Ríránti Ìgbà Àtijọ́: Àpótí Ìrántí, Ìtàn Ayé àti Fọ́tò

Ríránti ìgbà àtijọ́ kàn túmọ̀ sí gbígbádùn ohun tí ó ti kọjá papọ̀. Fún ọ̀pọ̀ àwọn tí ó ní dementia, àwọn ìrántí láti ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn máa ń hàn gbangba ju ohun tí ó ṣẹlẹ̀ ní òwúrọ̀ yìí lọ. Àwọn fọ́tò, àwọn nǹkan tí ó mọ̀, orin àti ìtàn lè ṣí àwọn ìrántí wọ̀nyẹn, kí ó sì fún yín ní ohun gbígbóná láti pín. Òfin kan ṣoṣo: ìjíròrò ni, kì í ṣe ìbéèrè ìdánwò láé.

Kí ni ríránti ìgbà àtijọ́, báwo sì ni ó ṣe yàtọ̀ sí bíbéèrè ìdánwò?

Ríránti ìgbà àtijọ́ ni pípín àwọn ìrántí nípasẹ̀ fọ́tò, àwọn nǹkan, orin tàbí fídíò, ní ìyára ẹni náà. NHS ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí pípín àwọn ìrírí àti ìtàn àtijọ́ pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ fọ́tò, àwọn nǹkan, fídíò tàbí orin, nínú ìwé tàbí lórí tábìlẹ́ẹ̀tì. Bíbéèrè ìdánwò yàtọ̀: ó ń béèrè pé kí ẹni náà mú ìdáhùn tó tọ́ jáde, èyí tí ó sì lè mú ìtìjú wá dípò ìgbádùn.

National Institute on Aging kà bíbéèrè lọ́wọ́ ẹni kan bóyá ó rántí nǹkan tàbí ẹnìkan mọ́ ohun láti yẹra fún. Family Caregiver Alliance dámọ̀ràn yíyẹra fún àwọn ìbéèrè tí ó gbẹ́kẹ̀lé ìrántí àìpẹ́ àti sísọ̀rọ̀ nípa ìgbà àtijọ́ tí ó jìnnà jù dípò.

Báwo ni a ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa fọ́tò láìsí bíbéèrè ìdánwò?

Ẹ kọ́kọ́ sọ ohun tí ẹ rí, lẹ́yìn náà ẹ fi àyè sílẹ̀ fún ẹni náà láti fi nǹkan kún un bí ó bá fẹ́.

1. Ẹ jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara yín. Ẹ di ìwé fọ́tò mú láàrín yín kí ẹ lè jọ máa wò ó, kí ẹ má ṣe dán an wò láti òdìkejì tábìlì.
2. Ẹ yan àwọn fọ́tò díẹ̀. Fọ́tò rere márùn-ún dára ju àpótí kan lápapọ̀ lọ. Àwọn fọ́tò tí a tẹ̀ ní ńlá, tí ó hàn kedere ń ṣiṣẹ́ jù.
3. Ẹ sọ orúkọ àwọn ènìyàn fúnra yín. “Ìwọ àti Bàbá nìyí ní ọjọ́ ìgbéyàwó yín” mú ìdààmú kúrò.
4. Ẹ sọ̀rọ̀ lórí àwọn àlàyé kékeré. Aṣọ, ọkọ̀, oúnjẹ, ojú ọjọ́, ojú. “Ọkọ̀ wo nìyẹn. Ó dán gan-an.”
5. Ẹ pè é, ẹ má ṣe fipá mú un. “Ẹ sọ fún mi nípa…” tàbí “Kí ni ẹ kíyèsí?” Ìdákẹ́ dára.
6. Ẹ tẹ̀lé e. Bí ó bá sọ̀rọ̀ nípa ohun mìíràn pátápátá, ẹ bá a lọ.
7. Ẹ dúró nígbà tí ó ṣì ń dùn. Ẹ ti ìwé fọ́tò kí àárẹ̀ tó dé.

Fún àwọn ìpè àwòrán tí a ti ṣe sílẹ̀, ẹ gbìyànjú àwọn káàdì ìjíròrò. Láti sọ àwọn fọ́tò ẹbí yín di eré ìbára-mu jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, ẹ gbìyànjú àwọn méjì-méjì fọ́tò; àwọn fọ́tò tí ẹ yàn dúró nínú ẹ̀rọ aṣàwákiri yín.

Báwo ni a ṣe ń ṣe àpótí ìrántí?

Àpótí ìrántí jẹ́ àpótí kan tí ó kún fún àwọn nǹkan láti ìgbésí ayé ẹni náà láti dì mú àti láti sọ̀rọ̀ nípa wọn.

1. Ẹ yan àpótí tí ó le tí ó rọrùn láti ṣí, bíi àpótí bàtà, àpótí fìlà tàbí àpótí igi kékeré.
2. Ẹ yan kókó tàbí àdàpọ̀. Iṣẹ́, eré ìgbádùn, ibì kan, ọdún mẹ́wàá kan, tàbí díẹ̀ nínú ohun gbogbo.
3. Ẹ kó àwọn nǹkan tí ó wà ní ààbò jọ. Nǹkan márùn-ún sí mẹ́wàá tó láti bẹ̀rẹ̀.
4. Ẹ lo àwòkọ àwọn nǹkan iyebíye. Ẹ ṣe àdàkọ àwọn fọ́tò àti ìwé tí a kò lè rọ́pò, kí ẹ sì pa àwọn àtilẹ̀wá mọ́ ní ààbò.
5. Ẹ mú àwọn nǹkan jáde ní ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ẹ fi ọ̀kan lé e lọ́wọ́, ẹ sọ nǹkan kan nípa rẹ̀, kí ẹ sì wo ibi tí ọ̀rọ̀ yóò dé.

Àwọn èrò láti fi sínú rẹ̀:

• Iṣẹ́: káàdì orúkọ, irinṣẹ́ kékeré, àmì aṣọ iṣẹ́, ìwé àkọsílẹ̀ owó, pinni nọ́ọ̀sì, ìwé ọ̀nà ìsè láti ilé oúnjẹ kan.
• Ilé: káàdì ọ̀nà ìsè ní ìwé ọwọ́ rẹ̀, aṣọ ìnu àwo, ìborùn tàbí táì tí ó fẹ́ràn.
• Àwọn eré ìgbádùn: ìdẹ ẹja láìsí ìwọ̀, bọ́ọ̀lù, òwú, àpò irúgbìn.
• Àwọn ibi: káàdì ìfìwéránṣẹ́, àwòrán ilẹ̀, ohun ìrántí arìnrìn àjò, gígé ìwé ìròyìn ìlú ìbílẹ̀.
• Ẹbí: àwòkọ fọ́tò, àwòrán ọmọdé, káàdì ìkésíni sí ìgbéyàwó.

Ẹ fi àwọn nǹkan mímú, àwọn nǹkan kéékèèké tí a lè gbé mì àti ohunkóhun tí ó lè mú àwọn ìrántí ìrora wá sílẹ̀, àfi bí ẹ bá mọ̀ pé a ń fẹ́ ẹ.

Báwo ni a ṣe ń ṣe ìwé ìtàn ayé?

Ìwé ìtàn ayé jẹ́ ìwé fọ́tò rírọrùn pẹ̀lú àwọn àkọlé kúkúrú nípa ìgbésí ayé ẹni náà. Ó jẹ́ ohun láti jọ wò, ó sì ń ran àwọn àlejò àti àwọn òṣìṣẹ́ ìtọ́jú lọ́wọ́ láti rí gbogbo ẹni náà.

1. Ẹ yan ìrísí. Ìwé ìdè pẹ̀lú àwọn àpò ààbò ojú ìwé, ìwé fọ́tò tí a tẹ̀, tàbí àfihàn lórí tábìlẹ́ẹ̀tì.
2. Ẹ ṣètò àwọn apá díẹ̀. Ìgbà èwe, ilé ẹ̀kọ́, iṣẹ́, ẹbí, àwọn ibi tí ó gbé, ìgbàgbọ́, àwọn eré ìgbádùn, oúnjẹ àti orin tí ó fẹ́ràn.
3. Ẹ fi fọ́tò kan tàbí méjì sí ojú ìwé kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú àkọlé kúkúrú ní ìtẹ̀ ńlá: “Bọ́lá, ọmọ ọdún 22, ó ń bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ní báńkì.”
4. Ẹ fi ohun tí ó fẹ́ràn àti àṣà rẹ̀ kún un. “Ó fẹ́ tíì pẹ̀lú wàrà. Ó fẹ́ràn orin ìyìn ọjọ́ ìsinmi. Kò fẹ́ tẹlifíṣọ̀n tí ó ń pariwo.” Èyí ń ran ẹnikẹ́ni tí ó ń tọ́jú rẹ̀ lọ́wọ́.
5. Ẹ jẹ́ kí ẹni náà kópa bí ó ti fẹ́, nípa yíyan fọ́tò, sísọ ìtàn tàbí kíkàn wo bí ó ṣe ń parí.
6. Ẹ máa fi kún un. Kò nílò láti parí kí ó tó wúlò.

Àwọn èrò ríránti ìgbà àtijọ́ mìíràn

• Ẹ gbé orin ìgbà èwe wọn kí ẹ sì sọ̀rọ̀ nípa ibi tí ó gbé wọn lọ. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò orin.
• Ẹ wo àwọn fíìmù ilé tàbí àwọn ètò tẹlifíṣọ̀n láti àwọn ọdún tí wọ́n fẹ́ràn.
• Ẹ se oúnjẹ ìgbà èwe kí ẹ sì jẹ́ kí òórùn darí ìjíròrò.
• Ẹ wo àwòrán ilẹ̀ ìlú ìbílẹ̀ wọn, kí ẹ sì tọ́pa àwọn òpópónà tí wọ́n mọ̀.
• Ẹ dì àwọn ìwé àtòjọ ọjà tàbí àwọn ìwé ìròyìn àtijọ́ mú kí ẹ sì sọ̀rọ̀ nípa iye owó, aṣọ àti ọkọ̀.
• Ẹ gba àwọn ìtàn wọn sílẹ̀ lórí fóònù, pẹ̀lú àṣẹ wọn, fún ẹbí.
• Ẹ pín nígbà àwọn ìpè. Ẹ gbé fọ́tò kan sókè nígbà ìpè fídíò; ẹ wo àwọn ìpè fóònù àti fídíò.
• Ẹ mú fọ́tò tàbí nǹkan kan wá nígbà tí ẹ bá ń bẹ̀ wọ́n wò. Ó fún ìbẹ̀wò ní ohun rírọrùn láti pọkàn pọ̀ lé; ẹ wo bíbẹ̀ wò.

Kí ni bí ìrántí kan bá ní ìrora?

Àwọn ìrántí kan ń mú ọ̀fọ̀, ìbànújẹ́ tàbí ẹ̀rù wá. Bí ẹni náà bá bínú, ẹ dúró, ẹ tù ú nínú, kí ẹ sì yí ọ̀rọ̀ tàbí ìgbòkègbodò padà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Ẹ má jiyàn nípa ohun tí ó ṣẹlẹ̀. Family Caregiver Alliance gbani nímọ̀ràn láti má gbìyànjú láti yí ẹni kan lérò padà pé ó ṣàṣìṣe, àti láti dáhùn sí àwọn ìmọ̀lára tí ó fi hàn, tí ó jẹ́ òótọ́. Bí ó bá sọ̀rọ̀ nípa ẹni tí ó ti kú bí ẹni pé ó wà láàyè, ẹ dáhùn sí ìmọ̀lára náà: “Ẹ ń pàdánù rẹ̀. Ẹ sọ fún mi nípa rẹ̀.”

Kí ni ìwádìí sọ?

Ìṣàyẹ̀wò Cochrane lórí ríránti ìgbà àtijọ́, tí ó bo àwọn ìdánwò 22 àti ènìyàn 1,972, rí i pé àwọn àbájáde kò dúró déédé, wọ́n kéré, wọ́n sì yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ibi àti ìrísí. Kò rí ẹ̀rí ìpalára kankan fún àwọn tí ó ní dementia. A dámọ̀ràn ríránti ìgbà àtijọ́ nítorí pé ó lè jẹ́ àkókò gbígbóná tí ó ní ìtumọ̀ papọ̀, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìtọ́jú. Fún ìsọfúnni sí i lórí ìjíròrò rírọrùn, ẹ wo àwọn ìmọ̀ràn ìbánisọ̀rọ̀.