Jantyssyn

Cur Shilley er Persoon lesh Meenaghtys ayns Kiarail

Er ny yannoo ass y noa Lhaih 8 minnidLiorish fwirran Golden Moments · Marrish ta shin screeu

Yn answoor giare

Tra t’ou cur shilley er persoon lesh meenaghtys ayns kiarail cooinaghtyn ny yn ospital, jean eh aashagh: abbyr dty ennym tra t’ou roshtyn, cur lesh red ennagh dy rheynn, myr sampleyrr jalloyn, kiaull ny millag by vie lhieu, as jean un red aashagh ry cheilley. Ta shilleyyn giare as reiltagh dy mennick goll ny share na shilleyyn liauyr as anvennick. Jean plann son slane kiune as cadjin, dy bee eh ny sassey diuish y ve faagail.

  • Cur oltaghey da’n persoon liorish e ennym as abbyr quoi oo, nagh lhisagh da obbraghey eh magh: ‘Fastyr mie Vammy, mish Susan, dty inneen.’
  • Cur lesh un red ny jees dy rheynn, myr sampleyrr albym jalloyn, kiaull by vie lhieu, blaaik bog ny millag ta’n skimmee er lowal.
  • Ta shilleyyn giare as reiltagh dy mennick goll ny share na shilleyyn liauyr as anvennick. Ta’n ayrn t’ou ayns shen ny smoo scanshoil na ny focklyn.
  • Ayns yn ospital, cur da’n skimmee duillag mychione y persoon as insh da’n lhiaghtee chelleeragh my vee caghlaa obbyr ayn.
  • Jean plann son faagail: abbyr cre cho foddey as oddys oo fuirriaght, jean ymmyd jeh’n slane cheddin dagh keayrt, as immee gyn fuirriaght ro foddey.
Er y duillag shoh (10 rheynn)
  1. Kys neem’s aarloo son shilley?
  2. Cre lhisin cur lhiam?
  3. Cre oddys mayd y yannoo ry cheilley choud’s ta’n shilley goll er?
  4. Kys lhisin loayrt choud’s ta’n shilley goll er?
  5. Cre neem’s tra t’ad gra “By vie lhiam goll thie”?
  6. Cre cho foddey lhisagh shilley ve?
  7. Kys neem’s faagail gyn cur orroo ve trimshagh?
  8. Cur shilley er persoon lesh meenaghtys ayns yn ospital
  9. Paitçhyn y chur lesh er shilley
  10. Gow kiarail jeed hene myrgeddin

Foddee cur shilley er persoon deyr t’ayd ayns kiarail cooinaghtyn, thie kiarail ny yn ospital cur lane ennaghtyn ort. Foddee oo smooinaghtyn cre dy ghra, cre dy chur lesh, ny my ta’n shilley scanshoil ga nagh bee cooinaghtyn oc er. T’eh scanshoil. Ta’n National Institute on Aging gra dy vel sleih lesh galar Alzheimer dy mennick goaill soylley jeh sheshaght ga nagh vel cooinaghtyn oc quoi yn çheeteyr. Ta’n duillag shoh cur coyrle aashagh roish, choud’s as lurg shilley, as coyrle er lheh son tannaghtyn ayns yn ospital.

Kys neem’s aarloo son shilley?

Ta beggan plannal cur er y shilley ve ny sassey diuish y ve.

  • Reih traa mie. Ta Dementia Australia coyrlaghey dy chur shilley tra ta’n persoon dy cadjin ny s’dooisht, ta shen moghrey ny mygeayrt y laa son ymmodee sleih. Ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey gynsaghey claare yn ynnyd as cur shilley ayns traa seyr, cha nee tra ta reddyn goll er.
  • Loayr rish y skimmee. Briagh kys t’eh er ve jiu, as jean shickyr jeh reillyn mychione bee, beiyn ny goll magh.
  • Jean bag shilley beg aarloo. Ta un red ny jees dy rheynn dy liooar (jeeagh er y rolley heese).
  • Smooinee er kuse dy chooishyn. Foddee nagh bee naight noa ec y persoon, myr shen cur lhiat dty naight hene: naight lught-thie, yn emshir, cloie spoart, ny skeeal taitnyssagh.
  • Cur jerkalys rea ort hene. Bee kuse dy hilleyyn çheeoil as lane coloayrtys. Bee feallagh elley feagh ny creoi. Ta’n daa jeu cadjin.

Cre lhisin cur lhiam?

Cur lesh reddyn dy rheynn, cha nee reddyn dy phrowal. Ta reihyn mie goaill stiagh:

  • Albyl jalloyn beg lesh jalloyn mooarey as soilshey. Screeu enmyn er y chúl son y skimmee.
  • Rolley kiaullee jeh ny arraneyn oc by vie lhieu er çhellvane, lesh claasyn aashagh ny loayreyder beg.
  • Red ennagh bog dy chummal, myr sampleyrr blaaik, sgarff ny geay ennoil.
  • Ola laue son massage laue meein, my s’laik lesh y persoon bentyn.
  • Earisheyr ny lioar jalloyn mychione shenn aigh vie, myr sampleyrr garey, gleashtanyn, eeanlee ny coo키rraghey.
  • Millag by vie lhieu, my ta’n skimmee gra dy vel eh sauçhey.
  • Reddyn ennoil son y çhamyr. Ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey blaaghyn, lossreeyn, jalloyn lught-thie as ellyn, ny poster mooar jeh jalloyn lught-thie veih’n traa t’er gholl shaghey.
  • Tablet, son jeeaghyn er jalloyn lught-thie ny cloie gamman meein ry cheilley.

Cre oddys mayd y yannoo ry cheilley choud’s ta’n shilley goll er?

Ta jannoo red ennagh ry cheilley goaill y trimmid ersooyl veih coloayrtys. Ta Dementia Australia coyrlaghey jeeaghyn er jalloyn, obbyr-lauee aashagh, cuirr lossreeyn, kiaull, rheynn millag, ny shooyl beg mygeayrt y thalloo. Reddyn elley:

  1. Jeeagh er jalloyn. Cur-my-ner ny t’ou fakin: “Jeeagh er yn edd shen.” “Ta’n traie shen feer aalin.” Lig da’n persoon stiurey. Ny jean ymmyd jeh “Quoi eh shoh?”
  2. Cloie kiaull as goaill arrane. Foddee arraneyn ennoil cur er y çhree as cur sheese traa ry cheilley, eer tra ta loayrt doillee.
  3. Gow shooyl ghiare. Ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey shooyl mygeayrt yn ynnyd, ayns y gharey my ta fer ayn. Ta shooyl ayns caayr roihagh cooie myrgeddin.
  4. Cur massage laue. Foddee beggan ola as strookyn meein er ny laueyn ve feagh.
  5. Cooin lesh jannoo aarloo. Ta Dementia Australia gimraa cresh folt, peintey ingnyn ny cooney lesh y persoon chur orroo coamrey by vie lhieu, my s’laik lhieu eh.
  6. Cloie gamman aashagh. Ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey kaartyn, dominoes, ny cre-erbee v’ad cliaghtey cloie. Er tablet, foddee Picture Pairs ve cloït lesh jalloyn ry-akin as gyn timer. Ta Photo Pairs jannoo gamman cochiangley jeh jalloyn t’ou reih, as ta ny jalloyn tannaghtyn ayns dty yeeagheyder.
  7. Jeeagh er red ennagh ry cheilley. Ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey skeealyn-greannee as shenn scannanyn. Ga nagh vod y persoon geiyrt er y skeeal, foddee shiu soie ry cheilley as rheynn y traa.
  8. Lhaih magh. Arrane veg, ayrn by vie lhieu, ny screeuyn veih oltey y lught-thie.
  9. Ny jean agh soie ry cheilley. Ta cummal laueyn ny soie dy feagh ny shilley firrinagh. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vel eh mie nagh vel fys ayd cre dy ghra, as dy vel dty hene ayns shen ny smoo scanshoil.

Foddee Conversation Cards cooney tra nagh vel fys ayd cre dy ghra. Ta jalloo as feysht foshlit er dagh kaart.

Kys lhisin loayrt choud’s ta’n shilley goll er?

  • Cur oo hene stiagh dagh keayrt. “Fastyr mie Ayr, mish Mark, dty vac.” Ta’n NIA coyrlaghey dy jean çheeteeryn ad hene y chur stiagh dy tappee dy ghra “hello”.
  • Tar er y hoshiaght as soie ec corrym sooilley.
  • Ny jean ad y chur erash ny arganey. Ta’n NIA coyrlaghey nagh jean çheeteeryn y persoon y chur erash my t’ad jannoo marran ny jarrood red ennagh.
  • Bee surransagh tra ta focklyn doillee dy gheddyn. Cur traa dy liooar daue.
  • Cur freggyrt da ennaghtyn. My ta’n persoon jeeaghyn trimshagh ny imneagh, gow rish shen roish my vel oo caghlaa cooish.
  • Ny jean ymmyd jeh feyshtyn prowaltagh myr “Vel enney ayd orrym?” ny “Cre v’ou gee son y vunlaa?”

Jeeagh er nyn coyrle mychione loayrt son tooilley.

Cre neem’s tra t’ad gra “By vie lhiam goll thie”?

Cur freggyrt da’n ennaghtyn ta fo ny focklyn (ta nyn goyrle mychione tra ta persoon kinjagh briaght dy gholl thie goll ny s’odjey). Ta’n Family Caregiver Alliance soilshaghey dy vel “By vie lhiam goll thie” dy mennick çheet er “Cha nel mee gennaghtyn aashagh,” as t’eh coyrlaghey freggyrtyn myr “Insh dou mychione dty hie” ny “Cre’n red s’fayr lhiat ec y thie?” Ta Dementia Australia gra myrgeddin dy vod “thie” çheet er traa ny boayl raad va’n persoon sauçhey, myr nyn aegid.

Foddee oo:

  • goaill rish yn ennaght: “T’eh jeeaghyn dy vel cooinaghtyn thie ort.”
  • cur gerjagh trooid bentyn, my s’laik lhieu eh
  • jeeaghyn er jalloyn ny loayrt mychione yn thie lught-thie
  • cur shooyl, jough ny millag daue

Ny jean arganey ny soilshaghey cre’n fa nagh vod ad goll. Cha nel eh dy mennick cooney as foddee eh cur orroo ve ny s’trimshagh.

Cre cho foddey lhisagh shilley ve?

Ta shilleyyn ny s’girrey as ny smenkey dy mennick ny share. Ta’n Family Caregiver Alliance gra nagh vel cooinaghtyn ec y persoon dy cadjin my d’fuirree oo queig minnidyn ny queig ooryn, as t’eh coyrlaghey dy vod three shilleyyn giare ’sy çhiaghtin ve ny share na un shilley liauyr. Ta Dementia Australia gra nagh vel earroo kiart ny fad kiart ayn.

Ayns ny chied shiaghtinyn lurg goll gys kiarail cooinaghtyn, ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey cur shilley dy mennick, as eisht goll dy reiltagh. Briagh jeh’n skimmee cre t’ad fakin.

Kys neem’s faagail gyn cur orroo ve trimshagh?

Foddee faagail ve yn ayrn s’doillee. Ta Dementia Australia coyrlaghey:

  • Abbyr cre cho foddey as oddys oo fuirriaght tra t’ou roshtyn. “Oddym fuirriaght oor, as eisht ta mee goll dy yannoo shopping.”
  • Jean ymmyd jeh red ennagh dy chur jerrey dooghyssagh er. “Tra ta’n arrane shoh erreish, bee’m goll roym.”
  • Jean eh myr shen ec traa bee ny reddyn, ny briagh jeh’n skimmee dy chooney lhieu goll gys red ennagh elley.
  • Jean y slane giare as y slane cheddin dagh keayrt. Foddee fuirriaght ro foddey, leshtal ny fuirriaght “just tammylt beg elley” jannoo eh ny s’doillee yn chied cheayrt elley.

Lurg dhyt faagail, t’eh cadjin gennaghtyn trimshagh. Cur aash ort hene. My va’n persoon trimshagh, foddee yn skimmee dy mennick cooney lhieu goll dy kiune reesht dy tappee.

Cur shilley er persoon lesh meenaghtys ayns yn ospital

Ta’n ospital feiyr, joarree as lane sleih nagh vel enney oc orroo, as foddee shen ve feer chreoi da persoon ta beaghey lesh meenaghtys. Ta coyrle yn NIA mychione goll lesh persoon lesh galar Alzheimer gys yn ospital gra:

  • Cur er persoon ennagh fuirriaght marish y persoon cho mennick as oddys eh: oltey lught-thie, carrey treishtagh ny kiaralagh failt.
  • Cur da’n skimmee duillag fys persoonagh lesh routine y persoon, yn ennym by vie lhieu, reddyn by vie lhieu as nagh by vie lhieu, reddyn oddys cur orroo ve seaghnit, as cowraghyn pian nagh vel loayrit. Cur coip ayns y çhamyr as ec stashyoon ny bantee.
  • Cooin lhieu gee as giu. Foddee sleih shinney ve dy laccal beaghey ayns ospital. Foshil co-chasteylyn, cooin lhieu lesh bee, gee ry cheilley, as cur jough daue.
  • Cur lesh reddyn gerjoil myr jalloyn ny reddyn spyrrydoil.
  • Jean y feiyr ny sloo. Cur yn çhellveeish er magh as jean y çhellvane as y ghlare-eddrym ny sloo.
  • Prowal cliaghtaghyn kiune, myr kiaull meein, lhaih, padjer, goaill arrane ny jeeaghyn trooid shenn jalloyn.
  • Cur moyrn orroo dy ghleashaghey cho mennick as t’eh sauçhey, lesh kied y skimmee.
  • Insh da’n lhiaghtee chelleeragh my t’ad jeeaghyn dy doaltattym ny s’trimshagh ny anchasley. Ta’n NIA soilshaghey dy vod caghlaa obbyr çhelleeragh, enmyssit delirium, ve kyndagh rish reddyn myr doghan, chiass, laccal ushtey ny fo-illyn jeh saaseyn, as ta feme er kiarail lhiaghtee.

Foddee shilley ghiare as chiune lesh eddin ennoil as arrane by vie lhieu ve yn ayrn s’gerjoil jeh laa ayns ospital.

Paitçhyn y chur lesh er shilley

Foddee paitçhyn cur lane çhiarit lesh. Jean ad aarloo ro-laue lesh focklyn aashagh as onneragh, cum y shilley giare, as cur obbyr beg daue, myr sampleyrr jalloo y yeeaghyn ny jalloo y chur harrish. Ta’n NIA gra dy vod paitçhyn as sleih lesh galar Alzheimer goaill soylley jeh reddyn aashagh ry cheilley, myr jeeaghyn trooid albym jalloyn ny geaishtagh rish kiaull. Ta Dementia Australia coyrlaghey bag beg dy reddyn millish ny reddyn feagh y chur lesh dy chummal paitçhyn aegey goaill ymmyd.

Gow kiarail jeed hene myrgeddin

Foddee cur shilley ve deinagh as lane ennaghtyn, er lheh my ta’n persoon er n’gholl trooid caghlaa mooar. T’eh mie cur shilley ny sloo dy mennick my t’ou feme, carrey y chur mayrt son cooney, ny faagail ny s’leaie er laa doillee. Son coyrle mychione kiarail ort hene, jeeagh er kiarail-hene son kiaraleyderyn. My t’ou cummal foddey ersooyl, jeeagh er nyn goyrle mychione çhellvane as eamyn-fyssee.

Feyshtyn cadjin

Cre lhisin cur lhiam tra ta mee cur shilley er persoon lesh meenaghtys?

Cur lesh red ennagh dy rheynn, cha nee red dy loayrt my-e-chione. Ta albym jalloyn beg, rolley kiaullee jeh ny arraneyn oc by vie lhieu, blaaik bog, ola laue, earisheyr mychione shenn chummey, ny millag ta’n skimmee er lowal ooilley cooie. Ayns thie kiarail, foddee jalloyn lught-thie as reddyn ennoil cur er y çhamyr gennaghtyn ny smoo goll rish thie.

Cre cho foddey lhisin fuirriaght tra ta mee cur shilley er persoon lesh meenaghtys?

Cha nel fad kiart ayn. Ta ymmodee lughtyn-thie feddyn magh dy vel shilleyyn giare as mennic goll ny share na shilleyyn liauyr as anvennick, er-yn-oyr dy vod y persoon skee dy tappee as foddee nagh bee cooinaghtyn oc cre cho foddey v’ou ayns shen. Jeeagh son cowraghyn dy vel ad skee, as immee choud’s ta’n shilley foast gennal.

Cre lhisin gra tra t’ad briaght dy gholl thie?

Cur freggyrt da’n ennaghtyn, cha nee da ny focklyn. Ta ‘By vie lhiam goll thie’ dy mennick çheet er ‘Cha nel mee gennaghtyn aashagh ny sauçhey.’ Foddee oo gra, ‘Insh dou mychione dty hie,’ jeeagh er jalloyn ry cheilley, ny cur shooyl ny millag daue. Cha nel arganey ny soilshaghey cre’n fa nagh vod ad goll dy mennick cooney, as foddee eh cur orroo ve ny s’trimshagh.

Cre my nagh vel ad cur enney orrym?

Foddee eh goaill ort, agh jean dty chooid share gyn ad y chur erash ny briaght ‘Nagh vel enney ayd orrym?’ Cur oo hene stiagh dy çheeoil as dy aashagh, as gow soylley jeh’n traa ry cheilley. Ta ymmodee sleih foast goaill soylley jeh sheshaght as gennaghtyn çhiarit yn shilley, ga nagh vod ad cooinaghtyn quoi oo.

Kys oddym cooney choud’s t’ad ayns yn ospital?

Fuirree marish y persoon tra oddys oo, cooin lhieu gee as giu, as cur lesh reddyn ennoil myr jalloyn. Cur da’n skimmee duillag ta cur-my-ner nyn ghroutine, yn ennym by vie lhieu, reddyn by vie lhieu as nagh by vie lhieu, as cowraghyn pian. Insh da’n lhiaghtee chelleeragh my t’ad jeeaghyn dy doaltattym ny s’trimshagh ny anchasley, er-yn-oyr dy vod caghlaa obbyr cowraghey doilleeid slaynt.

Bun-farraneyn

Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.

  1. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  2. Residential Care Options: Visiting Someone in Dementia Care · Family Caregiver Alliance
  3. Visiting someone with dementia · Dementia Australia
  4. Taking a Person With Alzheimer's Disease to the Hospital · National Institute on Aging
  5. Helping Family and Friends Understand Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  6. Communication · Alzheimer's Association

Aarloo son cloie meen?

Caslyssyn mooarey, gyn reilleyder-traa, gyn poyntyn as veg dy chur nyn nennym lesh. Cloie ry cheilley ayns y jeeagheyder-moggey eu.

Gow ny cloiaghyn shoh lhiat

Yn app nastee Golden Moments son iPhone, iPad as Android: teelanyn caslys mooarey, cloiaghyn lesh fotografyn y lught-thie eu hene, as bundeelyn caslys ta gobbraghey gyn Wi‑Fi. Gyn coontys, fograghyn, reilleyder-traa ny poyntyn.