Pujoralammik napparsimasumik nalinginnaasumik

Pujoralammik napparsimasumik nalinginnaasumik nuannerpoq akunnattuuteqarnikkut. Taamaattoq inuit marluk qanittumi issipput, assinut tikeraarput, oqaatsit ilaani illarput, erserpunillu pillugit oqaloqatigiillutik. Nalunaarsuut tassaavoq pissutaasumik ataatsimoorluni piffissaq atorlugu.

Una ilitsersuut nassuiaalluni qanoq piareersarsinnaanerlutit, qanoq ingerlannerusumik nalinginnaasinnaanerlutit, suna oqarfigisinnaanerlugu “kukkuvoq” pineqaraangat, qanoq naleqqussarsinnaanerlugu imaluunniit annikitsumik ajornarsinnaanerulugu, qanoq oqaloqatigiinnermut aaqqilersinnaanerlugu, kiisalu unitsitsinissaq qanoq paasiniarlugu. Taamaattumik nalunaarsuutivut atorsinnaavatit, taakkulu ilaat kortit, puzilit spilillu pigisatit atorsinnaallugit.

Qanoq pujoralammik napparsimasumik nalinginnaasaqarneq pitsaanerpa?

Nuannaarnissaq pingaarnersaruk, angusaqarnissaq pinnagu. Tamanna pingaaruteqarpoq Alzheimer’s Association aktiviteterimut siunnersuummi: inuk suli piginnaasani atukkit, aallartinniassaguni ikioruk, pillugit ajornartorsuit illit naammassigit, ajoqutinngitsunillu suliassanut eqqarsaatersuisussanngilatit kukkusussanilluunniit ajorunnaarsissanngilatit.

Taamaattumik ima ippoq:

• Saniani issigit, akianiit issinngikkit. Saniani issiguit, marlukullutik skærmi imaluunniit nerrivik takusinnaavarsi, ikiuisarnerlu suleqatiginertut misigisinnaasarpoq, nakkutilliisutut pinnani.
• Ataatsikkut nalinginnaasoq ataaseq siunnersuutiguk. Toqqagassat amerlassusaat periarfissat misissuinerutut misigisinnaapput, suliamik aallartinnagulu.
• Malinnarlugu ingerlatigit. Assinut nammineq tulleriiaarinissaminik nuannaarpat, assi ataaseq pillugit minutsit qulit oqaloqatigisarlugu, imaluunniit marloriarluni akerliammik unitsillutik, taava taanna ullumi nalinginnaasoq taaneqartassaaq.
• Piffissat nuannersut kisikkit, akerlianerit naammassineqartut pinnagit. Isikkui, oqaluttuaq imaluunniit affakkut eqqissisimanermik ataaseq anguneqassat tassaavoq.

Qanoq piareersarsinnaavunga aallartinnata?

Piareersarnerup minutsit arlaqanngitsut amerlanerit annilaangarbeforet nalinginnaasumut tunniunneqartartut pinaveersaartittarpai.

1. Ullup nalaani pitsaanerpa toqqaruk. National Institute on Aging (NIA) aktiviteterinik naleqqussarnerup siunnersuutaa oqarpoq, ingerlaqqiffiit suliassatillu inummut pitsaanerpa ullup nalaani pilersaarusiorsinnaasut. Amerlanernut ullaakkut qeqqanut pitsaanerusarpoq. Ualikkut unnukkut ajornarnerusarpoq; takukkit ualikkut unnukkut eqqissisitsissutit.
2. Illu nipitukulersiguk. TV radio aamma qaminakkit, matulu matorsinnaagukku. Family Caregiver Alliance siunnersuutigaa nipi annaasaqarnersoq oqaloqatigiinniannginnerani killilersinnaasumik.
3. Piareersarneq siullermik misissoruk. Imeq qanittumi, anartarfimmukaritinnagu, issiavik nuannersoq, isiginnaartitsisutillu tusarnaartitsisullu atuullugit.
4. Illu qaamasulersiguk. Qaamasoq annertooq, skærmi ersinani, assinik isiginermik ajornannginnersarpoq.
5. Issinnaannginnata nalinginnaasoq piareersaruk. Ammaruk, toqqagassat toqqakkit nipilu naleqqussaruk. Kingorna skærmi inummut saaffiguk. Tablitimik ilitsersuutit amerlanerusut takukkit tablit imaluunniit telefon piareersarnera.
6. Atortussaq sanimut unitsiguk. Standi imaluunniit qalia tabletimik killilersitsisoq kinakulluunniit tigussaasariaqannginnissaa pitsanngorsarpoq, tikeraarnermillu ajornannginneruuvoq.

Qanoq kajumissarsinnaavara inuk nakkutilliillunani?

Kajumissaarneq inoqatinngorlugu pituttorsinnaanngilaq. Oqaaseqaatit amerlanernut nuannersut ilagaat:

• “Naasut assinik nassaaraakka. Uanga peqatigisinnaavinga takuniassagukkit?”
• “Puzilimik uuminnga ikiuisinnaavinga? Ajornarsivunga.”
• “Ullumi naasut timmissallu akornanni suna nuannaarinerpa?” (marlunnik toqqarneq aperinermi ammasumi ajornannginneruvoq)
• “Nukannut kortimik sanaartorpunga. Una qalipaat sumik qalipaateqarpa?”

Alzheimer’s Association siunnersuutigaa suliap siunertaa nassuiaassasoq, assersuutigalugu ikinngummut kortimik sanaartorneq, siunertaq isumannaatsimmik tunineqarmat. Ikiuiniarnerup kissaatigineralu iluaqutaasinnaavoq, inummut iluaqutaasutut misigisinnaammat.

Naamik oqarpat, akueriuk. Kingusinnerusukkut misileqqiguk imaluunniit allamik neqeroorfigiuk. Ilitsersuutivut naamik oqaraangat qanoq iliussanerlutit suli pingaarutilimmik nassuiaavoq.

Qanoq sivisutigisumik nalinginnaasaqartariaqarpa, qanorlu sukkasooq?

Inuk nammineq ingerlannissaminik toqqaaniartorsinnaavoq, piffissallu naatsuusut pilersaarutigisarlugit. Nalunaarsuutinut ataatsimoorluni sivisussusermik eqqortumik uppernarsakkanik nassuiaasogarpoq. Minutsit marluk tallimaallu eqqissisimanerannik qanoq ingerlanera suliassatut naammattoorsinnaavoq.

• Utaqqigit, nammineq misigisarnit suli sivisunerusumik. NIA siunnersuutigaa inummut akissuteqarnissaminik piffissanik amerlasunik akuersissasoq, akornusersuinerlu pinaveersaartillugu. Quleriarluni qulit isumaqarniarlugit ikiuinniannginnerani kisikkit.
• Ataatsikkut ingerlatit. Ataaseq naatsorlu siunnersuut (assersuutigalugu “Assi ataaseq patiguk”), kingornalu utaqqigit. Nassuiaatinngikkit, imaluunniit qanoq patiginissaa tikeraarneratigut takutikkit.
• Unitsitsinermik uninngaviginnittuk. Assi pillugu oqalualiaqqippat, nalinginnaasoq utaqqisinnaavoq. Sukatariaqanngilaq.
• Takunnissaminik akuersissutiguk. NIA erseqqissaatigaa inuit ilaat takunnarnissartik nuannarigaat, tamanna toqqaanertut eqqortoq.

Kukkussutit ajorunnaarsissavai?

Naamik. Inuk uippassaarlugu kukkuppoq oqarfigineqartarneratigut misigisitsilluni ajortorujussuulluni, nammineq nuannersumik isumaqaraluaruit. Alzheimer’s Association siunnersuutigaa ajoqutinngitsunik suliassanut eqqarsaatersuisussannginnissaq kukkusussanilluunniit ajorunnaarsissannginnissaq. Nalunaarsuinermi, kukkussutit tamarmik sinnerlugit ajoqutinngitsuusarput.

Kukkussut paasiuminaatsumik annilaangaatsippagu, ipaarniarlugu ikioruk. Asseq eqqortoq tikeraaruk, nammineq akerliarit, imaluunniit akerlianik kingulleq naleqqussaruk. Oqaatsit ilaani naggasiummik kukkusumik naammassinneqartut illarpaluppat, illaatiguk. Ilisimasatit naggasiut pitsaanerusinnaavoq.

Qanoq nalinginnaasoq naleqqussarsinnaavara imaluunniit annikitsumik ajornarsinnaanerulugu?

Nalunaarsuut ullup taamaattup nalaani inummut naleqqussaruk, killiffimmik ataasimik naliginnaasumik pinnagu. Inuk ataaseq unnukkut naleqqussaanerusumik pisariaqartassaaq ullaakkut sinnerlugu. NIA-p siunnersuutaa siulleq tassaavoq, suliassaq inummut naleqqussassasoq, iluatsitsillunilu misigissasoq qulakkeerneqartariaqarpoq.

Nalunaaqutit nalinginnaasoq ajornannginneruvoq: utaqqinerit sivisooq isumaarnerusut, “Ajunngilanga” uippassaarneq, atortussaq ajarlugu unitsinneq, imaluunniit kukkussutit annilaangaatsitsisut. Nalunaaqutit naleqqussaanerusinnaasumik: nuanniilluarneq, imaluunniit “meeqqatut” oqaatigisarpaa. Taamaappat ataqqinnarlugu assiginninnerpaamik allanngortigit, assersuutigalugu oqaatsinik ujaasinneq, assit piviusunngorsimasut puziliaat, imaluunniit imaluunniit ingerlatsinerat pillugu asseq oqaloqatigalugu.

Qanoq oqaloqatigiinnermut aaqqissuussinnaavara?

Asseq hvør oqaloqatigiinnermut kajumissutsimut atorlugu, taava oqaatigisaanit taamatut akissutigineqartorlutik tiguaa. Ilaqutariit amerlasuut nalinginnaanerup nuannersornerpaaraa.

• Aperissutit ammasut akissuteqanngitsunik atukkit. “Suna maluginiarpiuk?” “Suna nuannarinerpa?” “Igaavik una assinganik oqaluttuaruk.”
• Nammineerlutit oqaluttuarit. “Aanaana ma allaqqasoq qimmeqaraluarpoq.” Oqaluttuassaatit illit ataatsimiit pissanganermik oqariartorsinnaanera aaqqinniarpaa.
• Oqaluttuap ingerlarneranut malinnigit. Biilimut assi angalasarnermut oqaluttualiornermut ingerlappat, oqaluttuaq suliassaanngorpoq. Nalunaarsuut unitsikkallaruk.
• Paasissutissanik misissuisussanngilatit. Eqqaamasassanik oqaluttuarnerup iluani, oqaloqatigiinneq nuannersoq pingaarnersaaq eqqortuunermit. Oqaluttuaq kingullermit allanngorpat, nutaamik nuannaruk.
• Kajumissaatit ilanngunneqartut atukkit. Finish the Saying oqaatsit tamarmik kingorna oqaloqatigiinnermut kajumissuteqartarpoq, Conversation Cards taakku eqqarsaatigalugit sanaajupput. Photo Pairs nammineq ilagiit assiisigut atuivoq, taamaalillunilu oqaluttuat nuannersut erserpat.

Siunnersuutit amerlanerusut takukkit ilitsersuutini eqqaamasassanik neqeroorfiginninneq aamma oqaloqatigiinnermut ilitsersuut.

Qanga unitsittarpa?

Qasusunnermi annilaangarbefore erseqqinneranilu unitsigit, pitsaanerumillu siusinnerusukkut. Alzheimer’s Association siunnersuutigaa suliassaq unitsissallugu imaluunniit allanngortissallugu malunnartoq qimaappat imaluunniit annilaangarbefore nersualaarpat.

Maluginiaruk:

• isaasaarneq, niviartorneq imaluunniit isigisat skærmimit qimaappat;
• nulattoorneq, nikuinneq, imaluunniit unitsinnissamik aperineq;
• annernarsaarneq, akissutit naatillugit, imaluunniit “uanga ajunngilanga”;
• naammanngitsumik patitsineq imaluunniit atortussaq ajarlugu unitsinneq;
• qianeq, kamannerneq, imaluunniit misigissutsimi allanngorneq tugaavoq.

Qanoq unitsitsineq pitsanngorsinnaasoq:

• Ajoqutaaanngitsumik unitsigit. Kingulleq naapertuuteqarnissaq ajornanngitsoq, imaluunniit asseq kingulleq nuannersumik takuneq.
• Illit nammineq pissutaalerit. “Tiimik imernissaq pisariaqaraluarpunga. Maanna unitsissava?” taamaalilluni inummut ajortorujussuusoq erseqqaanngilaq.
• Timikkut imaluunniit eqqissisitsisitsumillu allanngortigit. Pisinneq naatsoq, nerisassat, aatsit illersukkat imaluunniit nipilersorneq.
• Oqaaseq nuannersoq oqaruk. “Uanga ilinnut peqatigisinnaallunga nuannaarpunga.” “Eqqortumik” iluarneq akuerineqanngitsoq, ataatsimoorluni piffissaq nuannersoq kisiat.

Siusinnerusukkut unitsinneq, pilersaarutit allanngortinneq, imaluunniit nalinginnaasoq unitsillugu ataatsimoorluni issinneq tamarmik iluatsitsipput.

Eqimattani immikkoortuni imaluunniit videomikkut oqaloqatigiinnerup iluani nalinginnaasinnaavugut?

Aappi, piareersarnerulimmik ilanngullugit. Eqimattani, inuit ikittuinnaat, ikiuuttullu tamarmik saniani issillugit, nalinginnaasuillu ataatsimoorluni malinnaaffigineqarsinnaasoq toqqarlugu. Picture Bingo kortinik naqitassanik skærmimilu oqarasuaqarpoq eqimattanut. Amerlanerit takukkit paarsisussanik isumaginnittuni eqimattanut neqeroorfiginninneq.

Videomikkut oqaloqatigiinnerup iluani, inuk attaveqaq assimik nassuiaasinnaavoq, illumiittoq tikeraarluni patillunilu. Sianerisat naatitsikkit ilisimasaallu ataqqillugit. Ilitsersuutivut telefonikkut videomikkullu oqaloqatigiinneq ilitsersuutinik amerlanernik imaqartoq.

Nalunaarsuut iluatsinngippat qanoq iliussaqarpunga?

Ullut ilaanni sunngitsuinnaat iluatsinngilaq, tamannalu illit imaluunniit inuk assiginninnerusumik ilanngunneqanngilaq. Nalunaarsuut toqqoruk, kingusinnerusukkulluunniit misileeqqiguk, ullup nalaani allami, nalinginnaasumik allamik, imaluunniit nalinginnaasoqarnani. Suliffeqarfiit nuannersut amerlasuut skærmimut attaveqanngillat: nipilersorneq, aatsit illersukkat, assinik albuminik takunneq, imaluunniit pisinneq naatsoq. Amerlanerit takukkit neqeroorfiginninnermut siunnersuutit.