Golle teskagol: Boyeteeji, daartol nguurndam e nate

Teskagol firti ko weltaade ko ɓenni e woɗɗude. Wonande yimɓe heewɓe wuurɓe e majjere hakkil, teskagol duuɓi keewɗi ɓennuɗi ena waawi laaɓde ɓurde ko waɗi hanki subaka. Nate, piiji ɗi annduɗaa, jimɗi e daartol ena mbaawi udditde teskagol ngol kadi hokku on huunde welnde nde lollondirton. Sariya gooto tan woodi: ko yeewtere, wonaa ƴeewndo hay sahaa.

Ko woni teskagol, e hol no seertiri e naamnaade?

Teskagol ko lollirde teskagol rewrude e nate, piiji, jimɗi walla widewo, e njaajeendi neɗɗo oo. NHS ena sifa ɗum ko lollirde piiji ɓennuɗi e daartol e ballal nate, piiji, widewooji walla jimɗi, e nder deftere walla e alluwal. Naamnaade ko huunde woɗnde: ena naamnii neɗɗo oo jaabawol moƴƴol, ɗum ena waawi addude hersa e nokku weltaare.

National Institute on Aging ena jeya e piiji ɗi ɓe mbasiyata naamnaade neɗɗo so omo teskii huunde walla neɗɗo. Family Caregiver Alliance ena wasiyaa yo a reeno naamne tuugiiɗe e teskagol ɓadtingol, yewtaa ko ɓenni ɓurɗo woɗɗude.

No yewtirtaa nate tawa naamnaaka?

Fuɗɗo ko njiy-ɗaa, caggal mum aɗa acca nokku so neɗɗo oo yiɗii ɓeydude huunde.

1. Jooɗodii heen e woɗɗude. Jogo deftere nate nden hakkunde mon mbele onon fof on ndaara, wonaa ƴeewndo hakkunde taabal.
2. Suɓo nate seeɗa. Nate joy moƴƴe ɓuri boyeteeji nate fof. Nate mawɗe, laaɓɗe ɓuri moƴƴude.
3. Innu yimɓe ɓen tawo. « Ko aan e Baaba ooɗoo ñalnde jommbugol mon » ena itta satteende ndee.
4. Yewtu e geɗe tokkuɗe. Comci, otooji, nyaamdu, weeyo, geece. « Oto moƴƴo. Ena jalbi no feewi. »
5. Noddu, hoto tilɓin. « Haalan am fii… » walla « Ko hombo njiy-ɗaa? » Deeƴre alaa caɗeele.
6. Rew e makko. So o fuɗɗiima yewtude huunde woɗnde haa timmi, yahdu e makko.
7. Darto nde weltaare ndee woodi. Uddu deftere nate nden ado tampere heɓde.

Ngam heɓde ballal nate e jaajol, ƴeewndo conversation cards. Ngam waɗde nate ɓesngu maa fijirde jahdingol deeyngol, ƴeewndo photo pairs; nate ɗe cuɓ-ɗaa ɗee ena keddii e wanngorde maa.

No waɗirtaa boyeteeji teskagol?

Boyeteeji teskagol ko boyeteeji piiji ummiiɗi e nguurndam neɗɗo oo ngam jokkude e yewtude fii mum.

1. Suɓo boyeteeji tiiɗɗi ɗi uddirteede no newori, hono boyeteeji pade, boyeteeji hattu walla boyeteeji lekki pamarɗi.
2. Suɓo tiitoonde walla jillondiral. Golle, fijirde, nokku, duuɓi, walla seeɗa e kala huunde.
3. Mooftu piiji kisɗi. Piiji joy haa sappo ena yonata ngam fuɗɗaade.
4. Huutoro natte piiji tedduɗi. Natto nate e dokkiteeji ɗi waawaa lomtiteede, mooftaa asliiji ɗii e kisal.
5. Yaltin piiji gootel gootel. Hokku gootel, yewtu seeɗa fii mum, ndaar-aa ɗo yeewtere ndee yahata.

Miijooji ɗi mbaaw-ɗaa ɓeydude:

• Golle: seedantaagal innde, kaɓirɗe pamarɗe, leppi dolokke, deftere windo, pinno nees, deftere nefakka ummoriinde e baafe.
• Suudu: kartal nefakka e binndol juuɗe makko, leppi daɓɓorde, safa walla karawatu mo o yiɗi.
• Fijirde: kullungel liƴƴugol tawa alaa kuuɗol, bal, gaɗol lekki, boyeteeji aawdi.
• Nokkuuje: kaartal postaa, kartal nokku, piiji teskagol njillu, taƴre jaaynde nokku makko.
• Ɓesngu: natte nate, natal paykun, noddaandu jommbugol.

Accu piiji ceertuɗi, piiji pamarɗi ɗi neɗɗo waawi moɗde, e piiji ɗi mbaawi addude teskagol muusɗo so a anndaaki so ɗum jaɓaama.

No waɗirtaa deftere daartol nguurndam?

Deftere daartol nguurndam ko albom newiingol nate e binndol daɓɓol ko faati e nguurndam neɗɗo oo. Ko huunde nde ndaarodon e woɗɗude, kadi ena walla yillooɓe e wallooɓe yiyde neɗɗo oo fof.

1. Suɓo mbaydi. Doosiyer e huɗo ɗerɗe, deftere nate winnditaaɗe, walla yeebirde nate e alluwal.
2. Teelto geɓe seeɗa. Paya, duɗal, golle, ɓesngu, nokkuuje ɗe o wuurinoo, diine, fijirde, nyaamdu e jimɗi ɗi o yiɗi.
3. Ɓeydu natal gootal walla ɗiɗi e hello kala e binndol daɓɓol, mawngol binndol: « Maaria, duuɓi 22, fuɗɗii gollaade ka banki. »
4. Ɓeydu ko o yiɗi e ko o woowii. « Ena yara kafee e kosam. Ena yiɗi jimɗi diine ñalnde Alet. O yiɗaa tele mawnde sawto. » Ɗum ena walla kala neɗɗo moƴƴintooɗo mo.
5. Naatnu neɗɗo oo no o yiɗiri, so tawii omo suɓoo nate, omo haalana daartol walla omo ndaara tan no ɗum waɗirtee.
6. Jokku ɓeydude. Alaa haaje timmude nde ngam nde nafa.

Miijooji goɗɗi teskagol

• Fijnu jimɗi e paykoy makko njewtaa ɗo ɗi njaɓɓata mo. Yiy golle jimɗi.
• Ndaaraa widewooji suudu walla sinemaaji tele e duuɓi ɗi o yiɗnoo ɓurdi.
• Defaa nyaamdu paykoy makko accu uurngol ngol ardina yeewtere ndee.
• Ndaaraa kartal nokku makko njannduɗo, njokkondiraa e laawol ɗi o anndi.
• Jokkondiraa e kataaluuji walla defte kadiiɗe njewtaa fii coggu, comci e otooji.
• Nanngitaa daartol makko e cinndel, e jamirooje makko, ngam ɓesngu nguu.
• Lollondir e noddaandu. Hollu natal gootal e noddaandu widewo; yiy noddaandu cinndel e noddaandu widewo.
• Addanaa natal walla huunde so aɗa yilla. Ena hokka njillu nguu huunde newnde nde tiiɗoroo; yiy njillu.

Hol ko waɗetee so teskagol ena metti?

Won e teskagol ena addude suno, nimsaare walla kulol. So neɗɗo oo mettiima, darto, hoolnu mo, tee mbaylitaa tiitoonde ndee walla golle ɗee e feere deeynde. Hoto yeddondir e ko waɗi. Family Caregiver Alliance ena wasiyaa yo a eto wonaa hollude mo wonde omo fawi, e jaabaade e mettuuji ɗi o holli, ɗi goonga. So omo haala fii neɗɗo maayiɗo hono no o wuuriri, jaabo e mettu makko: « Aɗa eɓɓaa mo. Haalan am fii makko. »

Ko wiɗtooji ɗii mbiʼi?

Yantorde Cochrane fii teskagol, nde ƴeewndi ƴeewndooji 22 e yimɓe 1,972, tawi battane ɗee ngonaa gootum, ena pamar, ena seerti e nokku e mbaydi. Ndee heɓaani seedeeji ko bonnata yimɓe wuurɓe e majjere hakkil. Min mbiya yo a ƴeewndo teskagol sabu ena waawi waɗde waktu welɗo, heccundo e woɗɗude, wonaa ngam safrude. Ngam ɓeydude humpito fii yeewtere newiinde, yiy tinndinooje yeewtere.