Naqitertakkat silatinneqarsinnaasut akituut

Ilaannikkut suliniut pitsaanerpaasoq pappiaqqavoq qalipaatillu nerrivimmi. Naqitertakkat silatinneqarsinnaasut imanartaqanngillat, kodeqanngillat, qaammarsaanermillu atorneqartariaqanngillat, aammalu pulaarnerni katillugit suleqatiginninnermilu nassariarneq ajornanngippat. Qupperneq manna nittartakkatsinni silatinneqarsinnaasunik akituunik nassuiaateqarpoq, qanoq ilillutik isigisaanerminnik tigusaanerminnillu ajornannginnerulersinneqarsinnaasut, kiisalu taakku saniatigut aaqqiissutit silatinneqarsinnaasut nammineerlutit sananeqarsinnaasut, ilaqutariinnut sulinermi ingerlatsinermilu iluaqutaasinnaasut.

Naqitertakkat silatinneqarsinnaasut akituut qanoq ittut neqerooruteqarpisi?

Sisamat akituut neqerooruteqarput. Spillerfinnik taakkuninnga quppernermi ammasuumik Naqiteruk toortaat atoruk silatinneqarnissaq ajornannginnerussammat.

Oqaasilerineq angisuunik allanik

Oqaasilerineq allanik angisuunik atorneqarsinnaavoq, oqaasillu ingerlanermut sammivimmullu taamaallaat ingerlaarput, diagonali imaluunniit kingumut allakkat ilanngunneqartarnatik. Ataatsikkut suleqatigissarsiuk: ataaseq allattorsimasunit oqaatsimik atuarpoq, aappaalu ujarpaa. Oqaatsinik ujarnissaq ajornanngippat, oqaatsit ataatsimoorlugit siulliit ataatsimoortillugit kaavigissinnaavasi, imaluunniit oqaatsit allattorsimasut atuaqatigiarlugit oqaatsit ataasiakkaat oqaloqatigissinnaavasi.

Qalipaatit qalipaateqarnissat

Qalipaatinik qalipaateqarneq qalipaatit naqitinneqarsinnaapput markørinik qalipaateqarnissamut, imaluunniit tablet-imi qalipaateqarsinnaallutik, qalipaaq toorlugu kingornalu assi ammukaasoq toorlugu. Quppernerit naqitatillugit markørit qattunerusut qalipaallu amerlagisaanik tamarmik agguaanneqartut neqeroorutigissinnaavatit. Sanasoqarnikkut pilersaarusiorneq qanoq ilillutik qalipaateqarneq inummut naleqquttumik eqqissilluta pisinnaasoq.

Oqaloqatigiissutissaqarfissat

Oqaloqatigiissutissaqarfissat assilimmik ersarissumik aperinermillu ammasumik ataqatigiipput, soorlu „Oqaluttuakkit…” imaluunniit „Suna maluginiarpiuk?” Taakku aperini naggasiuteqanngitsutut allanneqarsimapput, aperinertut misilitsinnerusutut pinnatik. Ataaseq naqikkit, kipparuk, aammalu pulaarnernut nassartaatissallugu imaluunniit oqarasuaatit saniannut toqqoruk. Eqqaamasanik oqaloqatigiinneq-imilu taakkununnga naleqquttuuvoq.

Assilissat bingo-kortit

Assilissat Bingo kortini kisitsisit pinnagit assilissat atortarput. Ataatsimut peqartumut korti ataaseq naqikkit, aammalu qaammarsaanermi taaneqartoq laptop-imi, TV-mi imaluunniit projektorimi takutikkit. Siunnersuutigaarput tamarmik kortimik imalikassallutik aallartillutik, kinaassusersimasoqaqqunagu. Isummaginnittarfimmi immikkut suleqatigiilluni pilersaarusiorneq qanoq ilillutik pilersaarusiorneq ingerlalluarneqarsinnaasoq malugiuk.

Qanoq ilillutik silatinneqarsinnaasut isigisaanerminni atorsaanerminnilu ajornannginnerulersinnaavakka?

Naqititsinermi allannguutit mikisut annertuumik sunniuteqarsinnaapput.

Isigisaanera ajornannginnerulersiguk

• Allat angisuut ersarilluinnartut. Allanik annertusaanermik toqqaruk quppernermi atorsinnaasumik. Allanik kusanartunik allalluunniit pinaveersaartitsiniakkit.
• Ersarilluinnarneq qaffasissumik. Qalipaaq qernertoqaq pappiaqqamilluunniit qaammaqqamik qernertoqanngitsumilluunniit. Qalipaat qaamallaat qalipaallu tunussusersuit pinaveersaartigukkit.
• Pappiaqqat qaamanngitsut qaamarisaanera ikillisarpaat qaammaqqutissat qaffasippata.
• Isiginnaatit tusarnaatillu misissukkit. Alzheimer’s Association erseqqarpoq isiginnaarnermik tusarnaarnermillu ajornartorsiutit oqaloqatigiinneq ajornannginnerulersinnaammat, aammalu misissorneqartuaannassasut siunnersuutigivai. Qaammaqqutissaq ersarilluinnartorlu iluaqutaasinnaavoq.

Tigusaanera ajornannginnerulersiguk

• Pappiaqqat qattunerusut nakkutilliillutik, tigusaajunnaarlutillu, ammasorlu atorneqarunik unitsinnatik.
• Clipboard imaluunniit nakkutilliisartoq qupperneq uninngatinneqarnissaanut iluaqutaasinnaavoq.
• Markørit qattunerusut qalipaallu angisoorusut tigusaanerminni ajornannginnerusut qalipaatinit ammittoqartunit.

Atorsinnaajunnaarsiguk

• Quppernerit laminersukkit imaluunniit puiaasani illersukkit. Oqaasilerinermi bingo-kortinilu kinguaassiuutit atukkit, kingornalu peeruk.
• Qaamarisanera ajornartorsiutaappat, puiaasat qaamanngitsut toqqakkit, aammalu teqeqquniit sikuinut misilittakkit laminersorneqarunik tigusaanissaat inunnerussammat.
• Mappimik asanninneqartunik toqqorsivigit sapaatip akerlianut qupperneq aaqqut naqitinneqartariaqarunanngorlugu.

Ajornaannginnerulersiguk

• Quppernermi ataatsimi suliaq ataaseq. Oqaasilerineq ataaseq imaluunniit assi ataaseq, suliallit amerlasuut ataatsimoortinneqartarnagit.
• Inissaq amerlaqisoq. Qupperneq inussiarnersuaq annertooq misigisinnaalluni.
• Nalunaaqutsit atuartariaqarniakkit, aningaasinnaappat. Qanoq iliuuseqartoq takutikkit.
• Qupperneq kipparuk. Qupperneq tamaat amerlavallaarpat, affaannarlugu marluinnarlugu kipparuk aamma ilai taamaallaat takuneqassapput.

Naqitertakkanik allanut nammineerlutit sananeqarsinnaasunik iluaqutaasinnaasunik?

Naqitertakkanik iluaqutaasinnaasunik tamarmik spilinngillat. Taakku ajornanngippat word processor-imik naqiterutillu atorlugu sanasinnaallugit.

Inuunermik oqaluttuaq quppernermi ataatsimi

Qupperneq „uanga pillunga” assilimmik, atimik atoqqusaanermik, sumi peroriartorsimasoq, suliffimmik, ilaquttanik, nerisassanik nuannarisaanik, nipilersortanik aammalu suna eqqissaatigilersuinnermik imaluunniit annaasaqartitsisinnaasumik ilanngullugit. Dementia Australia eqqaamasanik atuagassamik siunnersuutigivaa, inummut inuuneranut, soqutigisanut aammalu inunnut pingaarutilinnut tunngasunik, pulaarlutik tikittartunik isumaginnittartunillu ikiuuteqarsinnaasoq aammalu oqaloqatigiinnermik aallartitsisinnaasoq.

Napparsimavimmi nutaamilu inissisimaffimmi pingaaruteqarsinnaavoq. NIA siunnersuutigivaa napparsimasut sullissanut inummut tunngasunik paasissutissanik qupperneq tunniussasoq, inummut ulluinnarni ulluinnarni, ateq soqutigisaq, nuannarisanik nuannarinnagu, sunanik qasuersaartitsisinnaasunik, aammalu oqaaseqanngitsumik anniarnerup nalunaaqutaanik ilanngullugit.

Ullormi pilersaarusiorneq

Ullup ingerlariaarnissaa pillugu pilersaarusiorneq angisooq ajornanngilluinnartoq piffissanik, oqaatsinik amerlagisaanik aammalu assilimmik mikisumik immikkoortunut nalinginnaasut: ullaakkorsiutit, pisuttorneq, ullaakkorsiutit, equngineq, nipilersorneq, unnukkorsiutit. Alzheimer’s Association ullormut pilersaarusiorneq siunnersuutigivaa inummut ullup nalaani pitsaasunik pilersaarusiorneq, makinnissamik sininnissamillu piffissanik aalajangersarsinnaanngitsunik aammalu suliaqarnermik equnginermutulluunniit akuliussaasumik. Iseernissamut nalinginnaasumik ivikkit, assersuutigalugu imermut igaffimmi, aammalu allanngortinneqarsinnaasumik. Ullormi ingerlatsinermik pilersaarusiorneq takusinnaavat paasisaqarnerorusukkuit.

Init matullu assilissat nalunaaqutillit

NIA siunnersuutigivaa nalunaarsuiffinnik qalipaatinik ersarissuarnik imaluunniit assilissanik ajornanngitsunik anaanaarfik, siniffik igaffillu nalunaaquteqarnissaat. Taanna assigiinngitsortaqaraluartoq igalaanut skáápinullu atorneqarsinnaavoq: aalersaat assilisaannik aalersaat igalaani, kaffisullu kaffisunut skáápimi. Naqikkit, laminersukkit, nipparukkillu.

Immikkoortiterinermi immikkoortut

Assilissat marluk assigiinngitsut naqikkit, soorlu paarnat naasullu imaluunniit sakkussat igaffimmilu atortut, pappiaqqanut qattunernut. Kipparuk, korfinullu marlunnut immikkoortiterlugit. Qaammarsaanermi tamanna Ataatsikkut Immikkoortiterineq-iupput.

Erinarsuutinut allakkat

Erinarsuutit asanninneqartut amerlagisaanik allanik angisuunik naqikkit erinarsorluni. Taamaallaat atuarsinnaajunnaarlutik amerlavallaanngitsut allattorsimasunik tigumiarlutik nuannaartorujussuusinnaapput.

Ilaqutariit assiliannik qupperneq

Qupperneq ataaseq assilissanik sisamanik arfinililluunniit angisuunik, tassa tamarmik atimik siullermik allassimaffeqarlutik. Nerrivimmi inissinneqarsinnaavoq, kinaassusersorluunniit tigusinnaallugu oqaloqatiginnittussanngorlugu. Nalunaaqutit pulaarlutik tikittartut sulisullu oqaloqatigiinnermut ilanngunneqarsinnaalersittarpai, kinaluunniit aperineqartariaqarnani „Kina una?”

Nerisassiorfiusoq

Ilaqutariit nerisassaannik asanninneqartumik angisuunik allanik naqikkit. Ataatsikkut nerisassiorsinnaavusi, imaluunniit nerisassanik pisoqaasunik oqaluttuarisinnaallusi.

Qanoq ilillutik naqitertaq silatinneqarsinnaasoq neqeroorutillugu suliassatut misigineqartarnagu?

Ilanngussaqatigiissuteqartitut neqeroorutiguk, misilitsinnerutut pinagu.

• Ingerlallutit nammineq aallaruk. „Oqaasilerineq uanga suliarivara. ‘Naatsiivik’ ujarlerniarpiuk?”
• Ataatsikkut suligit. Simmatikkit, imaluunniit ataaseq ujarluni aappaalu kaavilluni.
• Eqqorluarneqartassanngisaannaruk. Alzheimer’s Association-ip angerlarsimaffimmi suliniutit pillugit ilitsersuutaa siunnersuutigivaa sulinerup inerneranut tunngassuteqarneq, inernerup paasineqarnermata pinnagu, aammalu nuannaartorineq naammassineqarnermit pingaarnerullugu.
• Quppernerit sinnerlugit inissikkit. Ilitsersuutip taakku siunnersuutigai atuagassiat, assilissat atuagassiat imaluunniit atuagassiat pisoqaasut ingerlaqqajaalluni inissinneqarnissaat. Oqaloqatigiissutissaqarfissat assilissallu quppernerisa nerrivimmut sanimut ilaasinnaapput.
• Nammineerlutit unitsiguk. Qalipaat affaannarmik qalipaatitsineq ualikkut nuannaartorujussuuvoq. Quppernermillu unitsitsinissaq kaffisorluunniit ataatsimik imerneq aamma ajuunngilaq.

Sumi allanik ujarlerneqarsinnaavit

Taakkua tamaasa spilillit silatinneqarsinnaasallu takukkit, imaluunniit suliassat killiffinnut tamanut naleqquttut takukkit, pappiaqqamik peqarnilluunniit peqartikkulluunniit.