Yn answoor giare
Ayns meenaghtys s’jerree, ta obbraghyn bentyn rish ny tushteyghyn as rish dty heshaght: cloie kiaull ennoil, cummal laue, masshey laue dy moal, lhaih magh, jeeaghyn er jallooyn, sheeanyn nature as soie ec uinnag ny mooie. Ta ad shoh gobbraghey ayns lhiabbee ny caairrey. Cum traa ghiare, jeeagh er eddinyn as laueyn son comfort, as cooinnee dy vel ve kionfenish ny obbyr hene.
- Ta kiangley foast jantagh. ’Sy çhiaght s’jerree, ta’n persoon gennaghtyn y theihll trooid ny tushteyghyn erskyn ooilley.
- Ta kiaull, bentyn meen, coraaghyn ennoil as reddyn bog dy chummal dy mennick roshtyn gys sleih tra nagh vel focklyn gobbraghey ny smoo.
- Ta bunnys dagh eie ayns shoh gobbraghey son persoon ayns lhiabbee ny caairrey.
- Jeeagh son comfort as neu-chofford ayns yn eddin, ny laueyn as yn ennal, as scuirr ec cowrey erbee dy anvea.
- Shaghney reddyn beggey, as cur bee ny jough er-lheh myr ta’n skimmee kiarail coyrlaghey, er-yn-oyr dy vod sluggey çheet dy ve neu-hickyr.
Er y duillag shoh (6 rheynn)
Ayns y çhiaght s’jerree dy veenaghtys, foddee dy vel persoon loayrt feer veg, feme cooney lesh dagh kiarail gaghlaa as caa mooar jeh’n laa ayns lhiabbee ny caairrey. Foddee eh gennaghtyn nagh vel veg faagit dy yannoo ry-cheilley. Ta. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod paart jeh’n persoon hene tannaghtyn, as ec y traa shoh ta’n theihll er ny hennaghtyn erskyn ooilley trooid ny tushteyghyn. Foddee kiaull, bentyn, coraa ennoil as dty heshaght sheeoil foast cur gerjagh as shallidyn dy chiangley.
Cre ny obbraghyn ta cooney ayns meenaghtys s’jerree?
Ta obbraghyn tushtee aashagh as sheshaght sheeoil cooney smoo ’sy çhiaght s’jerree. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey cloie kiaull ennoil, lhaih ayrnyn jeh lioaryn scanshoil, rubbal ooyl lesh soar ennoil er y chrackan, as soie mooie ry-cheilley er laa aalin. Ta’n National Institute on Aging cur rish skeealyn, jallooyn, bentyn meen ny masshey, as kiaull, sheean bane ny sheeanyn nature, as t’eh gra dy vod dty enish ny lomarcan cur fea.
Ta’n Alzheimer’s Foundation of America gra dy vel feme lajer ec sleih ’sy çhiaght s’jerree dy mennick dy chummal red ennagh faggys daue son gerjagh, as t’eh coyrlaghey obbraghyn tushtee aashagh, sheeyntyn meen, gleashaghey scarf, kiaull, shilley beiyn, bentyn dooinney as ellyn seyr.
Obbraghyn son persoon ayns lhiabbee ny caairrey
- Cloie yn chiaull oc. Reih arraneyn vo’n aegid oc, veih’n chredjue oc ny veih’n lught-thie oc. Cum y sheean injil as soie faggys daue. Eer nish, ta paart dy leih tappey meoir ny hummaal. Jeeagh er obbraghyn kiaull.
- Cum ad er laue. Ta cummal laue, lesh stroakey meen yn oard-veg, ny obbyr hene. Abbyr hoshiaght cre t’ou jannoo.
- Cur masshey laue moal. Çhiow beggan ooyl ayns dty vassyn as stroak veih’n uillin gys barr ny meoiryn. Reih ooyl gyn soar, ny soar v’ad dy kinjagh graihagh er my ta’n crackan oc cur lesh.
- Lhaih magh. Daan ennoil, ayrn ass lioar deyr, screeuyn crauee ny duillag spoyrt. Ta rihm dty choraa ny s’scanshoil na ny focklyn.
- Insh skeeal. Loayr mychione troailt lught-thie ny’n laa ren ad poosey. Cha lhiass dhyt freggyrtyn.
- Jeeagh er jallooyn. Cum un jalloo mooar ec y traa ec leval ny sooillyn as cur coontey jeh dy çheh. Shaghney briaght quoi t’ayn.
- Cur red bog dy chummal. Eaddagh-thallee fillit, peesh dy phloog ny beisht veg bog. Ta’n NIA coyrlaghey cur eaddagh-thallee da’n persoon dy chummal tra t’ad er nyn ngleashaghey, dy vel eh ny sloo laik lhieu greimmey ort ny er y thie-stoyr.
- Cloie sheeanyn nature. Foddee fliaghey, tonnyn ny kiaull eean ec sheean injil cur fea da shamyr feiyr.
- Cur yn cheu-mooie stiagh. Foshl ny coodaghyn uinnag, cur beealtee eean çheu-mooie jeh’n uinnag, ny cur stiagh kuse dy vlaaghyn noa ny duillagyn dy yeeaghyn orroo as dy ventyn roo.
- Gow mooie. My oddys y persoon soie ayns caairrey-queeyl, foddee kuse dy vinnidyn ’sy scaa er laa meein ve feer aalin.
- Broo y folt oc ny cur eaddagh çheh daue. Foddee kiarail meen, moal as eaddagh çheh son laueyn as eddin gennaghtyn kiarailagh.
- Gleashaghey dy meen marish kiaull. Crouee scarf eddrym ry-cheilley, ny craa ny laueyn lesh rihm arrane. Son sheeyntyn as gleashaghey altyn, briagh da fir-lhee fys-chorp ny ben-voirr dy yeeaghyn dhyt aghtyn sauçhey hoshiaght.
- Jean ellyn seyr. Skeayl daah nagh vel dewol er pabyr mooar lesh sponge ny laue, fo stiurey dty laue hene. Cha nel torryn cair.
- Cur failt er shilley beiyn. Peht sheeoil er y lhiabbee ny er y ghlioon, my row yn persoon graihagh er beiyn as my ta’n ynnyd cur kied da.
- Jean ennal dy moal ry-cheilley. Soie faggys daue as jean ennal dy moal as dy akin. Foddee Ennal Fea coyrt coyrle diuish y jees, as t’ou goaill toshiaght as scuirr.
- Bee ny lomarcan kionfenish. Soie faggys, hum, snaie ny lhaih dy sheeoil. Ta ve kionfenish dy liooar.
Kys dy rheynn obbyr ec y traa shoh
- Tar er y hoshiaght. Abbyr yn ennym oc as dt’ennym hene, as loayr dy moal as dy meen roish my vennys oo roo.
- Cur un red ec y traa. Cur y çhellveeish ass roish cloie kiaull. Jean un tushtey ec y traa.
- Cum eh giare. Foddee kuse dy vinnidyn ve dy liooar. Ta ymmodee shallidyn ghiare trooid y laa ny share na un traa liauyr.
- Jean ad coffordagh hoshiaght. Jeeagh dy vel y persoon coadit dy mie. Ta’n NIA coyrlaghey boayrd-glioon dy chur y laueyn er as dy chooney lesh y chorp uachtaragh tra t’ad soie seose.
- Jeeagh er y freggyrt. Ta laueyn feayshil, eddin ny s’meeley, jeeaghyn ’sy tooill ny hummaal cowraghey comfort. Ta’n NIA gra dy vod geamyn, crampyn eddin, coadey ayrn jeh’n chorp ny anvea doaltattym ve ny cowraghyn dy phian. Scuirr, as insh da’n skimmee kiarail.
Coyrle tappee lurg tushtey
| Tushtey | Eieyn | Cur tastey |
|---|---|---|
| Clashtyn | Kiaull ennoil, dty choraa lhaih, sheeanyn nature | Cum y sheean injil; un sheean ec y traa |
| Bentyn | Masshey laue, cummal laue, eaddagh bog, eaddagh çheh | Briagh ny cur raaue hoshiaght; jeeagh nagh vel y crackan jiarg ny brisht |
| Fakin | Jallooyn, blaaghyn, yn reayrt veih’n uinnag, feeshan nature moal | Cum reddyn ec leval ny sooillyn; soilshey mie, gyn sollyssid |
| Soar | Ooyl ennoil, blaaghyn noa, coffey er y ghoaill faggys | Shaghney soaryn lajer; jeeagh son allergaghyn as ennal |
| Blas | Blass beg jeh blas ennoil | Ny lomarcan bee as teaystyn ta’n skimmee kiarail gra dy vel ad sauçhey |
Sauçhys ec y traa shoh
Foddee sluggey çheet dy ve doillee ’sy çhiaght s’jerree, as ta’n NIA cur raaue dy vel shen cur rish y ghaue dy phlooghey. Ny faag reddyn beggey er-gerrey, as ny cur agh bee ny jough ayns ny teaystyn as ny staydyn ta’n skimmee kiarail coyrlaghey. Jeeagh er y chrackan dy meen liorish obbraghyn bentyn, er-yn-oyr dy vod y crackan raip ny broo dy aashagh. Son tooilley mychione eieyn tushtee sauçhey, jeeagh er obbraghyn tushtee.
Kiarail ort hene myrgeddin
Ta kiarail ’sy çhiaght s’jerree creoi er y chorp as er ny faireyghyn, eddyr ec y thie ny liorish shilley er thie kiarail. Foddee skimmee hospys as kiarail gerjaghee cooney lesh comfort, cooney as plannal, as ta’n NIA cur ad myr bun dy chooney. Ta shilley ghiare, heeoil feeu; jeeagh er cur shilley er persoon ta cummal marish meenaghtys. My t’ou stiurey possanyn, ta obbraghyn possan ayns thieyn kiarail cur eieyn son coyrt sessoonyn er-lheh. As lhaih my saillt kiarail ort hene son kiarailderyn: ta fea ny ayrn dy chiarail dy mie.
Feyshtyn cadjin
Cre ny obbraghyn oddys oo jannoo marish persoon ta cummal marish meenaghtys s’jerree as t’eh ny t’ee ayns lhiabbee?
Cloie y chiaull smoo ennoil oc, cum y laue oc, cur masshey laue moal daue lesh ooyl, lhaih magh ass lioar ny padjer s’laik lhieu, jeeagh er jallooyn, ny cloie sheeanyn nature meen. Foshl y coodag uinnag dy vod ad fakin mooie. Ta traa ghiare, sheeoil lesh un red ec y traa dy mennick gobbraghey share.
Vod sleih ta cummal marish meenaghtys s’jerree foast goaill soylley ass kiaull?
Ta ymmodee jeu foddey. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod persoon, eer ’sy çhiaght s’jerree, foast tappey dy chooilleeney ny goaill arrane vo’n aegid oc. Reih kiaull v’ad graihagh er tra v’ad ny s’aa, as cum y sheean injil.
Kys oddym toiggal my t’ad goaill soylley ass obbyr?
Jeeagh son cowraghyn beggey: geayltyn feayshil, eddin ny s’meeley, jeeaghyn ’sy tooill, hummaal, laue dy ghreimmey ny ennal ny s’moal. Foddee crampyn eddin, tayrn ersooyl, neu-fea ny geam dy vel ad neu-choffordagh ny ayns pian. My hee oo ad shoh, scuirr as insh da’n skimmee kiarail my t’ad tannaghtyn.
Vel eh feeu cur shilley orroo mannagh vel ad cur enney orrym ny smoo?
Ta. Ta’n National Institute on Aging gra dy vod ve kionfenish ny lomarcan cur fea, as dy vod bentyn, kiaull as skeealyn foast cur gerjagh ayns meenaghtys er-ash. Foddee dy bee dty choraa as dty ventyn ennoil eer tra nagh vel dt’ennym.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association