Jaabawol juutngol ngol
Noddaali e mo woni e majjere hakkille ɓuri moƴƴude so ɗi juutataa, ɗi ñiiɓii, tee ɗi waɗiraa e huunde nde golloton kadi, wano hollirde puccu maa ngayka, ndaarondiral nate, janngugol daande dow, yimde yimre nde o yiɗi, walla fijirde nde weli e yaynirde wootere. Noddu e waktu gooto ñalnde kala so ina waawi, accu gooto tan haala sahaa kala, tee naamno mo woni sara makko yoo wallu.
- Huunde nde waɗoton ina addana noddirgol feere, ina itta kadi satteende yeewtere. Ebbo huunde wootere newiinde nde lollintoyton.
- Noddaali juutataaɗi, ñiiɓɗi e waktu gooto ñalnde kala ena mbaawi ɓurde moƴƴude e noddaali juutɗi, ɗi heewataa.
- Gooto tan haala sahaa kala. Noddaali dental keewal haalaaji crosgol ena metti jokkude, tentinii so ina woodi caɗeele nanɗe.
- Walloowo wonɗo sara makko ina waawi feewnude kaɓirgol ngal, jooɗaade sara makko, wondude e juuɗe ngam fijirde walla natal fof.
- So noddirgol yahaani no haaniri hannde, timminir ɗum e weltaare. Etaade goɗngol janngo ina moƴƴi.
E nder ngoo hello (7 taƴe)
Hoddeede woɗɗi e mo woni e majjere hakkille ina waawi waɗde neɗɗo fow. Noddaali cinndel e widewoo lomtotaako jokkondiral yeeso e yeeso, kono ina mbaawi addude sahaa jokkondiral goonga so a feewniri ɗum no haaniri. Feere nde ko accude etagol yeewtere woowaande, ebboo huunde newiinde nde lollintoyton. Hello ngoo ina yewta e golle moƴƴuɗe e noddirgol widewoo e cinndel, hol no noddirgol feewnirtee, e hol ko mo woni sara makko ina waawi waɗde ngam wallude.
Hol ko saabii eɓɓude huunde ngam noddirgol?
Huunde nde waɗoton ina addana noddirgol feere. “Hol no mbayɗaa? Hol ko mbaɗɗaa hannde?” ina naamna mo toppitiɗaa yoo siftor, habrira, ɗum ina waawi hewde e sattinde. “Ndaaraa, tamaate ɗe ɓenndii” naamnataako mo hay huunde.
Alzheimer’s Association ina teskitina wonde yeewtere e dental mawngal e noddirgol widewoo ina waawi saɗtude, ina wasiyaa kadi addude feere e noddirgol ngal e piiji wano yimde yimre walla lollinde nate.
Hol golle moƴƴuɗe e noddirgol widewoo?
Hollirde e yewtude
Addan mo aduna maa. Yahrir kameraa kaa seeɗa seeɗa e ngayka maa, hollu rawaandu ndu, hollu ko ɗeftotoɗaa, joggor natal ngal paykoy ɓesngu ndarti, walla toɓɓu cinndel ngal e henorde ngam hollude nees. Sifto ko njiyɗaa e konnguɗi newiɗi, accu kadi sahaa deeƴɗo mbele o nootitoo. Naamne fotaaka.
Ndaarondiral nate
Joggor natal kiɗɗungal e yeeso kameraa kaa, walla lollin yaynirde maa ngam hollude nate mawɗe seeɗa e sahaa gooto. Yewtu ko teskiiɗaa: “Ndaaraa hufnere Mawɗo.” Reen e “Ko hombo ɗoo?” walla “Aɗa siftora?” So mo toppitiɗaa inni goɗɗo e juumre, jaɓo tan. Yiy deftere amen nde siftorde ngam ballal newiɗo.
Janngugol daande dow
Janngu daande dow wolɗo tiiɗɗo, duwaa, deftere sukaaɓe nde yiɗaa ngam paykoy e noddirgol gootongol, ɓatakuru iwɗo e terɗe ɓesngu, walla hello iwngo e deftere nde o yiɗi. Janngugol daande dow ina hokka mo huunde deeƴnde nde heɗotoo tawa fotaaki jaabaade.
Yimde walla heɗaade gaaci kadi
Yim yimre nde o anndi no feewi, walla hurmin gaaci ɗi o yiɗi e bannge maa. Yimdugol ina newnande yimɓe heewɓe ɓurde yeewtere. Yiy deftere amen nde golle gaaci.
Defirde walla maafeede e waktu gooto
Alzheimer’s Association ina wasiyaa eɓɓude noddirgol widewoo ngam defirde walla maafeede karallaagal gootal kadi. Feewnugol noddirgol e defte ɗiɗi ɗee. Mo woni sara makko ina waawi yiltude walla meeɗude tawi aɗa jokka kaaratol karallaagal makko kiiɗngol.
Ndaarondiral huunde
Fedde nde ina wasiyaa kadi ndaarondiral fiilde nde yiɗaa e waktu gooto tawa on koɗii nokkuuji ceertuɗi, yeewtodon e cinndel walla widewoo. Ngam mo woni e majjere hakkille, taƴre nde juutataa, taƴre tele ndee kiiɗnde walla fijirde bal ina waawi ɓurde moƴƴude e fiilde timmunde.
Fijirde nde weli e yaynirde wootere
Jaaɓnirɗe noddirgol widewoo keewɗe ina mbaɗa lollinde yaynirde maa. Aan udditataa fijirde nde, ɓittaa; mo toppitiɗaa hollita maa walla toɓɓa natal ngal suɓotoɗaa. Walla walloowo wonɗo sara makko uddita fijirde nde gootonde e alluwal, ɓitta ngam makko tawa on yeewtii.
Fijirɗe moƴƴuɗe e feere ndee:
- Finish the Saying: aɗa jannga wolɗo anndaaɗo, o wiya timmitagol ngol, caggal ɗum ina wooda ballal daande dow.
- Picture Pairs: fijirde yahdinnde nate mawɗe nde weli, ina waawi heddude e yeeso, alaa limtorde sahaa, alaa keɓal.
- Conversation Cards: natal e naamnal udditiiɗngal ngam yeewtidde kadi.
- Photo Pairs: fijirde yahdinnde nate nde waɗiraa e nate ɗe suɓuɗaa e kaɓirgol maa. Nate ɗee ina heddoo e wanngorde maa, mo toppitiɗaa ina yiya ɗe e yaynirde nde lollintuɗaa.
Ɓatakuuje danndaaɗe
So noddaali yeeso e yeeso ena caɗi, danndu widewoo tiiɗɗo: salminaango, yimre, yillo e ngayka maa. Walloowo ina waawi hurminde ɗum e waktu deeƴɗo, nde mo toppitiɗaa yiɗi fof. Alzheimer’s Association ina janta danndugol e neldugol sahaaaji keertiiɗi, wano sukaaɓe uddittoo dokke.
Hol to bannge noddaali cinndel tan?
Noddaali cinndel ina jokki himmude. Dementia Australia ina wasiyaa noddugol e waktu gooto ñalnde kala tee hoto yaawnu, sabu yimɓe wonɓe e majjere hakkille ina mbaawi haajaade sahaa ngam yantude e yeewtere. E cinndel:
- Wiy innde maa e jokkondiral maa ko adii fof: “Salminaango Baaba, ko miin Jenny, ɓiy maa debbo.”
- Haalir seeɗa seeɗa, e konnguɗi tiiɗɗi, miijo gooto e sahaa gooto.
- Hokkir habaru mbele a naamnaani: “Mi defi teewu ma kosam jamma.”
- Janngu wolɗo tiiɗɗo, walla yim taƴre yimre nde yiɗaa.
- Accu ɗum yoo juut, timminir e konngol ngol weltaare.
Dementia Australia ina teskitina kadi wonde noddaali widewoo ina mbaawi wallude so haalaade ina ɓeydoo saɗtude, sabu mo toppitiɗaa ina waawi yiyde yeeso maa. So noddaali cinndel ina jiiɓna, eto widewoo, walla ko l opposite mum.
Hol no feewnir-mi noddirgol widewoo moƴƴungol?
Hade noddirgol:
- Suɓo waktu ñiiɓɗo mo mo toppitiɗaa heewi fowtaade, jokku e mum. Niiɓre ina walla.
- Nanaano e walloowo wonɗo sara makko. Ɓatakuru ñalawol hade mum ina walla mo eɓɓude.
- Ƴeewto kaɓirgol ngal. Alluwal e darorde ina newnande ɓurde cinndel jogoraaɗo e junngo. Ƴeewto so ngal humii, yaynirde nde ina jalbi, daande dow ina naniraa no feewi. Hurmin binndol les yaynirde so jaaɓnirgal ngal ina addi ɗum tee mo toppitiɗaa ina waawi janngude.
- Ebbo huunde wootere tee feewnugol kala ina hebi.
E nder noddirgol:
- Ɓadito kameraa kaa e ndaygu moƴƴiri, tiiɗɗo henorde, hoto won e caggal maa.
- Hollit innde maa sahaa kala, e jokkondiral maa.
- Gooto tan haala sahaa kala. Alzheimer’s Association ina teskitina wonde haalaaji crosgol ina caɗana yimɓe wonɓe e majjere hakkille e yimɓe jogiiɓe caɗeele nanɗe. So terɗe ɓesngu keewɗe ina tawtora, lomtodon walla accu ɗum yoo won ɗiɗo walla tato tan.
- Naamno naamnal gootal e sahaa gooto. Family Caregiver Alliance ina wasiyaa naamne newiɗe e jaabawuuji eey walla alaa, tee hollu cuɓe so ina waawi.
- Accu sahaa deeƴɗo. Sabbo jaabawol. Ina moƴƴi wasiyaade helmere so o ina yiila.
- Huutoro yeeso maa e daande maa. Moos, hayfin, tee joggo daande maa e weltaare. Hollirde miijo ina heewi haalde ɓurde konnguɗi.
- Hoto feewn. So mo toppitiɗaa wiyi huunde nde moƴƴaani, accu ɗum tan.
Timminirde noddirgol:
- Timmin hade mo toppitiɗaa ŋoonaade, so ina waawi e sahaa moƴƴo.
- Huutoro welsindagol gootol sahaa kala: “Mi nodday maa janngo e waktu ñaamdu. Miɗo yiɗi maa.”
- Hoto ɓeydu ɗum.
Ballal ngam walloowo wonɗo sara makko
So ko a ɓeyngu, walloowo saare, musiɗɗo walla gollanoowo walloowo noddirgol ngal, ko aan waɗata ɗum ina newa.
- Feewnugol nokku deeƴɗo. Ñif tele oo, uddo baafal ngal.
- Fuɗɗo noddirgol aan tigi, caggal ɗum jonnu mo alluwal e darorde walla joggor ngal to tolno yeeso.
- Jooɗo sara makko, wonaa yeeso makko. Wonnde maa ina deƴƴina. Wasiyo mo seeɗa so ina haajaa: “Ndaaraa, ko Jenny.”
- Won juuɗe ɗee. Joggor nate, ɓittu fijirde nde, huɓɓitir alluwal ngal ngam hollude suudu ndu.
- Ƴeewto ŋooñre walla seŋre, tee hollu noddoowo oo so waktu timminirde hewtii.
- Hollu noddoowo oo ko moƴƴi. “O weltii rawaandu ndu” ina walla eɓɓude noddirgol garowol.
NIA ina wasiyaa wonde terɗe ɓesngu wonɓe woɗɗi ina mbaawi wallude neɗɗo mawɗo ekkitde fannuuji cinndel mum, wano noddaali widewoo. E daawal ɓaawngal, walloowo oo ina heewi haajaade huutoraade kaɓirgol ngal fof. Ɗum ina moƴƴi.
So mo toppitiɗaa ina hoddi e nokku toppitaaki, Alzheimer’s Foundation of America ina wasiyaa naamnaade so nokku oo ina walla ɓesngu e noddaali widewoo. AFA ina janta kadi ɓesngu ina mbaawi lommbaade nate e gollanooɓe toppitaaki, e neldude ñamle ɗe yiɗaa walla piiji seeɗa ɗi weltaare, caggal nde ɓe naamndii ko nokku oo yamiri.
Hol ko waɗetee so noddirgol yahaani no moƴƴiri?
Won e noddaali ina waawi jiiɓnude, deeƴde walla seŋnude. Wonaa felnaare maa, ɗum firtaani noddaali ndattaaki.
- So mo toppitiɗaa ina jiiɓaa e yaynirde nde, waylu to noddirgol cinndel walla ɓatakuru danndaaɗo.
- So o seŋii, jaɓo miijo ngoo, haal huunde nde deƴƴina, timminir e newaare.
- So noddaali ina keewi ŋakkude moƴƴude e waktu gooto, eto waktu goɗɗo.
- So o sikkii ko a neɗɗo goɗɗo, jaɓo ɗum e newaare.
Ina moƴƴi timminirde law. Noddirgol tiiɗngol, ngol weltaare ko battane moƴƴo.
Hakkunde noddaali
Heddo e jokkondiral e feere goɗnde. Dementia Australia ina wasiyaa neldugol kaarate, iimeeluuji, nate walla dokke seeɗa. Kaaratal yontere kala e natal gootal mawngal e ɓatakuru tiiɗɗo ina waawi jangeede laabi keewɗi. Conversation cards binndaaɗe, neldaaɗe e walloowo oo, ina mbaawi addande noddirgol garowol toɓɓere yewtere hebiinde.
Ngam ballal e suɓaade e feewnude alluwal, yiy alluwal e yaynirɗe. Ngam waktu yeeso e yeeso, yiy deftere amen nde yillagol.
Naamne keewɗe
Hol ko mbaawmi waɗde e noddirgol widewoo e mo woni e majjere hakkille?
Ebbo huunde wootere newiinde: hollu ngayka maa, puccu maa walla deftere ma; ndaarondiron nate kiiɗɗe; janngu daande dow wolɗo tiiɗɗo walla ɓatakuru; yim yimre nde o yiɗi; def karallaagal gootal e waktu gooto; walla fijo fijirde natal nde weli e yaynirde wootere. Golle ina mbaɗa noddirgol ngal heɓa to tiiɗi, mbele mo toppitiɗaa fotaaki rokkude yeewtere nde.
Ko foti noddirgol widewoo juutde?
Heewi ko ɓuri seeɗa e ko miijotoɗaa. Hojomaaji seeɗa ɗi weltaare ina mbaawi yonude, tentinii so mo toppitiɗaa ina ŋooña law. Noddugol ñalnde kala e waktu gooto ina waawi ɓurde himmude e ko noddirgol kala juuti.
Hol ko waɗetee so o jiiɓii walla o seŋii e noddaali widewoo?
Won e yimɓe ina jiiba yeeso e yaynirde. Eto noddirgol cinndel tan, ɓatakuru widewoo danndaaɗo mo walloowo ina waawi hurminde e waktu deeƴɗo, walla kaarate e nate e ɓaakuuji. So noddirgol wonii caɗɗungal, timminir ɗum e newaare, eto goɗngol ñalawol goɗngol walla e waktu goɗɗo.
Hol no wallirmi yumma am noddude e widewoo so o waawaa huutoraade cinndel?
Naamno terɗe ɓesngu, walloowo saare, walla gollanoowo e nokku toppitaaki yoo fuɗɗo noddirgol ngal, jogoo walla darno kaɓirgol ngal. Nokkuuji toppitaaki keewɗi ina mballa ɓesngu e noddaali widewoo, naamno ko ɓe ndokka. Alluwal e darorde, feewnaaɗo yaynirde mawnde e daande dow no naniraa, ina newnana mo woni kala.
Mbaɗen waawi fijirde e noddirgol widewoo?
Eey. Feere ɓurnde newaade ko gooto yoo lollin yaynirde mum e jaaɓnirgal noddirgol widewoo, goɗɗo oo hollita mo natal ngal ɓitte. Walla walloowo wonɗo sara makko ina waawi udditde fijirde nde gootonde e alluwal, ɓitta ngam makko tawi aɗa yeewta mo. Suɓo fijirɗe aldaaɗe e limtorde sahaa walla keɓal.
Fuɗɗoode
Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Visiting someone with dementia · Dementia Australia
- What Is Long-Distance Caregiving? · National Institute on Aging
- Connecting with Someone in a Long Term Care Setting During the Coronavirus Outbreak · Alzheimer's Foundation of America
- Ten Tips for Communicating with a Person with Dementia · Family Caregiver Alliance