Eqqaamasat: Qisuk, inuunermik oqaluttuaq assillu

Eqqaamasanik ingerlaneq nutserneqarsinnaavoq kisiat itsaq peqatigalugu nuannaarneralugu. Inuit dementiarnik naluneqartut amerlasuut ukiualunnguit matuma siornatigut pisimasut ersarinnerusumik eqqaamallugu, ullaaralaaq pisimasoq pissanganartumillu. Assit, pisat ilisarnaatillit, nipit oqaluttuatillu taakku eqqaaniat ammasinnaavaat, illissinnullu ataatsimoorlusi nuannerinnissamut pisariaqalersitsisinnaapput. Malittarisassaq ataaseq: oqaloqatigiinneq, misissuinerunngisaannartoq.

Eqqaamasanik ingerlaneq sunaava, qanoq misissuinerullu allatigaava?

Eqqaamasanik ingerlaneq tassaavoq eqqaanianik aggersaneq assinik, pisinik, nipinik videonilluunniit atorlugu, inuup nammineq sukkassusaata atorlugu. NHS nassuiaavoq kingorna pisimasut misigissusillu aggersaanerat assinik, pisinik, videonilluunniit nipinilluunniit atorlugu, atuagassiamik imaluunniit tabletimik atorlugu. Misissuinissaq allaavoq: inuk akissuteqarnermik eqqortumik akissassarsiorpoq, tamannalu nuannerinnitsinut taarsiullugu kanngunartinneqalersinnaavoq.

National Institute on Aging malittarisassiuvoq inuk aperiniarlugu suna imaluunniit kina eqqamaqqersoq soqutiginninneqassasoq. Family Caregiver Alliance siunnersuuteqarpoq apeqqutit sivisuumik eqqaanissamut tunngasut pinagit, ornikkullu itsarnersanut oqaloqatigiinneqarluni.

Assinik qanoq misissoqqissaarneqarata oqaloqatigiinneqassaaq?

Takusatit malillugit aallarit, kingornalu inummut ilanngussaqarsinnaanermut inissaq pitsaanartillugu.

1. Sanianiigiittutut ingittaritse. Asseqatigiit akerlilersuussigit illissi peqatigiiffiususi takussutissaqalersinnagu, nittartakkakkut misileraatitut pisoqarnagu.
2. Assinik amerlaqanngitsunik toqqaritse. Assit tallimat pitsaassusillit assinik iluunngasunik amerlasuunik pitsaanerupput. Assit angisut erseqqillu pitsaassusillit naapertuutinneqaqqaartariaqarput.
3. Inuit atit nammineq taasikkit. “Tassa ilissi ataatallu qatitigilaarnerni uulluni” piumassuseq annikillisarpaa.
4. Paasissutissat isiginniakkit. Atisat, biilit, nerisassat, sila, kiinnerillu. “Suna biiliaa. Qaamasorluinnartoq isigisinaavoq.”
5. Kajumissaaritse, piumassuseqaratitsinnagu. “Oqaluttuaruk…” imaluunniit “Suna maluginngilikkit?” Nipaarneq ajornaqanngilaq.
6. Malinnittussaannik malinnigit. Allamik oqaluttuarunik, malinnigit.
7. Nuannernerup nalaani unitsigit. Qasuerneq tungaannarlugu asseqatigiit matullaatit.

Assinik misissueqqissaarneq unitsitsinneqartussanik kajumissutsinik pisariaqartikkuit, conversation cards misiliguk. Ilaqutariit assiisii immikkoortiterinermi nuannisaanermut atorusukkukkit, photo pairs misiliguk; assit toqqakkat browserinniittutuniaqaaqataapput.

Qisuk qanoq sanajuarneqassaaq?

Qisuk tassaavoq inuup inuuneraniit pisinik imalik, tigusinnaasumik oqaloqatiginnissallu ataqatigiissutaasinnaasumik.

1. Qisummik toqqaannartumik ammaruminaatsumillu toqqaagit, soorlu kamimmik kisummik, nasaasamik kisummik imaluunniit qisummik mikisunik qiperusumik.
2. Sammisaq toqqaassuk imaluunniit akuleriikkit. Suliffeqaq, nuannersaagaq, sumiiffik, ukiumut qaffasunut imaluunniit assigiinngitsunik.
3. Pisat toqqaannartut katersukkit. Tallimanit qulinut aallartinnissamut naammappoq.
4. Pisat pingaarutillit assiliat atukkit. Assit allagartallu pingaarutillit assiliartikkit, pingaartitaallu toqqissisimallugit toqqorsivigiuk.
5. Ataatsimut pisat anikkit. Ataaseq tunniuguk, pillugu oqaaseqaatigilaaruk, oqaloqatigiinnerullu sumi ingerlasoq takujuk.

Ilanngunneqarsinnaasut:

• Suliffeqaq: ateqarluni nalunaaqut, sakkussaq mikisoq, atisaqarfimmi nalunaaqutaq, allakkat, nersornaatinut pinnguaq, neriniartarfiup atuagaa.
• Angerlarit: nerisassianik allakkat nammineq allanneqarsimasut, qarsumik errortagaq, tupaallaat nuannarineqartoq imaluunniit nipaajaasaq.
• Nuannersakkat: aalisarnermut atortoq qasuussaq putukujuitsoq, baseballimik arsaagaq, ujalimmik arsaagaq, naasunnguamik igalaaq.
• Sumiiffillit: postkortit, nunap assingi, takornariartarfimmi eqqaamasaq, illoqarfimmi aviisi.
• Ilaqutariit: assit assiliat, meeqqap titartagaa, katitikkallarneq pillugu qaaqqusissut.

Pisat ipilitsorsinnaasut, mikisut miloriartorsinnaasut imaluunniit eqqaanianik aliasuttunik pissuteqarsinnaasut qinernagit, iluarigigukku kisimi.

Inuunermik oqaluttuaq qanoq sanajuarneqassaaq?

Inuunermik oqaluttuaq tassaavoq assinik imalik atuagaq, inuullu inuuneranik allakkanik naatsoqaq. Ataatsimoorluta isigisinnaasavut, pulaarluttunullu isumaginnittunullu inuk tamakkiisumik takorusinnaanngortissinnaavaa.

1. Qanoq ittuusussanik toqqaagit. Ataqqineqartoq poortussanik illersuisoq, assinik naqitat atuagaq, imaluunniit tabletimi assinik takussutissaq.
2. Immikkuualunnguit immikkoortunik pilersaarusiorit. Meeqqatigoorneq, ilinniarneq, sulineq, ilaqutariit, najugaqarfissat, upperisaq, nuannersakkat, nerisassat nipillu nuannarinerpaat.
3. Quppernermut ataatsimut marlunnulluunniit assit ilanngukkit allakkanik angisuunik naatsoqarlutillu: “Mary, 22-nik ukiulik, bankimi sulilerpoq.”
4. Nuannarinerusartakkallu ullumikkut pisartut ilanngukkit. “Kaffi immikkuartartuuvoq. Sapaatikkut erinarsuutit nuannarai. TV nipitooq akaarissavaa.” Tamanna isumaginnittunut tamanut iluaqutaassaaq.
5. Inuk ilanngukkit qanoq piumasaqaateqarnersoq apeqqutaatillugu, assinik toqqaalluni, oqaluttuartarlunilu imaluunniit sananeq misissorlugu.
6. Ingerlaqqigissuaq. Naammassiutinngikkaluarpoq, iluaqutaasinnaalluni.

Eqqaamasanik ingerlaneq siunnersuutillu allat

• Meeqqeriseqarnermini nipinik tusarnaartitsigit sumi allanngortitersinnaanera pillugu oqaloqatigissallutillu. Nipinik suliniutit takuuk.
• Inuutissarsiutinik filminilluunniit nuannarinerpaasinit isiginnaartitsigit.
• Meeqqeriseqarnermini nerisassaq sanaajuk, naatillu oqaloqatigiinneq aallartitsissuk.
• Nunaqarfik meeraagatik nunap assinganik isigilaaritse aqquserngillu ilisarisimasatik malillugit.
• Pisassiivik pisoqqaq imaluunniit atuagassiat pisoqqat isigilaarlugit akeqanik, atisanik biilinillu oqaloqatigissallutillu.
• Oqaluttuat nassataarlugit telefonimi immiussigit, akuerippagu, ilaqutariinnut.
• Oqarasuaatikkut aggersaagit. Video-oqaatikkkut assimik ataaseq takutikkuk; Telefonikkut video-oqaatikkullu takuuk.
• Pulaakkuit assi imaluunniit pisi neqermik nassataruk. Tamanna pulaarneq ajornanngikkallarnerussaaq; Pulaarneq takuuk.

Eqqaamasaq aliasuppat qanoq pisoqarpa?

Eqqaamasat ilai aliasunnermik, perlerornermik erloqinermilluunniit nassataqarsinnaapput. Inuk aliasuppat, unitsigit, tuppallersarlugu, taava ajuallap-aarlutit sammisaqarfimmik allanilluunniit aallartitsigit. Pisimasunik akuerisaasiortitsissanngilat. Family Caregiver Alliance siunnersuuteqarpoq inuk kukkusimasoq isumaa nalornissutiginnagu, misigisaanik takussutissiisaanik akissuteqarniarlutit, taakku ilumoortuusut. Toqusimasoq inuulluarujussuartillugu oqaluttuarpat, misigisaq akissuutiguk: “Eqqaamavat. Ullumikkut oqaluttuaruk.”

Misissueqqissaarnerit qanoq oqaatigaat?

Cochrane-p nalilersuinerani eqqaanermik ingerlatsinerit, misissuinerit 22-it inuit 1,972-it kiisalu isigalugu, paasineqarpoq sunniutai naleqqunngitsut, mikisuullu assigiinngitsorujussuartut, sumiiffimmut ilusissamullu naleqqiullugu. Inuit dementiarnik naluneqartut ajoqutaasumik imaluunniit aserorsinnaasumik uppernarsaatitaqanngilaq. Eqqaamasanik ingerlatsineq siunnersuutigaarput illissinnut ataatsimoorlusi nuannerinnissamut pingaarutilersinnaammat, katsorsaanermut pinnagu. Oqaloqatigiinnermik ajornannginnersaanik paasisaqarnerorusukkuit, oqaloqatigiinnikkut siunnersuutit takuuk.