Yn answoor giare
T'eh doillee dy liooar dy chur scansh da peiagh ta cummal rish craa yn aigney, as t'eh ayrn jeh'n obbyr dy chur tastey da dty hene. Jeeagh son cowraghyn raauee myr skeealys, drogh-chree, cadley gyn poayl as skeaylley veih cairn. Shirrey cooney son taakyn sonrit, jean ymmyd jeh scaailley, as gow ayrn ayns possan cooney. Cooney seyr ayns Mannin ta goaill stiagh helpline 24/7 Cheshaght Alzheimer's ec 1-800-272-3900 as yn Eldercare Locator ec 1-800-677-1116.
- Ta'n taarail dy mennick cheet magh myr skeealys, drogh-chree, cadley gyn poayl, trimshey as faagail seihll dty hene.
- Ta scaailley cur break dhyt, veih tammylt beg gys shiaghteeyn elley, ayns thie ny ayns boayl scansh.
- Shirrey cooney son taakyn sonrit; ta ymmodee sleih bailliu dy chur cooney agh cha nel fys oc kys.
- Ta helpline 24/7 Cheshaght Alzheimer's (1-800-272-3900) cur cooney seyr as follit ec dagh oor.
- Ta'n Eldercare Locator (1-800-677-1116) cur cooney dhyt dy gheddyn shirveishyn ynnydagh, goaill stiagh dty Area Agency on Aging.
- My t'ou ayns seaghyn, cur fys er ny screeu 988. Ayns caa siyragh, cur fys er 999.
Er y duillag shoh (9 rheynn)
- Cre ny cowraghyn jeh taarail fer scansh?
- Cre oddym jannoo jiu, ayns queig minnidyn?
- Cre’t’eh scaailley, as kys nee’m eh y gheddyn?
- C’raad oddym cooney y gheddyn sy voayl aym?
- Kys nee’m possan cooney y gheddyn?
- Kys nee’m shirrey cooney veih mooinjeryn as cairn?
- Cre my vees red ennagh taghyrt dooys?
- Tra vees feme aym er cooney phrofeeshoil ny siyragh?
- Foddys cloie cooidjagh cur break dooys chammah?
My t’ou cur scansh da peiagh ta cummal rish craa yn aigney, shegin dhyt ve lhaih shoh dy moal, skeealagh, as lesh rolley dy chooid nagh vel er jeet gys y jerrey foast. Shoh red cadjin. Cha nel cur tastey da dty hene na ard-vayrt ny leagh son jannoo dagh red. T’eh yn red ta cur cooney dhyt dy chummal er.
Ta’n duillag shoh cur stiagh cowraghyn raauee yn taarail, kys dy gheddyn break firrinagh, c’raad dy gheddyn cooney, as helplineyn seyr ayns Mannin oddys oo cur fys er jiu.
Cre ny cowraghyn jeh taarail fer scansh?
Ta’n taarail dy mennick cheet magh dy mall, myr shen t’eh cooneyagh dy hoiggal dty cowraghyn raauee hene. Ta’n National Institute on Aging (NIA) cur stiagh cowraghyn jeh stress fer scansh, goaill stiagh:
- skeealys, beingyn ro-voght ny ro-aggraishagh;
- cosney jymmoose ny gennaghtyn gyn shee dy aashagh;
- gennaghtyn lonesome ny er-skeaylt veih sleih elley;
- doilleeidyn cadley, ny gyn wheesh cadley;
- gennaghtyn trimshey ny exney, ny goll er choayl taitnys ayns reddyn va taitnys ayd roish;
- kione-phlaase dy mennick, pian ny greinnaghtyn corp erbee elley;
- gyn traa son spoyrt ny jannoo bee slayntoil dhyt hene;
- faagail folt-ghoal ny cur tastey elley da dty chorp;
- jannoo ymmyd ass ro-vlein jeh ylleydagh ny drogheddyn, goaill stiagh lhiggan screeuit.
Ta Cheshaght Alzheimer’s cur stiagh chammah cowraghyn myr ass-yoar mychione y ghlenney, jymmoose er y pheiagh (“t’eh jannoo shen dy yindyssagh er y chooid smoo”), aggairys mychione y traa ry heet, doilleeidyn dy chur tastey, as greinnaghtyn slaynt goaill toshiaght. T’eh cur coyrle dy loayrt rish dty laaue my ta cowraghyn lheid shoh taghyrt dhyt dy mennick.
Cha nel coyrle yn NIA dy chur fuirey derrey t’ou slane ro-voght. Cur tastey da dty cowraghyn gyn moal as jean red erbee.
Cre oddym jannoo jiu, ayns queig minnidyn?
Foddys breaks beg scughanys y chur. Cha jean ad yn taarail y lhiasaghey, agh foddys ad cooney dhyt dy gholl trooid fastyr crampey.
- Gow ersooyl magh. Soie er y verandah ny gow cammag gys y chione posta derrey ta’n peiagh sauçhey as soit dy aashagh.
- Skeayl dy mall. Paart dy skeayltyn mall roish my t’ou cur freggyrt da vraag doillee. Foddys oo Skeayltyn Sheeoil y rheynn marish y pheiagh t’ou cooney lesh, chammah.
- Iu ushtey as gee red ennagh. T’eh aashagh dy yarrood dty meealyn hene.
- Cur messag da un charrey. Cha nee dy hirrey cooney, agh dy ve cochianglt.
- Insh red mie dhyt hene. Ta coyrle yn NIA ’sy stoo-shleeuiderys dy chur tastey dhyt hene goaill stiagh abbyrlhit myr “Ta mee jannoo yn chooid share oddym,” “Cha nel mee peccoil, as ta shen cooie,” as “Nee’m goaill taitnys jeh ny minnidyn tra oddys mayd ve cooidjagh ayns shee.”
Cre’t’eh scaailley, as kys nee’m eh y gheddyn?
T’eh scansh giare son y pheiagh t’ou cur tastey da, er y fa dy vod oo ghoaill shee. Ta duillag yn NIA er scaailley soilshaghey dy vod eh veih paart dy ooryn gys shiaghteeyn elley, as dy vod eh taghyrt ayns thie, ayns thie scansh slaynt ny ayns ynnyd laa scansh voostey.
Ta Cheshaght Alzheimer’s cur stiagh sorçhyn cadjin:
| Sorch | Cre t’eh |
|---|---|
| Cooney ’sy thie | Ta carrey, mooinjer, volunteer ny fer cooney eeckit ny scuirrey cheet dys y thie |
| Ynnyd laa scansh | Ymmyrkey sonrit myr kiaull as art ayns possan sauçhey; ta cummal as bea dy mennick currit chammah |
| Oie ny fuirriaght giare | Ta co-hrimman scansh foddey cur scansh da’n pheiagh son oie, paart dy laaue ny shiaghteeyn elley |
Quoi eecks? Rere yn NIA, foddys scaailley veih mooinjeryn, cairn ny volunteeryn ve gyn cosney. Ta shirveishyn phrofeeshoil eeckit er oor ny er laa. Son peiagh ta goaill scansh hospis, ta Medicare cur coodagh son çooyl y chooid smoo jeh scaailley gys queig laa ruyr ayns ospyl ny thie scansh dooie. Foddys Medicaid cooney. Cha nel y chooid smoo jeh inshoorans slaynt privaadee cur coodagh son scaailley, ga dy vod paart jeh cummal-shirveishyn inshoorans foddey dy hirveish shen y yannoo.
Coyrle: Ta Cheshaght Alzheimer’s cur coyrle dy yeeagh scaailley-provider ayns caa nagh vel siyragh, er y fa dy bee ad kiarit my t’ou feme er cooney dy tappee.
C’raad oddym cooney y gheddyn sy voayl aym?
Ta paart dy shirveishyn seyr ayns Mannin oddys cur stiagh dhyt gys cooney ynnydagh.
- Helpline 24/7 Cheshaght Alzheimer’s: 1-800-272-3900. Ta’n Helpline seyr as follit, currit da dy chooilley oor dagh laa jeh’n vlein, lesh cooney ayns ny smoo na 200 çhengey troo stiureyderyn dwy-çhengey ny interpreteryn. Cur fys er 711 son shirveish relaa. Foddys oo loayrt mychione caghlaaghyn ymmyrkey, taarail fer scansh, reihyn scaailley, claaghyn ynnydagh as ny smoo, as shirrey cooney foddey ny smoo veih consultagh scansh. Cha nel y stiureyderyn cur coyrle leighagh.
- Eldercare Locator: 1-800-677-1116. Ta’n Eldercare Locator, shirveish phobble jeh’n Administration for Community Living, cur cooney dhyt gys shirveishyn son sleih shenn as nyn mooinjeryn. Foddys oo cur fys er, screeu, chattey er yn eddyr-voggyl ny cur post-lheiter, ny yannoo shirrey rere ynnyd. Foddys eh cur stiagh dhyt gys dty Area Agency on Aging ynnydagh.
- Shirveish ARCH National Respite Locator Service. Ta locater scaailley ARCH cooney dhyt dy gheddyn fer scansh scaailley rere steat, as cur coyrle dy chur fys da dty State Respite Coalition ny Lifespan Respite program hoshee my ta un chellvane ayns dty stayt. Ta ARCH cur tastey nagh vel eh jeeagh er ny provider, myr shen jean cur tastey da nyn experiance as nyn chaghlaa hene.
Kys nee’m possan cooney y gheddyn?
Shirrey er y Helpline ny jeeagh er yn eddyr-voggyl son possanyn faggys dhyt. Ta Cheshaght Alzheimer’s reill possanyn cooney son fer scansh as son sleih ta cummal rish craa yn aigney, ayns boayl ny er yn eddyr-voggyl, currit lesh stiureyderyn er ny chur-oik. Ta ymmodee ynnydyn cur chammah possanyn er lheh, son sample fer scansh aeg ny son sleih ta cummal rish Alzheimer’s dy ve ayns traa ny hoshee. Ta ad chammah cosney ALZConnected, co-chorp seyr er yn eddyr-voggyl raad ta fer scansh rheynn coyrle.
Foddys possanyn cooney ve ynnyd dy skeaylley gyn vree erbee, dy gheddyn cleayney prakticoil veih sleih ta er ve ayns shen roish, as dy gennaghtyn nagh vel oo ny-lomarcan. My nagh vel y chied phossan cooie dhyt, proov fer elley.
Kys nee’m shirrey cooney veih mooinjeryn as cairn?
Bee sonrit. Ta ymmodee sleih bailliu dy chur cooney agh cha nel fys oc cre dy chur. Ta’n NIA cur coyrle:
- Cummal rolley jeh taakyn oddys sleih elley y ghoaill, as lhig da sleih reih.
- Cur toshiaght veg my ta eh doillee dhyt dy hirrey.
- Cur y taak da’n pheiagh cooie. T’an collane ta graih echey er choadey cur arroo er Jerrey Heiney. T’an neighbor ta mie lesh formyn cooney lesh phaper.
- Cur messag ny post-lheiter my ta eh doillee dhyt dy hirrey eddyr yn daa cheilley.
- Cleayney freggyrt son tra ta dooinney ennagh currit cooney: “Gura mie ayd son feysht. Shoh ny oddys oo y yannoo.”
- Fuirr son nagh as ny jean eh goaill dhyt dy pheccagh.
Ta smooaghyn elley: shirrey er dooinney ennagh dy soie marish y pheiagh son fastyr, dy ghoaill eh er çhaghteraght giare, ny dy heet dy yeeagh as cloie cluig marish. Ta nyn stoo-shleeuiderys dy chloie cooidjagh aashagh dy rheynn marish visitor.
Cre my vees red ennagh taghyrt dooys?
Jean cummal-plan aashagh nish. Ta’n NIA cur coyrle dy chur raaue lesh mooinjeryn ny cairn jeen quoi oddys ghoaill ynnyd, as dy chummal lioar lesh earrooyn siyragh, lhiggan, cleayney ymmyrkey ta gobbraghey, as cloie taitnysagh. Ta Cheshaght Alzheimer’s cur coyrle chammah dy chummal co-haghtey leighagh y pheiagh as rolley lhiggan jeianagh er nyn son dy aashagh y gheddyn.
Tra vees feme aym er cooney phrofeeshoil ny siyragh?
Loayr rish dty laaue my ta cowraghyn stress taghyrt dy mennick, my t’ou gennaghtyn trimshey, ny my t’ou doillee dy ymmyrkey. Insh da dty laaue t’ou ny fer scansh. Ta’n NIA soilshaghey dy vod coyrleeaghderyn as shirveishaghyn sheshoil cooney lesh gennaghtyn crampey as cummal, as dy vod Medicare, Medicaid as paart jeh inshoorans privaadee coodagh son paart dy chosney slaynt aigney.
My t’ou gennaghtyn ayns seaghyn ny smooinaghtyn dy yannoo olk dhyt hene, cur fys er ny screeu 988 dy heet er 988 Suicide & Crisis Lifeline, seyr as ayns boayl er dy chooilley oor. My ta peiagh ayns gaue dy leah, cur fys er 999.
Foddys cloie cooidjagh cur break dooys chammah?
Foddee eh, ec traaue. Foddys ymmyrkey sheeoil t’ou goaill taitnys ayn jeh ve ayrn ny s’aashagh jeh’n laa er son uss chammah as son y pheiagh t’ou cooney lesh: clashtyn arraneyn shenn, jeeagh er jallooaghyn, ny cluig myr Cardyn Co-loayrt nagh vel feme er freggyrt kiart. My ta’n pheiagh goaill taitnys jeh co-chianglt, foddys sesson phossan lesh Bingo Jallooyn ayns ynnyd shenn ny claare laa scansh cur oor jeh scaailley dhyt. Jeeagh er ymmyrkey son possanyn ayns thie scansh son smooinaghtyn elley.
Feyshtyn cadjin
Cre ny cowraghyn jeh taarail fer scansh?
Ta cowraghyn cadjin goaill stiagh skeealys, beingyn ro-voght ny ro-aggraishagh, cosney jymmoose ny gennaghtyn gyn shee dy aashagh, doilleeidyn cadley, trimshey ny exney, skeaylley veih cairn, kione-phlaase ny pian dy mennick, as faagail dty hiearnys hene, spoyrt ny scansh leighagh gyn chooish. My ta cowraghyn lheid shoh taghyrt dy mennick, loayr rish dty laaue.
Kys nee'm scaailley y gheddyn sy voayl aym?
Cur toshiaght lesh yn Eldercare Locator (1-800-677-1116 ny eldercare.acl.gov) dy heet er dty Area Agency on Aging ynnydagh, shirveish ARCH National Respite Locator Service, ny helpline Cheshaght Alzheimer's ec 1-800-272-3900. Foddys mooinjeryn, cairn as volunteeryn scaailley y chur chammah.
Jean Medicare eeck son scaailley?
Son peiagh ta goaill scansh hospis, ta Medicare cur coodagh son çooyl y chooid smoo jeh scaailley gys queig laa ruyr ayns ospyl ny thie scansh dooie, rere yn National Institute on Aging. Cha nel y chooid smoo jeh inshoorans slaynt privaadee cur coodagh son scaailley; foddys Medicaid as paart jeh cummal-shirveishyn inshoorans foddey dy hirveish cooney.
Vel helpline Cheshaght Alzheimer's dy firrinagh seyr as ayns yn oie chammah?
Ta. T'eh gra ec Cheshaght Alzheimer's dy vel yn Helpline ec 1-800-272-3900 seyr as follit, as currit da dy chooilley oor, 365 laa 'sy vlein, lesh cooney ayns ymmodee çhengaghyn troo stiureyderyn dwy-çhengey ny interpreteryn. Cur fys er 711 son shirveish relaa. Foddys oo loayrt mychione caghlaaghyn ymmyrkey, taarail fer scansh, reihyn scaailley, claaghyn ynnydagh as ny smoo, as shirrey cooney foddey ny smoo veih consultagh scansh. Cha nel y stiureyderyn cur coyrle leighagh.
Vel eh jymmooseagh dy ghoaill break veih cur scansh?
Cha nel. Ta shee cur cooney dhyt dy chummal er cur scansh, as foddys scaailley chammah cur caghlaa jeh co-chianglt as ymmyrkey da'n pheiagh t'ou cooney lesh. T'ad gra lurg dy liooar ec ymmodee fer scansh dy row ad bailliu dy ve er shirrey cooney ny s'anmey.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Taking Care of Yourself: Tips for Caregivers · National Institute on Aging
- Alzheimer's Caregiving: Caring for Yourself · National Institute on Aging
- What Is Respite Care? · National Institute on Aging
- Caregiver Stress · Alzheimer's Association
- Free 24/7 Alzheimer's & Dementia Helpline · Alzheimer's Association
- Respite Care · Alzheimer's Association
- Support Groups · Alzheimer's Association
- Eldercare Locator · Administration for Community Living
- Find a Respite Provider · ARCH National Respite Network and Resource Center
- 988 Lifeline · 988 Suicide & Crisis Lifeline