Kũririkana: Mabokisi, Ūhoro wa Mũtũũrĩre na Mbica

Kũririkana nĩ ũrĩa mũndũ angĩkenagĩra maũndũ ma tene mũrĩ hamwe. Harĩ andũ aingĩ arĩa matũũraga na kĩrĩa gĩtũmaga mũndũ ariganĩrwo, maririkano ma mĩaka mĩingĩ mĩhĩtũku no makorwo marĩ mega gũkĩra maũndũ marĩa mekĩkire rũciinĩ rũrũ. Mbica, indo iria imenyereku, nyĩmbo na ng’ano no ihingũre maririkano macio na imũhe kĩndũ kĩega gĩa kũgayanĩra. Watho ũmwe tu: nĩ mĩario, ti kĩgerio.

Kũririkana nĩ kũrĩkũ, na gũtĩkĩrĩte atĩa na kũgeria?

Kũririkana nĩ kũgayanĩra maririkano na njĩra ya mbica, indo, nyĩmbo kana video, na mĩtũkĩ ĩrĩa mũndũ ekwenda. NHS ĩtaaragĩria ta kũgayanĩra maũndũ na ng’ano cia tene mũteithĩtio nĩ mbica, indo, video kana nyĩmbo, thĩinĩ wa ibuku kana kĩgũrũ-inĩ. Kũgeria nĩ kũndũ kũngĩ: gũtũmaga mũndũ ahe macokio marĩa magĩrĩire, na ũndũ ũcio no ũrehere gĩconoko handũ ha gĩkeno.

National Institute on Aging ĩandĩkĩte kũũria mũndũ kana nĩaririkanaga ũndũ kana mũndũ ta ũndũ ũrĩa wagĩrĩirwo nĩ gwĩtheemwo. Family Caregiver Alliance ĩtaarĩria gwĩtheema ciũria iria ciĩhokete kũririkana kwa ihinda inini na kwaria ũhoro wa maũndũ ma tene mũno.

Ūngĩaria atĩa ũhoro wa mbica ũtageretie?

Ambĩrĩria na kĩrĩa ũrona, ũcooke ũtige mweke wa mũndũ kuongerera ũndũ angĩkorwo ekwenda.

1. Ikarai mwĩgaranĩtie. Oyai ibuku rĩa mbica gatagatĩ kanyu nĩguo mũrore hamwe, no ti kũgeria mũrĩ mĩena ĩĩrĩ ya metha.
2. Thuura mbica nini. Mbica ithano njega nĩ njega gũkĩra bokisi ĩthekire. Mbica nene na itonekaga wega nĩcio njega.
3. Ta andũ wee mwene. «Ũyũ nĩwe na Baba mũthenya wanyu wa kũhikania» nĩkũeheragia mĩritũ.
4. Aria ũhoro wa tũndũ tũnini. Nguo, ngari, irio, riera, mothiũ. «Ngari ĩyo nĩ njega mũno. Ĩonekaga ĩkeng’ara.»
5. Ĩta, no ndũkaahatĩrĩrie. «Njĩĩra ũhoro wa…» kana «Nĩ kĩĩ ũrona?» Gũkira ki nĩ wega.
6. Rũmĩrĩra ũrĩa arathiĩ. Angĩambĩrĩria kwaria ũndũ ũngĩ biũ, thiĩ nake.
7. Tiga rĩrĩa maũndũ mekũrehera gĩkeno. Hinga ibuku rĩa mbica mũtanogio.

Nĩ ũndũ wa mĩario ĩrĩ na mbica ĩhaarĩirie, geria conversation cards. Nĩguo ũgarũre mbica cia mũciĩ waku ituĩke mũthako mũhooreri wa kũhũrania, geria photo pairs; mbica iria ũthuuraga igũikara kĩgũrũ-inĩ gĩaku.

Ūngĩthondeka atĩa bokisi ya kũririkania?

Bokisi ya kũririkania nĩ kĩndũ gĩa gwĩkĩra indo cia mũtũũrĩre wa mũndũ nĩguo acihũthagĩre na aciaragie ũhoro wacio.

1. Thuura bokisi ĩrĩ hinya na ĩrĩ hoore kũhingũra, ta bokisi ya iraatũ, bokisi ya ngũbia kana ithandũkũ inini rĩa mbaũ.
2. Thuura mũthemba ũmwe kana mĩthemba mĩingĩ. Wĩra, ũndũ ũrĩa endaga gwĩka, handũ, ihinda, kana tũndũ twa mĩthemba yothe.
3. Cookanĩrĩria indo ngitĩre. Indo ithano nginya ikũmi nĩ nyingĩ cia kwambĩrĩria.
4. Hũthĩra mbica cia kũiga cia indo cia bata. Ĩga mbica na marũa ma bata marĩa matangĩhũthĩrwo handũ ha mangĩ na ũige ma mwanya wega.
5. Ruta kĩndũ kĩmwe o ihinda. Nengera kĩmwe, waria ũndũ wakĩo, na wone mĩario ĩgũthiĩ na kũ.

Maũndũ marĩa mũngĩĩkĩra:

• Wĩra: baji ya rĩĩtwa, kĩndũ kĩnini kĩa wĩra, kamenda ka nguo ya wĩra, ibuku rĩa mathabu, mbini ya mũrĩgiti, ibuku rĩa irio rĩa kũrĩa kwarĩ irio.
• Mũciĩ: karita ka mũtũũrĩre wa irio kandĩkĩtwo na guoko gwake, gitambaya kĩa gĩcooki, gitambaya kĩrĩa endete kana tai.
• Maũndũ marĩa endaga gwĩka: mũtego wa thamaki ũtarĩ na ndogora, mũbira wa baseball, mũkanda wa ndigi, kaburi ka mbegũ.
• Kũndũ: makarita, mabũu ma njĩra, kĩndũ kĩa kũririkania kĩa rũgendo, gĩcunjĩ kĩa ngathĩti ya itũũra rĩao.
• Andũ a mũciĩ: mbica cia kũiga, mũcoro wa mwana, rũũri rwa ũhiki.

Tiganai na indo njũgĩ, indo nini iria ingĩmerio, na kĩndũ o gĩothe kĩngĩrehere maririkano mooru, tiga no mũmenye nĩgĩetagĩrĩra.

Ūngĩthondeka atĩa ibuku rĩa ũhoro wa mũtũũrĩre?

Ibuku rĩa ũhoro wa mũtũũrĩre nĩ ibuku rĩerũ rĩa mbica na tũhoro tũnini tũrĩa tũtaaragĩria mũtũũrĩre wa mũndũ. Nĩ kĩndũ kĩa kũrora hamwe, na gĩteithagia arĩa mokaga gũceera na arĩa mamũmenyagĩrĩra kuona mũndũ wothe.

1. Thuura mũthemba. Bainda ĩrĩ na mĩkebe ya kũiga mabatari, ibuku rĩa mbica rĩrĩa rĩthondeketwo, kana gĩcunjĩ kĩa mbica kĩgũrũ-inĩ.
2. Bangai icunjĩ nini. Ūnini, cukuru, wĩra, mũciĩ, kũndũ kũrĩa maatũũraga, wĩtĩkio, maũndũ marĩa mendaga gwĩka, irio na nyĩmbo iria mendete.
3. Ĩkĩrai mbica ĩmwe kana igĩrĩ o karatathi hamwe na ũhoro mũnini, wandĩkĩtwo na ndemwa nene: «Mary, mĩaka 22, akĩambĩrĩria wĩra bengi-inĩ.»
4. Ĩkĩrai maũndũ marĩa endaga na mĩtugo yake. «Anyuuaga kahũa na iria. Endaga nyĩmbo cia Kiumia. Ndetĩkagĩra TV ĩrĩ na mbugĩrĩrio nyingĩ.» Ũndũ ũyũ ũteithagia mũndũ o wothe ũrĩa ũramũmenyagĩrĩra.
5. Gĩa mũndũ ũcio handũ o ũrĩa ekwenda, gũthuuraga mbica, kũheana ng’ano kana o kũrora rĩgĩthondekwo.
6. Thiĩi na mbere na kwongerera. No mũhũthĩre o na rĩtanarĩĩka.

Mĩthemba ĩngĩ ya kũririkana

• Hũũrai nyĩmbo cia ihinda rĩrĩa maarĩ anini na mwarie ũrĩa imatwaraga. Rora mĩtugo ya nyĩmbo.
• Rorai sinema cia mũciĩ kana mĩthemba ya TV ya ihinda rĩrĩa mendete.
• Rugai irio cia ũnini wao na mũreke mũtararĩko ũtongorie mĩario.
• Rorai bũu ya njĩra ya itũũra rĩao na mũrũmĩrĩre njĩra iria imenyereku.
• Hũthagĩrai ibuku cia tene cia indo kana magazini na mwarie ũhoro wa thogora, mĩthemba ya nguo na ngari.
• Rekodia ng’ano ciao thimũ-inĩ, mũmetĩkĩrĩtie, nĩ ũndũ wa andũ a mũciĩ.
• Gayanĩrai hĩndĩ ya mĩario ya thimũ. Onia mbica ĩmwe hĩndĩ ya mĩario ya video; rora mĩario ya thimũ na ya video.
• Thiĩ na mbica kana kĩndũ rĩrĩa ũgũceera. Nĩkũheanaga gũceera ũndũ mũhooreri wa kwaria ũhoro wakĩo; rora gũceera.

Ĩngĩkorwo kĩririkano nĩ kĩa kĩeha?

Maririkano mamwe no marehere kĩeha, kwĩrira kana guoya. Mũndũ angĩthĩĩnĩka, tiga, mũhoorerie na ũgarũre mũhoro kana mũtugo na ũhooreri. Ndũkagerie kũgiana ũhoro wa ũrĩa gwekĩkire. Family Caregiver Alliance ĩtaarĩria kwĩtheema kũgeria kũringĩrĩria mũndũ atĩ nĩehĩtie na ĩkaringĩrĩria gũcokia na njĩra ĩringaine na maigua marĩa onanagia, marĩa marĩ ma ma. Angĩaria ũhoro wa mũndũ ũrĩa wakuire ta arĩ muoyo, cokia na njĩra ĩringaine na maigua: «Nĩũramwĩriragĩria. Njĩĩra ũhoro wake.»

Ūringithanio ũkoiga atĩa?

Ũringithanio wa Cochrane wa kũririkana, ũrĩa warorire magerio 22 na andũ 1,972, wonire atĩ moimĩrĩro matiarĩ amwe, maarĩ manini na nĩmangĩarĩrĩte kũringana na kũndũ na mũthemba. Ndwonire ũira wa atĩ nĩkwagĩire na ũũru harĩ andũ arĩa matũũraga na kĩrĩa gĩtũmaga mũndũ ariganĩrwo. Tũraringĩrĩria kũririkana tondũ no gũtũme mũgĩe na ihinda rĩega na rĩrĩ na bata mũrĩ hamwe, no ti ta ũrigitani wa ũgima wa mwĩrĩ. Nĩ ũndũ wa mĩario mĩhooreri makĩria, rora mataaro ma kwaria.