Golle ɗe njaadata e majjere hakkil sakkitiinde, hay so omo e dannde walla jullere

E daawal sakkitiingal majjere hakkil, neɗɗo ina waawi haalde seeɗa sanne, soklude ballal e kala toppitagol ñalnde kala, tee o waɗa ko heewi e nder ñalnde e dannde walla jullere. Ina waawi sikkeede wonde alaa ko heddii waɗdeede e wondude. Ko heddii ina woodi. Alzheimer’s Association hollitii wonde yoga e wonde neɗɗo oo ina waawi heddude, tee e ndee daawal aduna o meeɗiraa ko e meeɗnooji ɓanndu. Jimɗi, memugol, sawto anndaaɗo e deeƴre maa ina mbaawi tawo addude hoolaare e sahaaji jokkondiral.

Hol golle ballooje e majjere hakkil sakkitiinde?

Golle meeɗnooji ɓanndu newiiɗe e wondude deeƴngol ina balla ko ɓuri e daawal sakkitiingal. Alzheimer’s Association wasiyii fiyde jimɗi ɓurɗi mo yiɗde, janngude yoga e defte jogiiɗe maanaa, memminde nebbannde jogiinde uurngol mo yiɗi e ɓandu, e jooɗaade yaasin e wondude so weeyo ina moƴƴi. National Institute on Aging ɓeyditii daartude daartol, hollude nate, memugol newiingol walla memmugol, e jimɗi, sawto funnaango walla daaɗe tago, tee wiyi wonde wonndude maa tan ina waawi deeƴinde.

Alzheimer’s Foundation of America hollitii wonde yimɓe wonɓe e daawal sakkitiingal ina keewi soklude jokkude huunde ɓallaade ngam hoolaare, tee wasiyii golle meeɗnooji ɓanndu newiiɗe, dimmbugol ɓandu newiingol, dillugol dolokke, jimɗi, yillaade kulle ladde, memugol neɗɗo e ñeeñal feewtungal.

Golle wonande mo woni e dannde walla jullere

1. Fiy jimɗi makko. Suɓo jimɗi ummiiɗi e sahaa sukaaku makko, diine makko walla ɓesngu makko. Woppu sawto oo no lesɗira tee jooɗo ɓadii mo. Hay jooni, yoga e yimɓe ina tappu hoore hoɗɗo walla ina huɗa. Yiy golle jimɗi.
2. Jokkondir juuɗe. Jokkondirde juuɗo tan, e memmugol hoore hoɗɗo newiingol, ko golle. Haal ko ngolɗaa waɗde hade maa memde.
3. Memmu juuɗo makko seeɗa seeɗa. Ngulɗin nebbannde seeɗa e juuɗe maa tee memmu iwde e jolngo haa e hoore hoɗɗe. Suɓo nebbannde nde alaa uurngol, walla uurngol mo o yiɗnoo sahaa kala so ɓandu makko ina jaɓa.
4. Jannu sawto. Yimre mo yiɗi, taƴre deftere mo yiɗnoo, aaya walla hello fijirde. Doole sawto maa ina ɓuri konngi maa maanaa.
5. Daartu daartol. Haal fii njillu ɓesngu walla ñalnde mo o resi. A soklaani jaabawuuji.
6. Hollu nate. Jokkondir natal mawngal gootal e sahaa gooto to tolno gite makko tee cifaa ɗum e newaare. Reen naamnaade mo woni e mayre.
7. Hokku huunde mettuɗnde jokkaande. Dolokke loote foldaaɗo, taƴre leppi mettuɗo walla kulle ladde mettuɗe. NIA wasiyii hokkude neɗɗo oo dolokke loote ngam o jokka tuma nde o dillinaa, mbele o waasaa jogude maa walla kaɓirɗe.
8. Fiy daaɗe tago. Sawto ndiyam toɓo, bempe walla colli konu e sawto lesɗo ina mbaawi newnande suudu ndu duumii.
9. Adda yaasin nder. Uddit dammuɗe, waɗ collu konu sara dammugal, walla addu piindi kesi walla ɗeeri ngam ndaarde e memde.
10. Yah yaasin. So neɗɗo oo ina waawi jooɗaade e jullere pusɗo, hojomaaji seeɗa e dow dowdi e ñalnde mettuɗe ina mbaawi welde.
11. Ñiiɓu gite makko walla hokku dolokke ngulɗuɗo. Ñiiɓugol newiingol seeɗa seeɗa e dolokke ngulɗuɗo wonande juuɗe e yeeso ina mbaawi sikkeede toppitaare.
12. Dillo seeɗa e jimɗi. Weynu dolokke mettuɗo e wondude, walla dimmbu juuɗe e yahdaani e jimol. Wonande dimmbugol ɓandu e dillugol jokke, naamno carwo ɓandu walla nars laawol kisngol gadanol.
13. Waɗ ñeeñal feewtungal. Wertu pentir ngal alaa tooke e kaayita mawka e leƴƴol walla juuɗo, e ballal maa. Alaa njaltudi moƴƴiri.
14. Jaɓɓo yillaade kulle ladde. Kulle ladde deeƴuɗe e dannde walla e cewɗe, so neɗɗo oo yiɗnoo kulle ladde tee nokku oo ina jaɓa ɗum.
15. Foofondir seeɗa seeɗa e wondude. Jooɗo ɓadii mo tee foof seeɗa seeɗa e sawto. Foofaango deeƴoowo ina waawi yahdinde on ɗiɗo fof, tee aan tan fuɗɗotoo dartiniraa ɗum.
16. Wonndu tan. Jooɗo ɓadii, huɗa, ñoot walla jannu deeƴaa. Wonndude tan ina yonii.

Hol no renndindir-ɗon golle e ndee daawal

• Ɓado mo yeeso. Noddu innde makko e innde maa, tee haal seeɗa seeɗa e newaare hade maa memde mo.
• Hokku huunde wootere e sahaa gooto. Ñif tele oo hade maa fiyde jimɗi. Waɗ meeɗnoowo ɓandu gooto e sahaa gooto.
• Woppu ɗum no daɓɓira. Hojomaaji seeɗa ina mbaawi yonude. Sahaaji daɓɓuɗi seeɗa e nder ñalnde ina ɓuri sahaa gooto juutɗo.
• Waɗ mo ina weltorii gadanol. Ƴeewto so neɗɗo oo ina wallitaa no moƴƴi. NIA wasiyii alluwal koppi ngam wallinde juuɗe e ɓandu dow so omo jooɗii.
• Ƴeew jaabawol ngol. Juuɗe hoyɗe, yeeso mettuɗo seeɗa, ndaarde gite walla huɗaango ina kollita weltaare. NIA hollitii wonde wullitaango, fignugol yeeso, reende taƴre ɓandu walla jiiɓru lawru ina mbaawi wonde maande muusu. Dartin, tee humpito goomu toppitiingu ndungu.

Humpito yaawngo e meeɗnoowo ɓandu

Kisal e ndee daawal

Moɗugol ina waawi saɗtude e daawal sakkitiingal, tee NIA reentin no ɗum ɓeydata kulol daɗɗugol. Woppataa huunde pamare tokose ɓadii mo, tee hokku nyaamdu walla ndiyam tan e mbaydiiji e jooɗagol ɗi goomu toppitiingu ndungu yamiri. Ƴeewto ɓandu ndun e newaare tuma nde ngollataa e memugol, sabu ɓandu ina waawi feccude walla ɓoɗɗude no yaawi. Ngam ɓeydaade humpito e miijooji meeɗnooji ɓanndu kisɗi, yiy golle meeɗnooji ɓanndu.

Toppito hoore maa kadi

Toppitaare e daawal sakkitiingal ina tiiɗi e ɓandu e hakkille, woni ka suudu walla e yillaade e suudu toppitaare. Goomuuji toppitaare hospice e palliative ina mbaawi wallude e hoolaare, wallitorde e eɓɓaade, tee NIA limtii ɗi e iwɗi ballal. Njillu daɓɓuɗo, deeƴngo ina nafa; yiy yillaade neɗɗo wondudo e majjere hakkil. So aɗa ardii goomuuji, golle goomu e suudu toppitaare ina jogii miijooji ngam feewnude jonɗe. Tee tiiɗno jannu toppitaare hoore wonande toppitotooɗo: fowtaare ko taƴre toppitaare moƴƴere.