit tamatuma piareersarpara“ taamaatillusi tamarmik ajornerusumik misiginilersitsissaaq.
• Taaguutit atorneqarnerat. „Peqqusersuuvoq“ imaluunniit „ajornartoq“ pissutaaq ilumoortoq tarrisippaa, aaqqiivalliarnerlu ajornarnerulersissallugu.

Akuerinnginnerit uteqattaartartut suut kingunerisiginerannik paasiniarneq qanoq toqqammavigisinnavarpa?

Sapaatip-akunnerni marlunniluunniit nuannarisalimmik allakkit. NIA-p oqarpoq, periaatsit allanngornerinik malinnaalluni isumaginnittunut nakkorsanutulluunniit ilisarnaatitsisinnaasoq oqaatsit iluserisamikkut uteqattaartut pillugit, aammalu pissutaannik paasiniarneq.

Allakkit:

• ullup nalaani sumik;
• suna neqeroorfigigakku aammalu qanoq aperinerlutit;
• avatangiisit qanoq issusut (nipiluarneq, pulaarfiit, TV);
• qanoq sininneqarnersoq, nerineqarnersoq imernersorlu, aammalu kingullerpaamik anartarfiup qanoq atugaanera;
• nakorsaatit nutaat imaluunniit kingulliit napparsimalernerit.

Iluuserisat ingerlaannaq ersersinnaapput: akuerinnginneq nal. 16-ngerpat kingornatigut kisimi pisartoq, spilit ataasiakkaanut aalajangersimasunut, imaluunniit TV ikippoqarnermi kisimi. Family Caregiver Alliance-ip dementiamik periutsit pillugit siunnersuutai isumaqarpoq: inuk allanngortinneqarsinnaavoq, kisianni nammineq iliuuserput avatangiisillu allanngortissinnaavavut.

Akuerinnginnerup kammajunnerulluunniit kingorna qaqu nakorsaq saaffigissavara?

Nakorsaq saaffiguk, periaatsit tassanngaannaq allanngoriartorpat, sukkasuumik, imaluunniit napparsimanerup malunnartai peqatigalugit. NIA-p oqarpoq, periaatsit tassanngaannaq allanngoriartornerat imaluunniit sukkasuumik allanngoriartornerat, ingammik napparsimalernerup kinguneranik imaluunniit nakorsaatit nutaat atornerisa kinguneranik, nakorsamut tassanngaannaq nalunaarutigineqartariaqarput.

Malunnartai uku malugikkukkit, nakorsaq tassanngaannaq saaffiguk:

• tassanngaannaq paarlattoornerujussuaq imaluunniit nalunaaquttap-akunnerni ulluniluunniit allanngornerujussuaq;
• aniat malunnartai, assersuutigalugu kissaaneq, timip ilaa illersorneq, imaluunniit nutaanik timinik aalasinnaajunnaarnerit;
• kiassuineq imaluunniit napparsimalernerup allanik malunnartai;
• nakorsaatit nutaat imaluunniit allanngortitaasut kingornatigut periaatsit allanngornerat;
• tamatigut imminnut nuannaajunnaarneq, qiasaarneq imaluunniit ingasalluni uninngasoq sapaatip-akunnerni marlunnit amerlanerusuni;
• nerisassanik imerluarnissamut akuerinnginneq.

Alzheimer’s Association-p siunnersuuppaa, periaatsinik allannguinernik malunnartoqartut tamarmik nakorsamit misissuiffigineqartariaqartoq, ingammik tassanngaannaq erserpat. Family Caregiver Alliance aamma siunnersuuppaa, siullermik nakorsaq apeqqutigineqartariaqarpoq, periaatsit ajornannginneri nakorsaatit pissutaasinnaammassuk. Nakorsaq imaluunniit nakorsaaneq ilinniartitsisoq oqaloqatiginnagu nakorsaatit nutaat aallartissanngilat, unitsissanngilat imaluunniit allanngortissanngilat.

Inuk ulorianartumiikkuni imaluunniit ulorianartorsiussaq uppernarsagaqarluni, 112-imut sianeruk. NIA-p siunnersuuppaa, sianerfiginninniartoq dementimik naapertuulimmik pillugu saqqummiuk.

Soqutiginngippat, sunilluunniit piginngikkutta ajunnginnerpa?

Aap. Ullut ilaanni iliuuseq pitsaanerpaaq iliuuseqarunannginneqarsinnaavoq: Eqqilissinermik najuutissineq, assakusiisoq tigusallugu, nipilersummik asasaannik tusarnaaneq, imaluunniit timmissat igalaammiittut isiginnaarlugit. Taamaaliorneq ajorsuutaanngilaq. Iliuuseq peqatigiinnikkut pilersaaruteqarnissaq pillugu siunnersuutivut nassuiartorpara, unitsinneq siusinnerusukkut imaluunniit aallartinnginneq, illit aalajangersinnaaviuk eqqortoqarsinnaasoq.