Maũndũ 101 ma Gwĩka na Andũ marĩ na Dementia

Ũndũ ũrĩa mwega mũno harĩ mũndũ ũrĩa ũtũũraga na mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie kaingĩ nĩ ũndũ ũrĩa amenyerete gwĩka, wahũthio hanini na ũgekwo hamwe na mũndũ ũrĩa ehokete. Haha harĩ na meciiria 101, magayanĩtio kũringana na mũthemba, o hamwe na ũrĩa ũngĩũhaarĩria na ũrĩa ũngĩũhũthia rĩrĩa wĩra ũritũha. Ndũbataire indo cia mwanya, na ndũbataire kũrĩkia ũndũ o wothe. Mĩaraho mĩega no ĩkorũo ĩrĩ kĩondo kĩmwe kĩa matauro na gĩkombe kĩa kahũa hamwe.

Ũthuuraga atĩa ũndũ ũrĩa mwagĩrĩire?

Thuura kũringana na mũndũ ũcio, ti rũrenda rũrũ: ambĩrĩria na maũndũ marĩa eendete kuuma tene na marĩa angĩhota gwĩka wega ũmũthĩ.

• Wĩciirie wĩra wake na maũndũ marĩa eendete. Alzheimer’s Association ĩtaaragia atĩ mũndũ warutaga wĩra wa ofisi no ekenio nĩ gũtherania mbeeca kana gũhaarĩria marũa, nake mũrĩmi no ekenio nĩ wĩra wa mũgũnda.
• Rora maũndũ marĩa ekaga we mwene. Angĩkorũo thoguo ahataga gĩthaku kĩarĩ o rũciinĩ atarĩ mũndũ ũmũũrĩtie, hũthĩra ũndũ ũcio mũthenya-inĩ.
• Bangaga kũringana na ũrĩa ahotaga. Kũnoga, kũona, kũigua, kũrũara kwa moko na kũrũgama nĩ maũndũ ma bata.
• Rora mũikarĩre wake. Andũ amwe mendaga maũndũ maingĩ na inegene, angĩ magĩĩtigĩra.
• He ũndũ ũcio gĩtũmi. Kũgotha matauro nĩ ũndũ wa iruga rĩa kanitha gũkoragwo na bata gũkĩra ũndũ wa gwĩkenia tu.

Ũtongoria wa kũhũthĩra kũringana na ikinya

Mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie kaingĩ ũgayagwo ikinya rĩa mbere, rĩa gatagatĩ na rĩa kũrigĩrĩria. Maya nĩ marĩĩtwa ma kũhũthĩra tu, ti mabox, na andũ aingĩ magĩaga na mĩthenya mĩega na mĩritũ, nĩ ũndũ ũcio rũmagĩrĩra ũrĩa ũkuona ũmũthĩ. Rũrenda rwa Alzheimer’s Foundation of America kũringana na ikinya rũrũmagĩrĩra njĩra ĩyo.

Ũambĩrĩragia atĩa ũndũ na mũndũ ũrĩ na mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie?

Ambĩrĩria na ũndũ mũnini, wambĩrĩrie hamwe nake, na ũtũme gũtuĩke ũhũthũ gwĩtĩkĩra. Andũ aingĩ no meriragĩrie gũikinyĩra no makona kũbanga kana kwambĩrĩria kũrĩ kũritũ.

1. Thuura ihinda rĩrĩa arĩ na hinya, kaingĩ rũciinĩ.
2. Haarĩria indo ciothe mbere nĩguo mũhote kwambĩrĩria o hĩndĩ ĩyo.
3. Mũũrie ũteithio, ti ũndũ wa kwĩonania: «No ũndeithie na ici?»
4. Wee mwene wambĩrĩrie. Gotha tauru rĩa mbere na ũreke anyiitanĩre nawe. Kuonania nĩ kwega gũkĩra gũtaarĩria.
5. Mũhe itigari rĩmwe o ihinda.
6. Wĩke gĩcunjĩ kĩrĩa kĩritũ mũno. Alzheimer’s Association ĩtaaragia atĩ no ũthime indo wee mwene, ũcooke ũmũnengere rũciko ahuragie.
7. Reke eke wega wake. Matauro magothĩtwo na njĩra ĩngĩ nĩ mega.
8. Tigai rĩrĩa maũndũ magũtiga gũkenia. Kwĩnyogonya, kũnyarara mothiũ kana kuuga «ndingĩhota» nĩ cionereria cia kũgarũra kana kũhurũka.

Rora makĩria ũrĩa mũngĩĩka hamwe na mataaro ma kwaria.

Mawĩra ma o mũthenya mũciĩ

Mawĩra ma mũciĩ nĩ maũndũ marĩa mamenyereire na marĩ na bata, na nĩ ũndũ ũcio nĩ kũndũ kwega gwa kwambĩrĩria. National Institute on Aging ĩtaaragia wĩra wa kũhũũra thaani, kũhaarĩria metha, kũhata, gũtherania marũa na kũgotha nguo ta maũndũ marĩa andũ mangĩkenio nĩmo. Meciiria mangĩ harĩ mawĩra ma mũciĩ.

1. Gotha matauro mahiũ. Ita kĩondo kiumĩte mũthithũ-inĩ ũkĩige metha-inĩ na mũgothage mũrĩ hamwe. Thutha-inĩ, kũmaringithia na kũmaigĩrĩra nĩ ũteithio mũnene o naguo.
2. Gũcookereria thogithi. Ambĩrĩria na rangi mũno itiganĩte. Thutha-inĩ, gũtherania iria njerũ na iria ndune nĩ kũiganĩra.
3. Haarĩria metha. Mũnengere mũthemba ũmwe wa indo o ihinda. Haarĩria handũ hamwe wee mwene ta kĩonereria.
4. Oga kana ũhũũre thaani. Maaĩ mahiũ marĩ na thabuni na thaani itangĩũrĩka. Kũhũũra ũikarĩte nĩ ũhũthũ harĩ magũrũ.
5. Kũgũta metha. Mũnengere taama nyiigĩte thutha wa kũrĩa. Nĩ wĩra wa ma harĩ moko marĩa matarĩ ũhurũko.
6. Gũtherania marũa. Ibuku cia matangazo na marũa ma gũte mathenya-inĩ ma «kũiga» na «gũte». Tiga marũa ma mbeeca ma ma kũndũ kũraya.
7. Gũtinia makuponi. Makasi matarĩ mũthia mũũgĩ na maratathi ma matangazo ma thoko. Thutha-inĩ, gũthiũrũrũkĩria irio iria endete nĩ wega o naguo.
8. Gũtherania mbeeca cia tũcunjĩ. Therania mbeeca ikombe-inĩ kana ũciĩkĩre mĩkanda-inĩ. Tiga indo nini angĩkorũo mũndũ ũcio ekĩraga indo kanua.
9. Kũhata kana kũgũta rũkũngũ. Kĩhato kĩhũthũ gĩthaku-inĩ, kana kĩndũ kĩa kũgũta rũkũngũ kĩrĩ na mũtĩ mũraihu mũikarĩte.
10. Kũteithia kũruga irio. Kũthambia mboga, gũtambũrũra nyeni, kũhuria. Wee wĩke wĩra wa kahiũ na wa mwaki.
11. Kũruga irio cia mũciĩ cianyu. Hũthĩra karatathi karĩa kandĩkĩtwo na guoko gwake, korũo ũkarĩ nakuo. Thutha-inĩ, no atuĩke mũcami.
12. Gwĩka mawĩra ma ofisi. Kũgotha marũa, kũmekĩra mabahasha na kũmaĩkĩra stempu, kana kwandĩka rũrenda rwa gũgũra indo hamwe.

Nyĩmbo

Nyĩmbo iria mamenyereire no ihikĩre andũ o na rĩrĩa ciugo iritũha. Mataaro ma nyĩmbo ma Alzheimer’s Association mataaragia nyĩmbo iria mamenyereire, gũtarĩ matangazo na TV ĩhorereirio. Rora maũndũ ma nyĩmbo.

13. Haarĩria rũrenda rwa nyĩmbo ciake. Nyĩmbo cia ũnini wake, cia ũhiki wake, cia kanitha na cia mũtũũrĩre wake.
14. Inai hamwe. Ambĩrĩria wee mwene kũina. Kũhuhũra kana gũthikĩrĩria no kũiganĩre.
15. Rũmagĩrĩra mũgambo. Hũũra hĩ, hũũra maru kana hũũra ngoma nini. Nĩ kwega mũikarĩte na ikinya rĩa kũrigĩrĩria.
16. Rũgarũga. Rũgarũga kahora riiko-inĩ, kana mũĩnyogonyage mũrĩ mũikarĩte mũnyiitĩte moko.
17. Thikĩrĩria albamu yothe. Nyĩmbo ĩrĩa endete kuuma kĩambĩrĩria nginya mũthia, hamwe na kahũa na gũtarĩ ũndũ ũngĩ.
18. Aranĩriai ũhoro wa nyĩmbo. Mũĩre eerane ng’ano, ti maũndũ ma kũririkana tu: «Njĩĩra ũhoro wa marũgarũga marĩa mwathiaga.»
19. Rorai nyĩmbo cia video kana kĩgomano. Kĩonetio kĩrĩa eendete no kĩtuĩke hwaĩini mwega. No mũtithie ihinda o rĩothe.
20. Hũũra kĩndũ kĩa nyĩmbo kĩrĩa amenyerete. Mũndũ wahũũraga piano tene no akenio nĩ nyĩmbo nguhĩ; thutha-inĩ, mĩgambo mĩnini hamwe.
21. Thikĩrĩria nyĩmbo iria irainagwo hakuhĩ. Kĩgomano kĩnini kĩa itũũra kana kĩa kwaya. Ikarai hakuhĩ na mũrango.

Kũririkana: mbica, indo na ng’ano

Kenai mahinda ma tene hamwe mũtarĩ kũgerania. Tiga ciũria ta «Nĩũririkanaga…?» na «Ũyũ nũũ?», hũthĩra ciugo cia gwĩta ng’ano handũ ha ũguo. Rora maũndũ ma kũririkana.

22. Rorai ibuku rĩa mbica. Uga ũrĩa ũrona: «Kaĩ nguo ĩyo nĩ njega-ĩ. Njĩĩra ũhoro wa mũthenya ũcio.» Ĩtĩkĩra marĩĩtwa marĩa arahũthĩra.
23. Thondekai kĩboxi kĩa kũririkania. Kĩboxi kĩa iraatũ kĩrĩ na indo cia muoyo wake, ta karatĩ ka wĩra kana karatathi ka irio. Ruta kĩndũ kĩmwe o ihinda.
24. Thondekai ibuku rĩa ng’ano ya muoyo. Mbica nini o karatathi hamwe na ũtaũri wa ndemwa nene. Nĩ ũteithagia arĩa angĩ mamũmenye wega.
25. Hũthĩrai tũkaratĩ twa kwaranĩria. Tũkaratĩ twa kwaranĩria tũnyiitanagia mbica na kĩũria kĩa kwaria ũhoro.
26. Thondekai kĩara kĩa mbica cia famĩlĩ. Photo pairs itũmaga mbica cianyu mwene ituĩke kĩara kĩa kũringithania.
27. Rorai sinema cia mũciĩ kana TV cia tene. Aranĩriai ũhoro hamwe handũ ha kũũrania ciũria.
28. Hutiai indo cia wĩra wake wa tene. Kĩbanga, stethoscope, ibuku rĩa mahesabu. Kaingĩ moko nĩmo matongoragia ng’ano.
29. Rugai irio iria aarĩaga arĩ mũnini. No ahurie, acame kana aikare riiko-inĩ hamwe nawe.
30. Rora ibuku rĩa mabũrũri ma kũndũ aarĩ. Rũmagĩrĩra njĩra iria amenyerete ibuku-inĩ inene rĩa mabũrũri mũkĩaranĩria.

Maũndũ ma kwĩka na moko

Wĩra wa moko nĩ wa gwĩka, ti wa gũthondeka kĩndũ kĩega mũno. Hũthĩra indo cia andũ agima na irĩ na ũgitĩri. Rora wĩra wa moko na ũthondeki.

31. Haka mbica na rangi wa maaĩ. Karatathi gakaramu, rangi nini. Kũambĩrĩria kũngĩkorũo kũrĩ kũritũ, tongoriai mĩcoro ya mbere hamwe.
32. Haka rangi mĩcoro ya andũ agima. Mahũa kana mĩcoro ya nguo, ti tũrũme twa twana. Mabuku maitũ ma kũhaka rangi mekaga thimũ-inĩ kana makĩrintwo.
33. Thondekai kolagi. Tiniai mbica cia mũgũnda, ngari kana irio kuuma ibuku-inĩ cia matangazo mũcinyiitithie. Thutha-inĩ, gũthuura mbica tu no kũiganĩre.
34. Haarĩria mahũa. Mahũa ma thoko na ndigithũ. Thutha-inĩ, mathĩgĩ manini ndigithũ-inĩ.
35. Tuma kana hũũra koroshe hamwe. Mĩhari mĩhũthũ na sindano nene. Thutha-inĩ, kũgĩa ndigi tũbira.
36. Thondekai tũkaratĩ twa famĩlĩ. Hũũra stempu, wĩandĩke kana ũgemie tũkaratĩ twa gũciarwo na twa kũhonio harĩ andũ a ma.
37. Ũmba rĩũmba rĩa kwĩumĩria rĩo rĩene. Haka thaani nini. Hũthĩra indo itarĩ na ũũru na ũikare hakuhĩ.
38. Noora na ũthondeke mbaũ. Kĩboxi kĩa nyũmba ya nyoni kĩrĩ kĩarĩ gĩatinetwo na ibati rĩa kũnoora, hatarĩ mashini. Rora maũndũ ma arũme.
39. Andĩka kana warie marũa. Harĩ mũcũkũrũ kana mũrata wa tene. Kwandika kũngĩkorũo kũrĩ kũritũ, mũndũ ũcio no aarie nawe ũkĩandĩka.

Nja na mũgũnda

Riera rĩega na ũtheri wa mũthenya nĩ mĩrata mĩega. Rora maũndũ ma nja na mũgũnda.

40. Itĩrĩra mĩmera maaĩ. Ndoo nini na nyũngũ nini. Kũitĩrĩra maaĩ o mũthenya gũteithagia mũthenya ũgĩe na mũtaratara.
41. Handa mũmera nyũngũ-inĩ. Mĩige metha-inĩ nĩguo gũtikagĩe mũndũ wa gũturia maru. Tũmera tũnini nĩ tũhũthũ gũkĩra mbeũ.
42. Kũruta riya kana kũruta mahũa marĩa momĩte. Wĩkĩre mogorobũ, na wĩke handũ hanini o ihinda.
43. Kũhũrũra mathangũ. Handũ hanini tu. Thutha-inĩ, kũnyiita mũhuko ũhingũke nĩ wĩra wa ma o naguo.
44. Gũceera njĩra ĩrĩa mamenyerete. Gũthiũrũrũkĩria kũndũ mũtũũraga kana nginya kĩboxi-inĩ kĩa marũa. Njĩra nguhĩ nĩ njega.
45. Gũikara nja hamwe. Gĩtĩ gĩthaku-inĩ mũthenya mũrĩu. Rorai matu kana andũ marahĩtũka.
46. Kũhe nyoni irio. Iyũriai kĩndũ kĩa irio cia nyoni hamwe na mũcirorage kuuma ndirica-inĩ.
47. Kũthambia ngari. Ndoo, thibũnji, hwaĩini ũrĩ na ũrugarĩ. Kũhoro mĩrĩmo ya magũrũ nĩ wĩra mwega wa itigari rĩmwe.

Maũndũ ma mahĩndĩ

Kũhutia, kũnungĩra, kũcama, kũigua na kuona ituĩkaga cia bata mũno rĩrĩa mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie ũthiaga na mbere. NHS ĩgwetaga nyĩmbo, indo cia kũnyiita na kũmĩrĩra moko harĩ ikinya rĩa kũrigĩrĩria. Rora mbere kana harĩ na mĩrimũ ya kũgwatwo nĩ kĩndũ kana ũgwati wa kũgĩa mũmero; rora maũndũ ma mahĩndĩ.

48. Kũmĩrĩra moko. Mũũrie mbere na ũhũthĩre maguta manini. Hũthĩra matarĩ mũnungo mũingĩ ndũmenyete ũhoro wa ngothi kana wa mĩrimũ ya kũgwatwo.
49. Kũhutia nguo cia mĩthemba. Kĩondo kĩrĩ na nguo cia velvet, corduroy, guoya na satin cia kũhutia na kũgotha.
50. Kũnungĩra mboga cia mũtararĩko na kahũa. Kũnya mũkũndũ kana rosemary moko-inĩ. Tiga mĩnungo mĩingĩ harĩ mũndũ ũrĩ na thĩĩna wa kũhuhia.
51. Kũmũcanũra njuĩrĩ. Kahora na ũhooreri, angĩkorũo nĩakenagio nĩ ũguo.
52. Kũhũthĩra taama ĩhiũ. Ya moko na ũthiũ mũthenya wa heho. Geria ũrugarĩ mbere.
53. Kũgeria ebironi ya gwĩkenia. Tũboci tũnene na zipu cinyiitithĩtio wega. Rora gũtirĩ kĩndũ kĩngĩruta.
54. Kũcama kĩndũ kĩega kĩrĩa endete. Gĩciko kĩnini, kĩrĩ mũthemba ũrĩa angĩhota kũrĩa na ũgitĩri.
55. Gũthikĩrĩria mĩgambo ya indo cia kũũmbwo. Mbura, ndiihũ cia iria kana nyoni ikĩina na mũgambo mũniini.
56. Kũrora kĩndũ kĩrathiĩ kahora. Thamaki thũngũrũrũ-inĩ, video ya indo cia kũũmbwo kana ira rĩkĩgwa.

Tũtũra na mĩthako

Tũtũra tũkoragwo twega rĩrĩa gũtarĩ thaa ya gũtarania, ciatira kana gĩthĩnĩkio. Kĩmwe kĩambĩrĩria kuoneka ta kĩgerio, kĩige. Rora gũthuura mapu na tũtũra na tũtũra twa kwĩroria.

57. Kũringithania mbica. Picture pairs nĩ ĩrekaga mbica cionekage, nĩ ũndũ ũcio nĩ ũndũ wa kuona, ti wa kũririkana.
58. Kuona mbica ĩhaanaine. Find the same ĩheanaga mĩthuuro ĩĩrĩ nginya ĩna. Aranĩriai ũhoro wa o mbica.
59. Gũtherania ikondo-inĩ. Sort together nĩ ta gũtherania thogithi thimũ-inĩ.
60. Kũrũmia mĩthako ya icunjĩ inene. Mbica cia andũ agima, na icunjĩ nini. Picture puzzle ĩrekaga mbica yothe ĩonekage. Meciiria mangĩ harĩ mĩthako ya andũ arĩ na mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie.
61. Kũruta kĩara kĩa karati kĩa tene. Kĩrĩa marutaga mĩaka mĩingĩ. Thutha-inĩ, gũtherania karati kũringana na rangi no gũtuĩke kĩara.
62. Kũruta domino. Ringithania mĩthia. Thutha-inĩ, kũmĩrũmia mũhari no kũiganĩre.
63. Gũcaria ciugo cia ndemwa nene. Word search ĩrĩ na ciugo cia gũthiĩ na mwena wa ũrĩo na wa thĩ tu, na no ĩrintwo.
64. Kũrĩkia thimo iria mamenyerete. Finish the saying nĩ ĩrekaga muone mũthia ihinda o rĩothe.
65. Kũruta mbica bingo. Picture bingo nĩ njega harĩ famĩlĩ na ikundi. Teithiai gũcooka tũrũũri hatarĩ thĩĩna.
66. Kũruta damu. Tiga mawatho marũhĩĩgio mũno. Kũruta mbaara-inĩ mũkĩaranĩria no kũiganĩre.

Kwĩnyogonia mwĩrĩ

NIA ĩtaaragia gũceera, kũhũũra baiskeli ĩtarathiĩ kũndũ, kũrũngĩrĩria tũbande, gũikania mũbira mũororo kana balũni, kũoya tũkopo twa thũpu na video cia kwĩroria mwĩrĩ cia andũ akũrũ. Aria na ndagĩtarĩ mbere ya kwambĩrĩria ũndũ mwerũ, makĩria harĩ na thĩĩna wa kũrũgama.

67. Gũikania balũni. Ikarai mũkĩũnganaga. Ĩthiaga kahora, nĩ ũndũ ũcio nĩ ĩhũthũ kũnyiita.
68. Rũmagĩrĩrai video ya kwĩroria mwĩrĩ mũikarĩte ĩthondekeirũo andũ akũrũ, mũrĩ hamwe.
69. Kwĩrũngĩrĩria na kabande. Kũgucia moko kahora na kabande kahũthũ mũikarĩte.
70. Kũoya tũkopo twa thũpu. Kũambararia moko kahora, no mũhote kũmekĩra nyĩmbo.
71. Kũhũũra baiskeli ĩtarathiĩ kũndũ. Ndakika nini na hinya mũnini, ũrĩ hakuhĩ.
72. Kũrũgarũga na itambaya. Inyogonia itambaya ihũthũ kũringana na nyĩmbo, mũikarĩte kana mũrũgamĩte.
73. Gũceera mũrĩ na gĩtũmi. Gũtwara marũa kana kũgũra kahũa. Gĩtũmi kĩa gũthiĩ gĩkoragwo kĩrĩ kĩa ndũire.
74. Kũhurũka na kũhuhia hamwe. Hoorera hamwe na kũhuhia na ũhooreri.

Maũndũ ma gũkorũo na andũ angĩ

Gũkorũo na andũ nĩ kwa bata o na rĩrĩa marĩĩtwa maritũha, na ikundi nini nĩ ihũthũ gũkĩra nene. NIA yugaga atĩ mũndũ no akorũo ataririkanaga mũgeni nũũ, no akenio nĩ gũkorũo hamwe nake. Rora gũceerera.

75. Gĩa na mũgeni ũmwe kana eerĩ o ihinda. Gũceerera kwa ihinda inini nyũmba ĩtarĩ na inegene, mũrĩ na mbica cia kũrora.
76. Aria na famĩlĩ na video. Mĩario mĩkuhĩ, mũgambo ũmwe o ihinda. Rora mĩario ya thimũ na ya video.
77. Geria gĩceerera kĩa kũririkania. Mĩcemanio ya kwĩyendera harĩ andũ arĩa matũũraga na mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie na arĩa mamamenyagĩrĩra. Ũria kĩrĩndĩ kĩa gũteithia andũ akũrũ kũu mũtũũraga kana harĩ kĩndũ ta ũguo hakuhĩ.
78. Rĩa nja ihinda rĩtarĩ andũ aingĩ. NIA ĩtaaragia mũkawa ũrĩa mumenyerete, ũtarĩ na inegene, ihinda rĩtarĩ andũ aingĩ, na metha hakuhĩ na kanyũmba ka ũthiũ.
79. Ceerera kĩrĩndĩ kĩa andũ akũrũ kana handũ ha gũikinyĩra mũthenya. Nĩ ũndũ wa gũkorũo na andũ harĩ we na kũhurũka harĩ wee.
80. Gũikara na ciana. Gũceerera gũkuhĩ na kũhooreire kwa twana twa ciana cianyu, kana gũthomera mwana mũnini ibuku rĩa mbica.
81. Rora ngathĩti hamwe mũkĩnyua kahũa. Thoma mĩtwe ya ngathĩti na mũgambo. Mũtugo ũcio nĩ wa bata gũkĩra ũhoro ũcio mwene.
82. Teithia mũndũ ũngĩ. Gotha maratathi ma kanitha kana thondeka gũkaratĩ harĩ mũndũ wa itũũra.

Maũndũ ma wĩtĩkio na ma roho

Rũmagĩrĩra mũtugo wa wĩtĩkio wa mũndũ ũcio, kana ũndũ ũngĩ o wothe ũngĩmwagĩrĩra. NIA ĩgwetaga mathomo marĩa mamenyereire, gũthoma Maandĩko, nyĩmbo cia wĩtĩkio, mahooya, gwĩcũrania na mĩtugo ya mĩthenya mĩnene.

83. Thiĩ mathomo-inĩ marĩa mamenyerete. Thuura marĩa matarĩ na andũ aingĩ, ikarai hakuhĩ na njĩra, na ũmenyithie andũ arĩa marĩ kuo ũhoro wa mũrimũ wa gũkua mwĩciirĩrie.
84. Rora mathomo na thimũ mĩthenya ĩrĩa gũthiĩ nja kũritũha.
85. Hoyai kana mũthome hamwe. Ciugo iria mamenyereire, mũkĩthomaga kahora. No anyiitanĩre nacio harĩ gĩcunjĩ kĩrĩa amenyerete.
86. Inai nyĩmbo cia kanitha kana cia wĩtĩkio cia mũtugo wake.
87. Rũmagia mĩtugo ya mĩthenya mĩnene. Matawa ma bateri, kĩrathimo, na mathaga marĩa maahũthagĩra hĩndĩ ciothe.
88. Ikarai na ũhooreri hamwe. Ikarai mũgũnda-inĩ kana mũrorage riũa rĩkĩriga kũhũa hamwe.

Nyamũ cia mũciĩ na nyamũ ingĩ

NIA ĩtaaragia kũhe nyamũ irio, kũmĩcanũra, kũmĩceerithia, kana gũikara na gũmĩnyiita.

89. Canũra ngui kana kanyau gatarĩ na ngũĩ na mĩkonjo mĩraihu na mĩhooreire.
90. He nyamũ irio hamwe. Wee thima irio; we aikĩrĩre.
91. Ceerithia ngui hamwe. Wee nyiita mũkwa.
92. Kũnyiita nyamũ maru-inĩ. Kanyau gatarĩ na ngũĩ karĩ ibarũgũ-inĩ no kahoorerie mũndũ.
93. Amũkĩra nyamũ iria iciarĩirũo. Mĩciĩ ya kũrũmbũiya andũ na handũ ha gũikinyĩra mũthenya ĩmwe ĩkoragwo na mĩceera ya nyamũ. Ũria kũu mũtũũraga.
94. He nyamũ ya nguo ĩhaanaine na ya ma. Gũtarĩ nyamũ ya ma, andũ amwe nĩmakenagio nĩ kũnyiita kanyau kana ngui ya nguo ĩhaanaine na ya ma. Mĩhe o ũguo, ti ta kĩndũ gĩa gwĩkenia gĩa twana, na ĩtĩkĩra angĩrega.

Maũndũ ma imera

Rũmagia mĩtugo, no ũmĩhũthie makĩria. NIA ĩtaaragia gũtua maũndũ marĩa mangĩhoteka na kũgĩa na handũ ha ũhooreri ha kũhurũkĩra mĩthenya-inĩ mĩnene ĩrĩ na andũ aingĩ.

95. Gemagia mũciĩ kũringana na imera. Ihenya, mũrĩnga wa mũrango kana mahũa merũ metha-inĩ.
96. Ruga kĩndũ kĩega kĩa mũthenya ũcio. Kũgĩa mũtu kana kũhaka biskuti icing. Wee wĩke wĩra wa riko.
97. Kũhamba mathaga. Mathaga matangĩũrĩka, ũkamũnengera ĩmwe o ihinda.
98. Gũthiĩ na ngari kuona matawa. Gũthiĩ na ngari hwaĩini kwa ihinda inini gũtiendaga ũndũ ũngĩ tiga gũkorũo hamwe.
99. Handa tũbũbũ twa gĩthimo. Handa tũbũbũ nyũngũ-inĩ hĩndĩ ya gĩathĩ na weterere tũmĩre.
100. Kũruta mahuti ma mbembe kana kũruta njegũ mboco-inĩ. Wĩra wa gĩthaku-inĩ hĩndĩ ya riũa, mũrĩ na mbakũri maru-inĩ.
101. Kwĩandĩkĩra tũkaratĩ twa mĩthenya mĩnene. We ekĩandĩke, ekĩre stempu kana ahinge; wee wĩke wĩra wa marandĩresĩ.

Ĩ mangĩkorũo ũndũ ũcio ndũrathiĩ wega?

Tiga, na ũgerie ũndũ ũngĩ ihinda rĩngĩ. NIA ĩtaaragia kũrora kũrakara na kũreka mũndũ ũcio arorage tu angĩkorũo nĩguo endete. Kũrega kaingĩ kuonagia atĩ wĩra ũcio nĩ mũritũ, ihinda ti rĩega, kana harĩ na ũndũ ũngĩ ũramũthĩĩnia, ta ruo, ng’aragu kana inegene. Ũtue mũhũthũ makĩria, geria tene mũthenya, kana wee mwene wambĩrĩrie na ũrone kana nĩegũnyiitanĩra nawe. Rora rĩrĩa arega na kũaga ũhurũko hwaĩini.

Nĩguo ũmenye ũrĩa ũngĩiganĩra maũndũ maya gatagatĩ ka irio na kũhurũka, rora mũtaratara mũhooreire wa mũthenya. Nĩguo ũmenye indo iria ũngĩkorũo wĩhaarĩirie nacio, rora maũndũ ma kũrinta, na angĩkorũo ũtongoragia gĩkundi, rora maũndũ ma ikundi cia kũndũ gwa kũrũmbũiya. Kũhurũka gwaku nawe nĩ kwa bata: rora kwĩmenyagĩrĩra harĩ mũrori.