Akissut naatsoq
Dementiap kingulliup nalaani suliniutit misigissutsit peqatigisallu qitiuppaat: erinarsuutit asanartat tusarnaarlugit, assakkut tiguaaneq, assanik arratsitsilluni akiuineq, nipituutut atuaaneq, assit isiginnaarlugit, pinngortitamit nipit tusarnaarlugit aammalu igalaap saniatigut imaluunniit silami issiasinnaaneq. Tamakkua tamarmik inissani imaluunniit issiavimmi atorneqarsinnaapput. Suliniutit sivikinnerullugit, kina aamma assat misigissusaat malinnaavigisigit, erinnermillu peqatigiinneq eqqarsaatigalugu suliniutaasinnaasoq.
- Ataneqaqatigiinneq suli ajornanngilaq. Kingulliup nalaani silarsuaq misigissutsitigut pingaarnerpaamik misigisassaaq.
- Erinarsuutit, attuineq siaaluttoq, nipit ilisarisimasat kiisalu sumik mamassaatigisumik tiguaaneq amerlasuunut aperineqarsinnaanngitsut oqarusunngikkaluartut tikippoq.
- Uani siunnersuutit annerpaamik inissani imaluunniit issiavimmiittumut atorsinnaapput.
- Kiaasaq, assat kiisalu anersaaneq malinnaavigisakkit misigissutsit ajunngilluinnartut arsaarineqarsinnaanngippallu, ilisarnaatillu annilaarnartunik takukkit unitsitsigit.
- Sunngiffiit mikisuujuit atornegarnissaannut mianersorigit, nerisassanik imernartunilluunniit tunisineq isumaginninnermi siunnersuisut siunnersuutaat malillugit taamaallaat pitsaanneqassaaq, immaqa nerisassiorneq navianarsinnaavoq.
Quppernermi matumani (immikkoortut 6)
Dementiap kingulliup nalaani inuk oqarusussuseq mikisorsinnaavoq, ullut tamaasa isumaginninneqarnissaminut ikiortinneqarajarlunilu ullullu qaffasinneratigut inissani imaluunniit issiavimmiinneqarluni. Ima misigineqarsinnaavoq peqatigisinnaasoqartoqanngilaq. Suli peqatigisinnaasoqartarpoq. Alzheimer’s Association erseqqippaa inuup nammineq misigissutsiminit ilaa suli sinnilersinnaasoq, aammalu maanna silarsuaq misigissutsitigut pingaarnerpaamik misigisariaqaraat. Erinarsuutit, attuineq, nipimik ilisarisimasumik tusarnaarneq aammalu ilivit eqqissisimasumik peqatigisinnaaneq suli eqquissasitsisinnaapput ataqatigiinnernullu pisoqarsitsisinnaallutik.
Suliniutit suut dementia kingulleq peqatigalugu iluaqutaappat?
Suliniutit misigissutsinut tunngasut siaaluttut aammalu peqatiginninneq nipaaruttoq kingulliup nalaani annersaanerusumik iluaqutaapput. Alzheimer’s Association siunnersuuppoq erinarsuutit asanartat tusarnaarlugit, atuakkanit pingaarutilinnit ilaat atuarlugit, uuliamik tipigissaanermik asanartumik ammikkut akiuineq, aammalu ullup nuannersup nalaani silami peqatigiilluni issiasinnaaneq. National Institute on Aging ima nalunaarusuppoq: oqaluttuarisaanermik, assinik takutitsitsinermik, siaaluttumik attuinermut imaluunniit akiuinermut, erinarsuutinik, nipinik aqqusaartunik imaluunniit pinngortitamit nipinik, kiisalu ilivittut peqatigisinnaaneq namminermi eqqissisitsisinnaasoq.
Alzheimer’s Foundation of America erseqqippaa inuit dementia kingulleq nalunaaqutaqartut amerlasuut sumik tiguaajartariaqartut eqquissaanermut, siunnersuupporlu suliniutinik misigissutsinut tunngasunik siaaluttunik, arratsitsillunilu nuunneqarnissamut, scarf-imik aalatitsineq, erinarsuutinik, uumasunik pulaartitsinermik, inuit attornerannut aammalu eqqumiitsulioriaatsitigut sulisinnaaneq.
Suliniutit inissani imaluunniit issiavimmiittumut
- Erinarsuutai tusarnaartitsigit. Erinarsuutit inunngornerani, uppernermini imaluunniit ilaqutariiminit asanerpaasaannik toqqaarit. Nipi aqqusaaruk qanittullu issiarlutit. Maannattaaq amerlasuut inuuseq atorlugu pattattorsinnaapput imaluunniit erinarsorpaluttorsinnaallutik. Takuuk erinarsuutitigut suliniutit.
- Assakkut tiguaaneq. Assaa tiguaaneq, inukkuppajaarlutit arratsitsillunilu, suliniutaavoq. Suli taamaaliornissat sioqqullugu nalunaarutiguk.
- Assanik arratsitsilluni akiuineq. Uulia mikisoq assakkunnut kiagitsiguk kiguttillu tikillugu inuusaanut arratsitsillutit. Uulia tipigissaqanngitsoq atoruk, imaluunniit tipigissaq inuunermini asaanera, amia naammanngippat.
- Nipituutit atuakkit. Taalliaq asaanartoq, atuakkamit asanartumit ilaa, allakkat oqaatsii imaluunniit timersornerup qupperneranut paasissutissat. Nipit tulliaa oqaaserisat pingaarutaanerunassapput.
- Oqaluttuaqateqarit. Ilaqutariit angalaqatigiinnerannik imaluunniit katinneqarsimanerup ulluanik oqaluttuarit. Akissuteqarniartariaqanngilatit.
- Assit takutikkit. Assimik angisummik ataatsimik isikkut qaffasissusilimmut tigujukku isumassuinermut nassuiaarlugulu. Kikkut assimiittut aperiinnarnagit.
- Sumik mamassaatigisumik tiguaatit. Ersaattoq mappaattoq, fleecemit allaffissaq imaluunniit uumasoq mamassaatigisooq. NIA siunnersuuppoq inummut ersaattoq tiguaatitsineq nuunneqartillugu, taamaasilluni ilinnik imaluunniit inissimaffimmik tigujumaarajarsinnaalluni.
- Pinngortitamit nipit tusarnaartitsigit. Sialuk, mallik imaluunniit timmiaqqat nipaatik nipituumik aqqusaarneqartoq qanoq inneranik nipitoqartitsitsisinnaavoq.
- Silarsuarmut isiginnaartitsigit. Igalaaq ammarlugu, timmiaqqanut nerisassaq igalaap silataani toqqorlugu, imaluunniit naasut assut mikisut neqitnik silataaniit aallarukkit takuniarlugit attorniarlugillu.
- Silammut anigit. Inuk akimut issiavimmi issiasinnaappat, ullup qaffasinnerani tarratsikkumi minuttinik qaffasunnik issiasinnaaneq nuannersinnaavoq.
- Nutsaanik salikkut imaluunniit ersaattoq kiassoq tunisiguk. Arratsitsillutillu nutsanik salinneq ersaattoqlu kiassumik assanut kianullu atorneqarneq isumassuuteqartitsisinnaapput.
- Erinarsuut peqatigalugu arratsitsillutit aalatigit. Scarf oqimaassuaq peqatigilugu aalatillatsigit, imaluunniit assanik erinarsuutit tulleriinnarlugit aalatitsigit. Nuunnissamut aammalu kukkunernut aalatitsinermut, fysioterapeutimut imaluunniit nakorsamut aperiarlugu periutsit isumannaatsut ilikkakkit.
- Equummiitsulioriaaseq eqqaamajunnaarnagu. Mingutsitsineq toqunartoqanngitsoq pappiaqqamut angisumut spuansimik imaluunniit assamik siaruarteruk, ilivillu assannut malillugu. Ingerlaneqartoq pingaaruteqanngilaq.
- Uumasut pulaartut ilagsigit. Qimmeq imaluunniit uumasoq eqqissimasoq inissani imaluunniit siani, inuk uumasunik nuannaarusarsimappat aammalu pissutsit angusaqappat.
- Peqatigilugu arratsitsillutit anersaagit. Qanittumut issiarlutit arratsitsillutillu tusarnaassusilimmik anersaagit. Eqqissisimasumik anersaaneq ilissinnut marluk qanoq inneranut ilaqutaasinnaavoq, aallartillatsigillu unitsillatsigillu.
- Taamaallaat peqatigisigit. Qanittumi issiarlutit, erinarsorpalukkit, mersorlutit imaluunniit nipaarutsikkit atuakkit. Peqatigisinnaaneq naammanarpoq.
Taamaattumik suliniummik qanoq ilaasinnaatitaaneq
- Saavit sianit isersinnaarit. Aqqa atorlugu taallugu atillu nalunaarutiguk, attuutiginnillutillu nipaarutsikkullu oqaalaarit attuinnissat sioqqullugu.
- Ataaseq ataaseq avitseqatigalugu tunisiguk. TV qaminngarlugu erinarsuut tusarnaartitsissanngikkukku. Misigissut ataaseq ataasiakkaat atoruk.
- Sivikitsumik atoruk. Minuttit qaffasinnaat naammattoorsinnaapput. Ullup ingerlanerani piffissat mikisut amerlasuut ataatsimut sivisumit pitsaanerupput.”
- Sioqqullugu inuk naapertuuttiguk. Inuk eqqissisimanersoq qulakkoorsimallu qulakkeeruk. NIA siunnersuuppoq lap board-imik assat toqqorniarlugit aammalu issiakkami qulaani toqqaaneq pillugu.
- Qanoq misigisoq malinnaaviguk. Assat eqqissimasut, kiinaaq siaalunneruneq, isikkut qanoq ittut imaluunniit erinarsorpaluttoqarneq misigissutsimik ajunngitsumillu takutitsisinnaapput. NIA erseqqippaa annerpalunneq, kiinaaq pinngorpalunneq, timimip ilaa illersornissaa imaluunniit tassa pitsaanngorsimasoq annilaarnangaaneq ungasissinnaasut annikillusoqarsimanera malunnarunnaartoq. Unitsitsigit, aammalu isumaginninnermi siunnersuisunut nalunaarutigisigit.
Misigissutsit malillugit ilisimatitsissut
| Misigissut | siunnersuutit | Eqqorsaatit |
|---|---|---|
| Tusarnaaneq | Erinarsuutit asanartat, nipit atuartillugu, pinngortitamit nipit | Nipi aqqusaarlugu; nipi ataaseq kingorna ataaseq |
| Attuineq | Assanik akiuineq, assakkut tiguaaneq, annoraaq mamassaatigisooq, ersaattoq kiassoq | Sioqqullugu apeqqullugulu imaluunniit nalunaarutiguk; amia annerulaartartoq imaluunniit allinneqarsimasoq paasiniaruk |
| Isiginnaarneq | Assit, naasut, igalaakkut isiginnaaneq, pinngortitamik video arrarujussuaq | Sunngiffiit isikkut qaffasissusilimmut tigujukkit; qaamarnaaneq ajunngitsoq, qaamasorluinnaq takutinnagu |
| Tipeqineq | Uulia asaanartoq, naasut nutaat, kaffi silataani suttunnguatsinneqartoq | Tipeqisat sakkortuut atornagit; allergiinik anersaarnermillu ajornartorsiutinik misissukkit |
| Mamaraq | Asaanermik mamaraaraq mikisoq | Nerisassat aammalu qaqugukkut nerineqarnissaannut isumaginninnermi siunnersuisut akuerisaat taamaallaat tunisikkit |
Nakkutilliinermi isumannaatsuunermut maleruagassat
Nakkutilliinermut kingulleq naallugu nerisassiorneq ajornanngorsinnaavoq, NIA-millu mianersoqqussuteqarpoq tamatumuuna miloriarnissamut navianartitsisinnaasoq. Sunngiffiit mikisuujuit qimaatinngikkit, nerisassanillu imernartunilluunniit tunisissanngikkit isumaginninnermi siunnersuisut qanoq ittunik qaqugullu inissisimallugit siunnersuuppata taamaallaat. Attuinerit nalaanni ameq misissorukku naatsii, ameq iluatsillugu allinneqartariaqarajarlunilu. Misigissutsinut tunngasunut suliniutinik isumannaatsunik paasisaqarnerorusukkuit, takukkit misigissutsinut tunngasut suliniutit.
Illit isumaginninnerit
Isumaginninneq kingulliup nalaani timikkut tarnikkullu ajornartoqarpoq, angerlarsimaffimmi imaluunniit pulaartitsinerni. Hospice-imut aammalu palliative care-imut siunnersuisut eqquissasitsiniarnermut, tapersersuineranut pilersaarusiorneranullu ikiorsinnaapput, NIA-millu ikiuutissatut allattorsimavai. Pulaarneq sivikitsoq eqqissisimasorlu iluaqutaavoq; takukkit dementiamik naapertuilluni pulaarneq. Katillugu suliniuteqartitsissutaasuit, isumaginninnermi ataatsimoortut suliniutaat suliniutit naleqqussarniarlugit siunnersuutinik imaqarpoq. atuarniaruk isumaginnittup nammineq isumaginninnera: qasuersaaneq isumaginninnermut pitsaassusermut ilaavoq.
Apeqqutit nalinginnaasut
Suliniutinik suna inissaniittumut dementia kingulleq nalunaaqutaqarluni suliaqarsinnaavunga?
Erinarsuutai asanartai tusarnaartitsigit, assaa tiguk, arratsitsillutik akiuuk uuliamik atorlugu, atuakkamit imaluunniit qinusaanermik asaanermit nipituutit atuakkit, assit takutikkit, imaluunniit pinngortitamit nipit siaaluttut tusarnaartitsigit. Igalaaq ammarlugu silamiittut takusinnaasai pitsanngorsaruk. Suliniutit sivikitsut eqqissisimasullu ataaseq avitsillutik pitsaanerpaat.
Inuit dementia kingulleq nalunaaqutaqartut suli erinarsuutinik nuannaaruteqarsinnaappat?
Amerlasuut pisariaqartitsisinnaavaat. Alzheimer's Association erseqqippaa kingulliup nalaani aamma inuk erinarsuutip meerannguulluni tusarsaasaata tulliaa pattattorsinnaallugu imaluunniit ataatsimoorluni erinarsinnaassasoq. Erinarsuutit inunnguulluni asanerpaasaasaannik toqqaarit nipilu aqqusaarlugu.
Qanoq paasisinnaavara suliniummut nuannaaruteqarni?
Ilisarnaatit mikisut malinnaavigisakkit: tuissat eqqissinneq, kiinaaq siaalunneruneq, isikkut qanoq ittut, erinarsorpaluttoqarneq, assamik kusassinneq imaluunniit anersaaneq arruannerunneq. Kiinaaq pinngorpalunneq, imminnut ungasitsineq, uninngasorneq imaluunniit annerpalunneq misigissutsimik ajornaatsumik imaluunniit anniarnikkut takutitsisinnaapput. Taamaattoqartillugu unitsitsigit, ingerlaqqippallu isumaginninnermi siunnersuisunut nalunaarutigisigit.
Pikkorinnerpa ilinnartinni ilisarinnanga?
Aap. National Institute on Aging erseqqippaa taamaallaat peqatigisinnaaneq eqqissisitsisinnaasoq, attuinerlu, erinarsuutillu oqaluttuarisaanerillu suli dementia annikilliartorlugu eqquissasitsisinnaasut. Nipit attuinerlu ilisarisimasuusinnaapput atit eqqaamajunnaarnagu.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association