Ìgbòkègbodò fún Dementia Ìpele Ìkẹyìn, Lórí Ibùsùn tàbí Àga

Ní ìpele ìkẹyìn dementia, ẹni kan lè sọ̀rọ̀ díẹ̀ gan-an, ó nílò ìrànlọ́wọ́ pẹ̀lú gbogbo ìtọ́jú ojoojúmọ́, ó sì lè lo ọ̀pọ̀ ọjọ́ náà lórí ibùsùn tàbí àga. Ó lè dà bí ẹni pé kò sí nǹkan kan mọ́ láti jọ ṣe. Ó wà. Alzheimer’s Association sọ pé ìpìlẹ̀ ẹni náà lè ṣì wà, àti pé ní ìpele yìí, ayé ni a ń ní ìrírí rẹ̀ pàápàá nípasẹ̀ àwọn ìmọ̀lára ara. Orin, ìfọwọ́kàn, ohùn tí ó mọ̀ wọ́n àti wíwà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ yín ṣì lè mú ìtùnú àti àwọn àkókò ìsopọ̀ wá.

Àwọn ìgbòkègbodò wo ni ó ń ranni lọ́wọ́ ní dementia ìpele ìkẹyìn?

Àwọn ìgbòkègbodò ìmọ̀lára ara rírọrùn àti wíwà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ ni ó ń ran jù ní ìpele ìkẹyìn. Alzheimer’s Association dábàá gbígbé orin tí ó fẹ́ràn, kíka àwọn apá ìwé tí ó nítumọ̀ sí i, fífi ìpara tí ó ní òórùn tí ó fẹ́ràn pa awọ ara, àti jíjókòó níta papọ̀ ní ọjọ́ tí ó dára. National Institute on Aging fi kún sísọ ìtàn, fífi fọ́tò hàn, ìfọwọ́kàn tàbí ìfọwọ́pa jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, àti orin, ariwo funfun tàbí ohùn àdánidá, ó sì sọ pé wíwà yín nìkan lè mú ọkàn balẹ̀.

Alzheimer’s Foundation of America sọ pé àwọn ènìyàn ní ìpele ìkẹyìn sábà máa ń ní ìfẹ́ líle láti dì nǹkan mú sún mọ́ ara fún ìtùnú, ó sì dábàá àwọn ìgbòkègbodò ìmọ̀lára ara rírọrùn, ìfẹ́ra jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, ìrìn aṣọ, orin, ìbẹ̀wò ẹranko, ìfọwọ́kàn ènìyàn àti iṣẹ́ ọnà tí kò ní ìlànà.

Àwọn ìgbòkègbodò fún ẹni tí ó wà lórí ibùsùn tàbí àga

1. Ẹ gbé orin rẹ̀. Ẹ yan àwọn orin láti ìgbà èwe rẹ̀, ìgbàgbọ́ rẹ̀ tàbí ẹbí rẹ̀. Ẹ jẹ́ kí ohùn kéré, kí ẹ sì jókòó sún mọ́ ọn. Kódà nísinsin yìí, àwọn kan ń fi ìka tẹ́ ìlù tàbí kùn orin. Ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò orin.
2. Ẹ dì ọwọ́ mú. Dídì ọwọ́ mú lásán, pẹ̀lú fífi ìka àtàǹpàkò pa á jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, jẹ́ ìgbòkègbodò. Ẹ sọ ohun tí ẹ ń ṣe ná.
3. Ẹ fi ìpara pa ọwọ́ rẹ̀ díẹ̀díẹ̀. Ẹ mú ìpara díẹ̀ gbóná ní àtẹ́lẹwọ́ yín, kí ẹ sì fi pa á láti ọrùn ọwọ́ sí orí ìka. Ẹ yan ìpara tí kò ní òórùn, tàbí òórùn tí ó fẹ́ràn nígbà gbogbo bí awọ ara rẹ̀ bá gbà á.
4. Ẹ ka ìwé sókè. Ewì tí ó fẹ́ràn, apá kan nínú ìwé tí ó fẹ́ràn gan-an, ìwé mímọ́ tàbí ojú-ìwé eré ìdárayá nínú ìwé ìròyìn. Ìró ohùn yín ṣe pàtàkì ju àwọn ọ̀rọ̀ lọ.
5. Ẹ sọ ìtàn. Ẹ sọ̀rọ̀ nípa ìrìn àjò ẹbí tàbí ọjọ́ tí ó ṣe ìgbéyàwó. Ẹ kò nílò ìdáhùn.
6. Ẹ fi fọ́tò hàn. Ẹ mú fọ́tò ńlá kan ní àkókò kan sí ìwọ̀n ojú rẹ̀, kí ẹ sì ṣàpèjúwe rẹ̀ pẹ̀lú ọ̀yàyà. Ẹ yàgò fún bíbéèrè ẹni tí ó wà nínú rẹ̀.
7. Ẹ fún un ní ohun rírọ̀ láti dì mú. Aṣọ ìnuwọ́ kékeré tí a tún ṣe, onígun aṣọ fleece tàbí ẹranko rírọ̀. NIA dábàá fífún ẹni náà ní aṣọ ìnuwọ́ kékeré láti dì mú nígbà tí a bá ń gbé e, kí ó má bàa gbá yín tàbí ohun èlò ilé mú.
8. Ẹ gbé ohùn àdánidá. Òjò, ìgbì òkun tàbí orin ẹyẹ ní ohùn kékeré lè mú yàrá tí ó ní ariwo rọ̀.
9. Ẹ mú ìta wọlé. Ẹ ṣí aṣọ ìkélé, ẹ gbé ohun ìbọ́ ẹyẹ sí ìta fèrèsé, tàbí ẹ mú àwọn òdòdó tàbí ewé tuntun díẹ̀ wọlé láti wò àti láti fọwọ́ kàn.
10. Ẹ lọ síta. Bí ẹni náà bá lè jókòó nínú àga arọ, ìṣẹ́jú díẹ̀ ní ibi òjìji ní ọjọ́ tí ó tura lè dára gan-an.
11. Ẹ fi búrọ́ọ̀ṣì ṣe irun rẹ̀ tàbí ẹ fún un ní aṣọ gbígbóná. Ìtọ́jú ara jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ àti aṣọ ìnuwọ́ gbígbóná fún ọwọ́ àti ojú lè dà bí ìfẹ́.
12. Ẹ rìn ara jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ pẹ̀lú orin. Ẹ jọ fi aṣọ fúyẹ́ fì, tàbí ẹ yí ọwọ́ bá orin mu. Fún ìfẹ́ra àti ìrìn oríkèé, ẹ béèrè lọ́wọ́ onímọ̀ ìtọ́jú ara tàbí nọ́ọ̀sì kí ó fi ọ̀nà tí ó ní ààbò hàn yín ná.
13. Ẹ ṣe iṣẹ́ ọnà tí kò ní ìlànà. Ẹ fi kànrìnkàn tàbí ọwọ́ pa àwọ̀ tí kò ní májèlé sórí bébà ńlá, tí ọwọ́ yín ń darí. Kò sí àbájáde tí ó tọ́.
14. Ẹ gba ìbẹ̀wò ẹranko káàbọ̀. Ẹranko ilé tí ó pa rọ́rọ́ lórí ibùsùn tàbí itan, bí ẹni náà bá gbádùn ẹranko tí ibẹ̀ sì gbà á.
15. Ẹ jọ mí díẹ̀díẹ̀. Ẹ jókòó sún mọ́ ọn kí ẹ sì mí díẹ̀díẹ̀ ní ìró tí a lè gbọ́. Ìdúró mímí parọ́rọ́ lè ṣètò ìyára fún ẹ̀yin méjèèjì, ẹ̀yin ni ẹ ń bẹ̀rẹ̀ àti dá a dúró.
16. Ẹ kàn wà níbẹ̀. Ẹ jókòó nítòsí, ẹ kùn, ẹ hun aṣọ tàbí ẹ kàwé jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Wíwà níbẹ̀ tó.

Bí a ṣe ń pín ìgbòkègbodò ní ìpele yìí

• Ẹ sún mọ́ ọn láti iwájú. Ẹ sọ orúkọ rẹ̀ àti orúkọ yín, kí ẹ sì sọ̀rọ̀ díẹ̀díẹ̀ àti jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ kí ẹ tó fọwọ́ kàn án.
• Ẹ fún un ní nǹkan kan ní àkókò kan. Ẹ pa tẹlifíṣọ̀n kí ẹ tó gbé orin. Ẹ ṣe ìmọ̀lára kan ní àkókò kan.
• Ẹ jẹ́ kí ó kúrú. Ìṣẹ́jú díẹ̀ lè tó. Àwọn àkókò kúkúrú púpọ̀ ní gbogbo ọjọ́ sàn ju àkókò gígùn kan lọ.
• Ẹ jẹ́ kí ó tura lákọ̀ọ́kọ́. Ẹ ṣàyẹ̀wò pé a ti tì ẹni náà dáadáa. NIA dábàá pákó orí itan láti gbé apá lé àti láti tì ara òkè nígbà tí ó bá jókòó.
• Ẹ wo ìdáhùn rẹ̀. Ọwọ́ tí ó ti rọ̀, ojú tí ó ti rọ̀, ìkọjú tàbí kíkùn dábàá ìtùnú. NIA sọ pé ìkérora, fífi ojú ṣe ìrora, dídáàbò bo apá kan ara tàbí àìsinmi lójijì lè jẹ́ àmì ìrora. Ẹ dúró, kí ẹ sì sọ fún ẹgbẹ́ ìtọ́jú.

Ìtọ́sọ́nà ṣókí gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀lára

Ààbò ní ìpele yìí

Gbígbé mì lè di èyí tí ó le ní ìpele ìkẹyìn, NIA sì kìlọ̀ pé èyí ń mú ewu fífún mọ́nu pọ̀ sí i. Ẹ má fi àwọn nǹkan kékeré sí ibi tí ó lè dé, kí ẹ sì fún un ní oúnjẹ tàbí ohun mímu nìkan ní ìrísí àti ipò tí ẹgbẹ́ ìtọ́jú gbà nímọ̀ràn. Ẹ ṣàyẹ̀wò awọ ara jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nígbà àwọn ìgbòkègbodò ìfọwọ́kàn, nítorí awọ ara lè fàya tàbí bàjẹ́ ní rọrùn. Fún ìsọfúnni síwájú sí i lórí àwọn èrò ìmọ̀lára ara tí ó ní ààbò, ẹ wo àwọn ìgbòkègbodò ìmọ̀lára ara.

Ẹ tún tọ́jú ara yín

Ìtọ́jú ní ìpele ìkẹyìn le fún ara àti ọkàn, ì báà jẹ́ nílé tàbí nígbà ìbẹ̀wò sí ilé ìtọ́jú. Àwọn ẹgbẹ́ ìtọ́jú ìtùnú fún ẹni tí ó ń sún mọ́ òpin ayé (hospice àti palliative care) lè ran ìtùnú, ìtìlẹ́yìn àti ìṣètò lọ́wọ́, NIA sì kà wọ́n sí orísun ìrànlọ́wọ́. Àwọn ìbẹ̀wò kúkúrú tí ó pa rọ́rọ́ ní ìtumọ̀; ẹ wo bí a ṣe ń bẹ ẹni tí ó ní dementia wò. Bí ẹ bá ń darí àwọn ẹgbẹ́, àwọn ìgbòkègbodò ẹgbẹ́ ní ilé ìtọ́jú ní àwọn èrò fún ṣíṣe àwọn àkókò bá wọn mu. Ẹ sì jọ̀wọ́ ẹ ka ìtọ́jú ara ẹni fún olùtọ́jú: ìsinmi jẹ́ apá kan ìtọ́jú dáadáa.