Paasissutissat: Qasuersaaneq, tapiissuteqarnermut ikiortitsineq

Eqqaamasaanermik ajornartorsiuteqarluni inuk isumagigukku, immaqa ullup kingulliup ingerlanerani, qasullutit, suliassallu naammassisimanngisatit pillugit eqqarsaatigalugit qupperneq una atuarpat. Tamanna nalinginnaavoq. Illit imminut isumaginninneq pitsaasussuteqanngilaq imaluunniit suliassat tamaasa naammassigukkit kingunerisassaanngilaq. Tamanna tassaavoq qanoq illit ingerlalluarnerlutit.

Qupperneq una qasuuttarnerup malunnarsassaanik, ilitsinnut qasuersaarnissamik, ikiorneqarfinnik nassaarniarnerup pillugit, kiisalu USA-mi ullumi qivigisinnaasatit pillugit neqeroorutinik akeqanngitsunik nassuiaavoq.

Qanoq malunnarpa paasissutissaq qasuuttarneranik?

Qasuuttarnerup malunnaraa arriitsumik pitsanngoriarluni, taamaalillutik nammineq malunnarutitit ilisimalluarnerit iluaqutaasinnaavoq. National Institute on Aging (NIA) malunnarutitut paasissutissat qasuuttarnerannut pingaarutillit taakkua nassuiaavai:

• qasunneq, annertoqisussuseq kamalissutsulluunniit misigineq;
• sajunnerusumik kamaneq piumassuseqalerninnerulluunniit;
• kiserlissutsimik ikinngutinillu qimagunneq;
• sininneq ajornakusoq, imaluunniit siniffissaq naammattoqanngilaq;
• aliasunneq neriuuteqarunneqlu, imaluunniit suliniutit ilaat nuannarinerusatit soqutiginninnerugit;
• niaqorlunneq akulikitsumik, timimulluunniit anniarnerit allat;
• timilersuarnissamik nerisassiornerlunilluunniit nammineq iluaqutaasumik piffissaannginnerup;
• ujaasinneq nammineq isumaginninnerlu allat unikkallarneq;
• imigassamik imigassortunik imaluunniit ikiaroornartunik atornerluisitsineq, nakorsamit pisut ilanngullugit.

Alzheimer’s Association malunnarutitut allat ilannguppai, soorlu nappaat qanoq ittoqarnera upperinnissaq, inummut isumagisannut kamaneq („taannaarsinnaanngilluinnarpoq“), siunissamut erseqqissuteqarnissaa, eqqarsaqatigiinnissaq ajornakusoq, kiisalu peqqissutsimut ajornartorsiutit ilinnut sunniuteqalersut. Oqarai nakorsat oqaloqqutigisassavat, malunnarutit taakkua ilutsinni akulikitsumik pisarpata.

NIA-p kajumissutigaa utaqqinnaveersaarnissaq qasukkalaarlutit. Malunnarutitit paasisinnaakkit qanimut, kiisalu iliuuseqalutit.

Ullumi, minutsit tallimat ingerlaneranni, suna iliuuseqarniarsinnavara?

Mikisuumik qasuersaaneq pingaaruteqarpoq. Taamaattoq tamarmik qasuuttarneranik aaqqinniarsinnaanngillat, kisiannili ullup unnuap tungaanut ajornakusup ingerlanerani ikiorsinnaavaatit.

• Silaqanngiffimmut anigit. Silataani ingikkit imaluunniit allaffimmut pisiniarfimmiit isissutissaq alakkarlugu, inuk isumagigavit isumannaatsumillu inissisimasoq pillugu qularinnaveersaarlutit.
• Arriitsumik anersaartorit. Apeqquteq arlalinnik akissuteqarnissinni arriitsumik anersaartorneq. Calm Breathing-imik qasuersaaneq inuk isumagigavit peqatigalugit atorsinnaavat.
• Imertarit nerinillu. Nangminneq nerineq puiorsinnaasarpoq.
• Ikinngutit ataaseq allagartaat. Suna tamaat qinuteqarnaveersaarlutit, attaveqalerniarniarit.
• Ilimmut inuttalerit. NIA-p ilitsinnut isumaginninermut ilitsersuutaa isumaqatiginninniartarai, soorlu „Piginnaasakka tamaasa atorpakka“, „Inuuneqarluartuuvunga, taamaallunilu ajorunnaanngilaq“, kiisalu „Piffissat eqqissisimanerusut peqatigisinnaavavut nuannaartorissavakka“.

Qasuersaaneq sunaava, qanorlu pissarsisinnaavara?

Qasuersaaneq inummut isumagigavit sivikitsumik isumaginninneqarneq tassaavoq, illit qasuersaarnissannut. NIA-p qasuersaaneq pillugu qupperneq nassuiaavoq tassani nalunaarsornerit arlaqanngitsut sapaatit arlaqanngitsunut sivisussusilissinnaasut, aammalu angerlarsimaffimmi, isumaginnittoqarfimmi imaluunniit ullukkut ataatsimiititsivimmi ingerlanneqarsinnaasoq.

Alzheimer’s Association nalinginnaasut suussusaat nassuiaavai:

Kia akiliuppa? NIA naapertorlugu, ilaqutariit, ikinngutit imaluunniit kajumissutsimikkut kikkut ikiortinneqarnerat akeqanngitsoqarsinnaavoq. Kiffartuussinerit immikkut ilinniarsimasut nalunaarsornerup ullulluunniit akiliuttassavaat. Inuk toqusussanut isumaginninnermiittoq, Medicare qasuersaaneq ulluni tallimani tulliuttuni napparsimmavimmi imaluunniit isumaginnittoqarfimmi piginnaasalik annerpaamik akiliussavaa. Medicaid ikiorsinnaavoq. Nammineq ernianut insureriaat amerlasuut qasuersaaneq akiliussanngilaat, kisianni insureriaat allat sivisuumik isumaginninnermik akiliuttussat ilaasa akiliussinnaavaat.

Ilitsersuut: Alzheimer Association siunnersuutigaa qasuersaarnermik kiffartuussisartut misileraanissaat navianartorsiuteqanngitsumik, annertuumik navianartorsiutigaqaruit taimanngajattumillu ikiorneqarsinnaassasut.

Qanoq najukkanni ikiorneqarneq nassaarisinnaavara?

USA-mi ikiorneqarfisat akeqanngitsut amerlasuut najukkanni ikiorneqarniarnikkut aalajangersimasunik ilanngussisinnaavaat.

• Alzheimer-ip ikiortissanut 24/7 oqarasuaat: 1-800-272-3900. Oqarasuaat akeqanngilaq isertuussisorlu, ulluni tamaasa ukiumi assigiinngitsuni ulloq unnuarlu ammasoq, oqaatsini 200-init amerlanerni ikiorneqarsinnaavoq, kalaallisut atorneqarsinnaasumik ikiortissanik nutsikkassanilluunniit. Oqarasuaateqarnermi ikiortinneqarusukkuit 711-imuk qivigit. Ingerlaarnermigut allannguutinik, paasissutissatut qasuuttarnerup pillugit, qasuersaarnermut periarfissanik, najukkami suliniutinik allanillu oqaloqatigisinnaavatit, aammalu isumaginninnikkut siunnersortimik sivisunerusumik oqaloqatigisarnissamut qinnuteqarsinnaavoq. Sulinermiittut nakorsaatitut siunnersuutinik tunniussinngillat.
• Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Eldercare Locator, Administration for Community Living-ip kiffartuussineranut tamanut ammasumik, utoqqalinernut ilaqutariinullu kiffartuussinermut attaveqartitsivoq. Qivigisinnaavat, allagaq nassiussisinnaavat, online-ikkut oqaloqatigisinnaavatit imaluunniit allakkanik nassiussisinnaallutit, imaluunniit sumiiffimmik ujarlerlugulu. Najukkanni Area Agency on Aging-imut tikisitsisinnaavaatit.
• ARCH National Respite Locator Service. ARCH qasuersaarnissamut ujaasisarfik qasuersaarnermi kiffartuussisartunik state-tut nassaarinermik ikiussivoq, aammalu siunnersuutigaa siullermik State Respite Coalition imaluunniit Lifespan Respite program-imut attaveqartassallutit, nunanniittumi taamakkuusoqartaqata. ARCH erseqqissaavoq kiffartuussisartut misissornagit, taamaattumillu misilittagaat kingornussaqalu misissornegartariaqarpatit.

Qanoq ikioqatigiinnik nassaarniaqqissaanga?

Oqarasuaat aperiuk imaluunniit online-ikkut najukkanni peqartut ujaaruk. Alzheimer Association ikioqatigiinnik aaqqissuussivoq paasissutissanut aammalu eqqaasitsisarnermik ajornartorsiuteqartut inunnut, isumasioqatigiinnikkut online-ikkullu, aqutsisunik ilinniarsimmasunik siulersorneqartarlutik. Sumiiffiit amerlasuut ikioqatigiinnik immikkut ittunik aamma neqeroorutigisarpaat, soorlu inersimasunut paasissutissanut imaluunniit inunnut ukiunik inunngornernik imaluunniit siullermik Alzheimerimik misigisimasunut. Aammalu ALZConnected, akeqanngitsumik online-ikkut peqatigiiffik, paasissutissat siunnersuutit nikittuullugit.

Ikioqatigiinni ilitsinnut pitsaasoqarsinnaavoq oqaloqatigalugit eqqarsinnaassallutit, misigisaqarsimasunit ilitsersuutinik peýuteqartunik pissarsisarlugu, aammalu kisimiitsuunnginnerusumik misigisarusukkuit. Siullerpaaq ilinnut eqqortunngippat, allamik misileeqqigit.

Qanoq ilaquttakka ikinngutikkalu ikiorneqaqullunga aperissavakka?

Ersarissumik aperaagit. Amerlasuut ikiuisinnaapput, kisiannili qanoq iliussaanerlutik nalunngilaat. NIA siunnersuutigaa:

• Suliassat allattorsimaffik pigiliuk, allanut suliarineqarsinnaasut, aammalu kikkut toqqaagit.
• Mikisuumik aallartigit, aperineq ajornakusooqata.
• Suliassaq inummut tulluarlugu. Ilaruavit igaasartoq quppinneqarpat, marlunngeqarfimmi unnukkut igavoq. Najugak immersugassanik saqqummiussinermik pitsaanerusoq, allakkanik suliaqarnermi ikiussaaq.
• Allagaq nassiuguk imaluunniit e-mail-eqarit, toqqaannartumik aperineq ajorlusutsit misigigukku.
• Akissutit sungiusaatit misileeqqikkit, ikiorumallutik aperata: „Qujanaq aperinninnut. Taamaattoq ilinnut ikiorsinnaavutit.“
• Ilaanni akissuteqarusunnginnissaat ilimaginngikkit, aammalu ilinnut pisutatut isiginiaraatiguk.

Isumassarsiat allat: aperiuk kina tamarmik sapaatip akunnerani arlanni ullup ingerlanerani inuk isumagigavit ineqarumallugu, sivikitsumillu aallarniarlugu, imaluunniit pulaariarluni peqatigalugit pinngortitagarluunniit. Peqatigiinnikkut pinngortitaqartarnissaq pillugu ilitsersuut pulaartunut agguaanneqarsinnaasumik ingerlanneqarpoq.

Uannut qanoq pisoqarpat?

Manna akuersaaruteqartumik qorsaanut saneqqunneq aallartiguk. NIA siunnersuutigaa ilaquttat ikinngutilluunniit qanorluunniit ilinnut allanngortitsinissamut saqqummiussasut aalajangikkit, aammalu allattorsimaffik pigiliguk, tassani annertuumik navianartorsiutigaqaruit paasissutissat, ikiaroornartut, qanoq iliuuseqarnermut iluaqutaasut, kiisalu suliniutit nuannarinerpaat allatseqqaarlugit. Alzheimer Association aamma siunnersuutigaa inummut isumagigavit nakorsani attaveqarfii aammalu kingulliup tungaanut ikiaroornartut allattorsimaffiat nassaarineqarsinnaasut.

Qanga kiffartuussinermik imaluunniit annertuumik ikiorneqarniassavunga?

Nakorsat oqaloqqutigiguk, qasuuttarnerup malunnarsassai akulikitsumik pisarpata, aliasuttutit misigigukku, imaluunniit ajornartorsiorlutit misigigukku. Nakorsat pillugu ilisimatikkit, illit paasissutissatut suliassaqaravit. NIA erseqqissaavoq siunnersortit aamma isumaginninnermi siunnersortit misigissutsit ajornartorsiornerit aammalu pilersaarusiaqartitsineq pillugu ikiorsinnaasut, aammalu Medicare, Medicaid insureriaallu allat ilaasa tarnikkut peqqissutsimut aningaasartuutinik ilaannik akiliisinnaasut.

Annertuumik ajornartorsiuteqarnersutit misigigukku imaluunniit illit nammineq ajoqusersuiniarnerit eqqarsaatigigukku, 988-imut qivoqit imaluunniit allagartaatit, 988 Suicide & Crisis Lifeline-imut tikippoq, akeqanngitsumillu ulloq unnuarlu aammalu ukiumi tamaasa ammasuuvoq. Kinaluunniit navianartorsiutegarpat, 112-imut qivoqit.

Suliniutit peqatigiinnut ilinnut qasuersaaneqarsinnaappat?

Ilaannikkut. Illit marluk nuannarigissiuk suliniut eqqissisimasoq ullup immikkoortuata arlaqanngitsumik ilitsinnullu inummut isumagiginnullu pitsanngorsinnaavoq: erinarsuutit pisoqaasut tusarnaarlugit, assinik takuniarlutik, imaluunniit Conversation Cards-itut pinngortitaq, akissuteqarnissamut pisoqartitsissanngitsoq. Inuk ataasiakkaalluni nuannariguniuk, Picture Bingo ataatsimoorluni utoqqalinernut katersisarfimmi imaluunniit ullukkut isumaginnittoqarfiusumi qasuersaarnissamut nalunaaquttap akunneranik pissarsisinnaavaatit. Isumassarsiat isumaginnittoqarfiup aqutsisuinermi suliniutit pillugit takujuminaatsit.