Oviungura

Oviungura vyOkunyanda vyOmahakaeneno

Tji tja rororerwa Oruve rwokulesa oruminute 6I otjimbumba tja Golden Moments · Omuhingo wetu wokutjanga

Ezira efupi

Golden Moments u yandja oviungura vyokunyanda vyomahakaeneno vya paturuka: okupaaha omambo mozombaze ozonenene, omapandje wokutjanga ovivara, oukarata womeripura nozovirongo noukarata wokubinga yozovirongo. Paturura kutja orupa ndwa gamewa nu u ungurise okambutona kOkunyanda. Nyanda mozombaze ozonenene, ozombaze ozongahu nu u tware otjiungura tjimwe porupa rumwe. Omapandje nga ungurwa ponganda, otja orupa rwondjiviro yongarero poo orunyando rweyuva arihe, wina maye vatere.

  • Oviungura vyetu vyokunyanda vya paturuka: Okupaaha Omambo, Okutjanga Ovivara, Oukarata wOmeripura nOkubinga yOzovirongo. Orupa aruhe rwomanyando ru na okambutona kOkunyanda.
  • Nyanda mozombaze ozonenene, ozongahu nondjerera ndji munika nawa, nu u tware otjiungura tjimwe porupa rumwe.
  • Opepa ozonḓeu poo okarata okondeu ka pupwa nawa momake nu ka ha tjitwa ozombamba moruveze. Kuta omapandje ngu maye ungurisiwa rukwao nozombenḓe zokutjanga nokuzemba.
  • Omapandje nga ungurwa ponganda, otja orupa rwondjiviro yongarero, orunyando rweyuva arihe poo ouṋepo wozovirongo komivero, omapupu nu maye ungurisiwa nawa.
  • Orupa ndu rwa nyandwa oruisaneno, kawokutara ouvara. Okutjita orupa rwaro, poo okuhina okutjita otjiṋa, ku ri nawa.
Koutara imbwi (Omitara 5)
  1. Oviungura viṋe vyokunyanda vya paturuka mbi mu yandja?
  2. Mbi nyanda vi oviungura kutja vi rire omapupu okungurisa?
  3. Omapandje warwe ngu maye vatere ngu mo yenene okungura ponganda
  4. Mbi yandja vi orupa ndu rwa nyandwa nokuhina okutjivirika otja okurihonga?
  5. Ku mo vaza ovingi

Poruveze rumwe otjiungura otjiwa tjinene orupa rwopepa nombenḓe potjiriro tjomokombitha. Omapandje nga nyandwa kaye hepa okutungirwa omasa, omambo womahitiro poo otjiraisiro, nu omapupu okuyeṱa komaryangero poo kotjira tjombunga. Orupa ndwi ru kahurura oviungura vyokunyanda vyetu vya paturuka, omuano wokuvinyanda kutja vi rire omapupu okumuna nokupata, nomapandje omapupu tjiva nga ungurwa ponganda ngu maye vatere omaṱunḓu novature votjiungura tjomanyando.

Oviungura viṋe vyokunyanda vya paturuka mbi mu yandja?

Tu yandja oviungura vine vyokunyanda vya paturuka. Paturura orupa rumwe rwomanyando nga nu u ungurise okambutona Print kutja u mune omuhingo mbu wapira okunyandwa.

Otjiungura tji tja nyandwa Otjikwaye Tji wapera
Okupaaha Omambo Okupaaha omambo mozombaze ozonenene nomambo ngu maye kayenda kourio nokokehi uriri Oruveze oruporore nombenḓe; omundu ngwa suverere omanyando womambo
Okutjanga Ovivara Omapandje wokutjanga ovivara, okunyandwa poo okutjanga ovivara kotjiraisiro Oruveze oruporore rwokutunga; pomikaro avihe nombatero
Oukarata wOmeripura Oukarata wozovirongo nomapulo omapaturuke womeripura otja kotjina Omaryangero, omiriro vyomaṱunḓu, ozombunga zomazemburukiro
Okubinga yOzovirongo Oukarata wokubinga nozovirongo moruveze rwonomora, nomuisanene komurungu Oviṱuwo vyokutjevera, orupa rwomanyando weyuva, omaṱunḓu

Okupaaha omambo mozombaze ozonenene

Okupaaha Omambo ku ungurisa ozombaze ozonenene nu ku tjaera omambo okukayenda kourio nokokehi uriri, nokuhina omambo ngu maye ryangasana poo ngu maye kayenda kokurwe. Ungureye pamwe: omundu umwe ma resere embo moruteto, ingwi warwe me ri paha. Tji okupaaha omambo kwa rire ouzeu, roroheye okuzengurura ondekurona ondenga yembo arihe pamwe, poo mu resere uriri oruteto rwomambo nu mu hungire kembo arihe.

Omapandje wokutjanga ovivara

Omapandje wOkutjanga Ovivara maye nyandwa nozombenḓe zomivara poo omapensele womivara, poo maye tjangwa ovivara kotjiraisiro mokutonena kovivara nokuzambo korupa rwotjiperendero. Komapandje nga nyandwa, yandja ozombenḓe ozondeu nomivara omititi poruveze rumwe. Tara omuhunga wetu woviungura vyomake komiano vyokutjaera okutjanga ovivara ku kare otjiṋa tjomundu omunene nu tji tja porora.

Oukarata womeripura

Oukarata wOmeripura ye waneka otjiperendero otjingahu nepulo epaturuke, otja „Ndji serekarera ohunga na…” poo „Ove mo munu tjike?” Ye tjangwa otjomaineno omapaturuke, kaye ri omapulo wokurora. Nyanda otjira, u ye tetaure, nu u tware oukarata ouṱiṱi mondjatu komaryangero poo popezu nongodi komiriro. Wina ye ungura nawa mozombunga zomazemburukiro.

Oukarata wokubinga yozovirongo

Oukarata wOkubinga yOzovirongo ye ungurisa ozovirongo moruveze rwonomora. Nyanda okarata kemwe komunyande auhe nu u ungurise omuisanene komurungu kokombiuta, ko-TV poo koprojeka. Tu tunduuza okuisana nga tji oukarata wauhe wa ura, kutja ape ha kara omundu ngwa isiwa pendje. Tara oviungura vyombunga moviṱuwo vyokutjevera komuhingo wokuryanga otjira.

Mbi nyanda vi oviungura kutja vi rire omapupu okungurisa?

Omarundurukiro omaṱiṱi momuano mbu mo nyanda maye eta ombangu onene.

Tjita kutja vi rire omapupu okumuna

  • Ozombaze ozonenene, ozongahu. Ungurisa omuhingo omunene wokunyanda mbu mau yenene okukara porupa. Yandja ozombaze ozonḓeu okutara poo ozomonyato.
  • Ondjerera ndji munika nawa. Inga ozondeu kombanda yopepa ozombapa poo ozoserama. Yandja omizemba oviporokoto poo omizemba vyomivara.
  • Opepa ndwa ha yere ri sesepura ondjerera kehi yozondjerera ozondeu.
  • Tara omeho nozombandi zokuzuva. Alzheimer’s Association mai tja ouzeu wokumuna nokuzuva mau yenene okutjita omerihungiriro ye rire omazeu, nu mai tunduuza kutja vi tarwe aruhe. Ondjerera ombwa, ndji hiyaṋene wina i vatera.

Tjita kutja vi rire omapupu okupata

  • Opepa ozonḓeu poo okarata okondeu ka kara rwarara, omapupu okutoora, nu ka yenena okungurisiwa potuingi.
  • Okapande kokutjatera poo otjiṋa tji tja ha ningire orupa ru tende tji vatera kutja orupa ru ha tende.
  • Ozombenḓe ozondeu poo omapensele omanene omapupu okupata pozombenḓe ozonde.

Tjita kutja vi yenene okungurisiwa rukwao

  • Kuta omapandje poo u ye twa motupa twomambo otupaturuke. Ungurisa ozombenḓe zokutjanga nokuzemba mokupaaha omambo noukarata wokubinga, nu u zembe kombunda.
  • Toorora otupa tu twa ha yere tji ondjerera tji ri ouzeu, nu u rurumise ozombinga zoukarata mbwa kutwa notuteto kutja wu rire oupupu okupata.
  • Twa otjimbamba tjoviṋa mbi wa suvera kutja o ha nyanda orupa tjingero otjivike atjihe.

Tjita kutja vi kare omapupu

  • Otjiungura tjimwe porupa rumwe. Okupaaha omambo kumwe poo otjiperendero tjimwe, kavi ri oviungura ovingi mbya ṱizirwa pamwe.
  • Oruveze orwapa oruingi. Orupa ndu nomaundjiro omengi ru yenena okurira ouzeu.
  • Omazuvarisiro nga ha reswa, tji tji tji yenena. Raisira omundu okutjita moruveze rwokuresa.
  • Teta orupa. Tji orupa aruhe tji rwa ri oruingi, ru teta pokati poo u ru peta kutja orupa uriri ru munike.

Omapandje warwe ngu maye vatere ngu mo yenene okungura ponganda

Kaye ri omapandje aehe ngu maye vatere nge ri omanyando. Inga omapupu okungura nomutjange worukombita notjinyandisa.

Orupa rwondjiviro yongarero

Orupa rumwe rwokutja „owami ngu” notjiperendero, ena omundu ndi ma vanga okuisanewa naro, ku ma za, oviungura vye, eṱunḓu, ovikurya mbya suvera, omizumbi noviṋa mbi mavi mu yanḓiparisa poo mbi mavi mu ṋingisa ouzeu. Dementia Australia mai tunduuza embo rozemburukiro nomaundjiro wongarero yomundu, imbi mbya suvera novandu ovananḓengu, okuvatera ovaryangerwa novatjevere nokuhinga omeripura.

Ri vatera tjinene mozombongo novyombo ovipe vyokutjevera. NIA mai tunduuza okuyandja kovature vozombongo orupa rwondjiviro yomundu ndu ru kahurura omuhingo womundu weyuva, ena ndi ma vanga, imbi mbya suvera na imbi mbya ha suvere, imbi mbi mavi eta ouzeu, nozondjivisiro zouyehame nḓu ha hungirwa.

Orunyando rweyuva

Orunyando orupupu, orunene rweyuva nozombunḓe, omambo omaṱiṱi notjiperendero otjiṱiṱi korupa aruhe: ombapira yomuhuka, okuyenda, ombapira yomutenya, okupumina, omizumbi, ombapira yongurova. Oruyano rwokutjevera eyuva arihe rwa Alzheimer’s Association ru tunduuza okutwapo otja komaruveze omawa womundu weyuva, nokupenduka nokurara pozombunḓe nḓe sana nokusaneka pokati kotjiungura nokupumina. Ru twa poruveze pu ru munika, mape ya porutjereko, nu ru kare rwa tjindika. Tara omuhunga wetu worunyando rweyuva komaundjiro warwe.

Ouṋepo wozovirongo komatuwo nozombakete

NIA mai tunduuza okungurisa ouṋepo womivara omivivara poo ozovirongo ozongahu okutwa ouṋepo kotuwo twomeva, kotuwo twokurara nokokombitha. Ondunge ndji mai ungura wina kozombakete nozombangu: otjiperendero tjomasokisi kombakete yomasokisi, ovikombe kombangu yovikombe. Nyanda, kuta nu u ye namberere.

Otjira tjokutoorora

Nyanda ozovirongo okuza movyama vivari ovipupu, otja ovihape nozongara poo oviungurisiwa novitjuma vyokombitha, kokarata okondeu. Vi tetaure nu mu vi toororere movimbamba vivari pamwe. Omuhingo womanyando ingwi komurungu oToororera Pamwe.

Omapandje womambo womaimburiro

Nyanda omambo womaimburiro omasuverwa mozombaze ozonenenene kokwimba pamwe. Nangarire ovandu mbe ha tji resa tjinene mave yenene okunyanda okupata orupa.

Orupa rwotjiperendero tjeṱunḓu

Orupa rumwe nozoviperendero vine poo hamboumwe ozonene zeṱunḓu, atjihe nena rondenga kehi yaro. Ru yenena okukara potjiriro kutja omundu auhe e ru toore nu ma hungire ko. Ouṋepo u vatera ovaryangerwa novature okuya momeripura, nu kape nomundu ngu ma hepa okupura „Ouṋe ingwi?”

Okarata komuhingo wokurunga ovikurya

Nyanda omuhingo wokurunga ovikurya otjisuverwa tjeṱunḓu mozombaze ozonenene. U ungurise okurunga pamwe, poo okuhungira uriri kovikurya vyorukuru.

Mbi yandja vi orupa ndu rwa nyandwa nokuhina okutjivirika otja okurihonga?

Ru yandja otjotjiṋa tji mamu haṋa, katjiṋa tji tji ma rorwa.

  • Kara pehi nu u ute ove omuini. „Ami me ungura mokupaaha omambo nga. Mo vanga okundjivatera okupaha ‘otjikunino’?”
  • Ungureye pamwe. Pindasana, poo omundu umwe ma paha nu ingwi warwe ma zengurura.
  • O zemburukisa kutja pa ri mondjo poo pa posemba. Omuhunga wa Alzheimer’s Association woviungura ponganda mau tunduuza okuyandja ombango komuano, koviṋa mbya za mo, nokunyanda moruveze rwokuyenenisa.
  • Twa omapandje poruveze pu maye munika. Omuhunga tjingewo mau tunduuza okutwa omambo womazemburukiro, omambo wozoviperendero poo omambo omakuru poruveze pu maye yenene okutoorwa. Oukarata mbwa nyandwa nomapandje wozoviperendero mape ya kara potjiriro otjiṱiṱi momuano tjingewo.
  • Kurama aruhe tji mo vanga. Orupa oruhwaṋi rwokutjanga ovivara omutenya omuwa. Okutwa orupa pendje nokunwa oteya wina ku ri nawa.

Ku mo vaza ovingi

Tara omanyando aehe nomapandje wetu ngu maye nyandwa, poo tara oviungura pomikaro avihe komirari vyarwe, nopepa poo nokuhina opepa.

Omapuriro yeuva kehe

Oviungura vyenu vyokunyanda vyomahakaeneno vya paturuka are?

Ii. Omapandje wOkupaaha Omambo, Okutjanga Ovivara, Oukarata wOmeripura nOkubinga yOzovirongo korutjandja ndwi maye ungurisiwa nokunyandwa nokuhina okusuta. Paturura orupa rwomanyando nu u ungurise okambutona kOkunyanda.

Oviungura viṋe vyokunyanda mbi ri nawa komahakaeneno?

Omapandje omawa omapupu, omapaturuke nu womundu omunene: okupaaha omambo mozombaze ozonenene nomambo ngu maye kayenda kourio nokokehi uriri, omapandje wokutjanga ovivara noṋaṋa ozongahu, oukarata wozovirongo mbu uta omeripura, nokubinga yozovirongo yozombunga. Toorora otjiungura otja kozondando nomasa womundu nai, nu u tware otjiungura tjimwe porupa rumwe.

Mbi tjita vi kutja omapandje ye rire omapupu okumuna nokungurisa?

Ungurisa ozombaze ozonenene, ozongahu, inga ozondeu kombanda yopepa ozombapa poo ozoserama, noruveze oruingi. Nyanda kopepa ozonḓeu poo okarata okondeu kutja orupa ru kare rwarara, toorora opepa ndwa ha yere okuṱera ondjerera, nu u ungurise okapande kokutjatera poo otjiṋa tji tja ha ningire orupa ru tende. Okukuta omapandje ku ye vatera okutuurunga orure.

Hi yenene okunyanda oviungura vyenu motjiṱuwo tjokutjevera poo morupa rwomanyando weyuva are?

Ii. Ovature votjiungura tjomanyando mave yakurwa okunyanda omapandje wetu kovature nozombunga. Okubinga yOzovirongo ya ungurirwa ozombunga nu i na omuisanene komurungu ngu mo yenene okuraisa ko-TV poo koprojeka.

Ozongondzero

Tu twa ko oviungura nozondando ndo outara imbwi tji u zama ko. Aihe ya taryerwe nawa oruve outara imbwi tji wa rororerwa.

  1. Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
  2. Daily Care Plan · Alzheimer's Association
  3. Alzheimer's Caregiving: Home Safety Tips · National Institute on Aging
  4. Taking a Person With Alzheimer's Disease to the Hospital · National Institute on Aging
  5. Visiting someone with dementia · Dementia Australia
  6. Communication · Alzheimer's Association

Wa zikamene omunyando omuhororeke?

Oviuriro ovinene, kape nomutarero woruve, kape nomarano nu kape notji tji hepa okuriyandja kurova. Nyandee pamwe morungovi rwoye.

Tora omanyando inga pamwe nove

Oruvara rwa Golden Moments rwouhinga rwa iPhone, iPad na Android: ovisere vyoviuriro ovinene, omanyando nozofoto zekunduriro royi, nozongovora zoviuriro mbi ungura nokuhina Wi‑Fi. Kaku nombatero yorakondu, ozombongwa, oruve poo omarano.