Ìtìlẹ́yìn Ìbánisọ̀rọ̀ Ọ̀pọ̀ Èdè ní Ìtọ́jú Àrùn Ìsọ̀nù-ọgbọ́n

Àwọn ènìyàn tó sọ èdè tó ju ẹyọ kan lọ lè máa báni sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà tó yàtọ̀ bí àrùn ìsọ̀nù-ọgbọ́n ṣe ń yí bí wọ́n ṣe ń rí ọ̀rọ̀ sọ tàbí lóye rẹ̀ padà. Diẹ̀ nínú àwọn ènìyàn lè bẹ̀rẹ̀ sí í lo èdè tí wọ́n kọ́ tẹ́lẹ̀; àwọn mìíràn kò ní í ṣe bẹ́ẹ̀. Ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ tó wúlò jùlọ ni láti béèrè èdè tí ó rọrùn fún wọn nísinsìnyí, kí ẹ sì tẹ̀lé ohun tí wọ́n fẹ́.

Alzheimer’s Society sọ pé ohun tí ènìyàn fẹ́ lè yàtọ̀, ó sì dábàá pé kí a lo èdè tí ẹni náà máa ń lò déédé. Alzheimer’s Association náà ṣe àkójọ pípadà sí èdè àbínibí gẹ́gẹ́ bí ìyípadà kan tó lè ṣẹlẹ̀ nínú ìbánisọ̀rọ̀. Àwọn ìyípadà wọ̀nyí kò ṣẹlẹ̀ sí gbogbo ènìyàn, bẹ́ẹ̀ ni wọ́n kò sì sọ ìpele ẹni náà.

Èdè wo ni mo yẹ kí n lò?

Ẹ béèrè lọ́wọ́ ẹni náà èdè tí wọ́n fẹ́ lò fún ìbáraẹnisọ̀rọ̀ yìí. Ohun tí wọ́n fẹ́ lè yí padà gẹ́gẹ́ bí àkòrí ọ̀rọ̀, ibi tí wọ́n wà, tàbí àkókò ọjọ́. Tí wọ́n bá yí èdè padà, ẹ má ṣe kà á sí ìdánwò tàbí fi ipa mú wọn láti tẹ̀síwájú nínú èdè tí ẹ lóye.

Tí ẹ bá sọ èdè tí wọ́n fẹ́, ẹ lo ọ̀rọ̀ àjọmọ́ kí ẹ sì fún wọn ní àkókò láti dáhùn. Tí ọ̀rọ̀ díẹ̀ péré ni ẹ mọ̀ nínú rẹ̀, ẹ sọ òtítọ́ kí ẹ sì tún lo ìṣàpẹẹrẹ, nǹkan, tàbí àwòrán pẹ̀lú. Ìtọ́sọ́nà èdè ti Alzheimer’s Society sọ pé agbára èdè lè yàtọ̀ láti ọjọ́ kan sí òmíràn, ó sì lè ní ipa látàrí àárẹ̀, ìrora, tàbí àìsàn.

Kí ni ó lè ṣe ìrànlọ́wọ́ nínú ìbáraẹnisọ̀rọ̀ ojoojúmọ́?

Ẹ rántí àwọn ìmọ̀ràn ìbánisọ̀rọ̀ tó wọ́pọ̀, kí ẹ sì ṣàfikún ìtìlẹ́yìn tó bá èdè ẹni náà mu:

• Ẹ lo ọ̀rọ̀ àti orúkọ àjọmọ́. Ẹ béèrè lọ́wọ́ ẹni náà tàbí ẹnìkan tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n máa ń lò fún àwọn nǹkan ojoojúmọ́, mọ̀lẹ́bí, àti ìṣe ojoojúmọ́.
• Ẹ fi hàn bí ẹ ṣe ń sọ ọ́. Ẹ tọ́ka sí ife, ẹ gbé àṣàyàn méjì sókè, tàbí ẹ lo fọ́tò tàbí nǹkan àjọmọ́. Ìṣàpẹẹrẹ lè ṣe ìrànlọ́wọ́ nígbà tí ó ṣòro láti rí ọ̀rọ̀ tó tọ́ sọ.
• Ẹ dúró. Ẹ fún ẹni náà ní àkókò láti gbọ́ àti láti dáhùn. Ẹ má ṣe parí gbogbo gbólóhùn fún wọn tàbí tún ìbéèrè náà sọ ní ọ̀pọ̀ èdè lẹ́ẹ̀kan náà.
• Ẹ jẹ́ kí èrò kan wà ní àkókò kan. Àlàyé gígùn lè ṣòro ní èdè èyíkéyìí. Ẹ lo gbólóhùn kúkúrú, ẹ dúró díẹ̀, kí ẹ sì wo bóyá wọ́n fẹ́ gbọ́ síi.
• Ẹ ṣàyẹ̀wò ìgbọ́ràn àti ìríran. Gíláàsì, ohun èlò ìgbọ́ràn, ìmọ́lẹ̀ tó dáa, àti ibi tó dákẹ́ jẹ́ẹ́ lè mú kí èdè rọrùn láti tẹ̀lé.

Tí ẹni náà bá fẹ́ràn kíka, ẹ béèrè bóyá àlàyé pàtàkì tí a kọ sílẹ̀ wà ní èdè wọn. Ẹ má ṣe gbẹ́kẹ̀lé ìtumọ̀ ẹ̀rọ fún ìpinnu ìlera, ìfọwọ́sí, tàbí ìtọ́sọ́nà oògùn; ẹ jẹ́rìí àlàyé pàtàkì pẹ̀lú olùpèsè ìtọ́jú.

Kí ni mo lè ṣe tí n kò bá sọ èdè tí ẹni náà fẹ́?

Ẹ béèrè bóyá wọ́n fẹ́ kí ọ̀rẹ́ tàbí mọ̀lẹ́bí tó gbọ́n nínú èdè méjì tí wọ́n gbẹ́kẹ̀lé darapọ̀ mọ́ ìbáraẹnisọ̀rọ̀ ojoojúmọ́. Ẹ má ṣe ro pé ẹni náà fẹ́ kí ẹlòmíràn túmọ̀ fún wọn; wọ́n lè fẹ́ ìṣàpẹẹrẹ, àwòrán, tàbí èdè mìíràn tí àwọn méjèèjì jọ mọ̀.

Fún ìpàdé ìlera tàbí ìjíròrò mìíràn tó nílò àlàyé gangan, ẹ pe ilé ìwòsàn tàbí iṣẹ́ ìtọ́jú ṣáájú. Ẹ sọ èdè tí ẹni náà fẹ́ fún wọn kí ẹ sì béèrè irú ìrànlọ́wọ́ atúmọ̀ èdè tí ó wà. Ẹ̀ka Ìlera àti Ìrànlọ́wọ́ Ènìyàn ti Orílẹ̀-Èdè Amẹ́ríkà ṣàlàyé pé mọ̀lẹ́bí àti ọ̀rẹ́ lè má lè túmọ̀ àlàyé ìlera pàtàkì dáadáa; iṣẹ́ náà lè ṣàlàyé àwọn àṣàyàn àti ìlànà agbègbè rẹ̀. Ẹni náà lè pinnu bóyá ẹni tó ń ṣe ìtìlẹ́yìn yóò tẹ̀lé wọn, nígbà tí olùpèsè ń ṣètò ìrànlọ́wọ́ èdè tí ó bá nílò.

Ní àkókò ìbẹ̀wò náà, ẹ bá ẹni náà sọ̀rọ̀ tààrà kí ẹ sì fún atúmọ̀ èdè ní àkókò láti sọ̀rọ̀. Ẹ rí i dájú pé ẹni náà lóye ìbéèrè náà, àti pé ó ní àǹfààní láti dáhùn ní ọ̀rọ̀ tirẹ̀. Tí ẹ bá ń ṣe ìtìlẹ́yìn fún wọn, ẹ ṣàfikún àlàyé kìkì nígbà tí wọ́n bá fẹ́.

Nígbà wo ni mo yẹ kí n wá ìmọ̀ràn ìlera?

Ìṣòro èdè lè yí padà bí àkókò ṣe ń lọ, ṣùgbọ́n ìyípadà lóòótọ́ yàtọ̀. NHS gba nímọ̀ràn pé kí a wá ìrànlọ́wọ́ ìlera lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ nígbà tí ẹnì kan bá di ẹni tó ń dàrú lójijì. Ẹ má ṣe ro pé ìpàdánù ìbánisọ̀rọ̀ lóòótọ́ jẹ́ apá àrùn ìsọ̀nù-ọgbọ́n nìkan. Tí ẹni náà bá di ẹni tó ń dàrú lójijì, tí ara rẹ̀ kò bá dá púpọ̀, tàbí tí ó bá ṣòro láti jí, ẹ kàn sí àwọn iṣẹ́ ìlera pàjáwìrì agbègbè.

Fún àwọn ìyípadà díẹ̀díẹ̀, ẹ ṣe àkọsílẹ̀ ohun tí ẹ ṣàkíyèsí kí ẹ sì béèrè ìmọ̀ràn lọ́wọ́ dókítà ẹni náà. Ẹ kọ èdè tí wọ́n ń lò sílẹ̀, ohun tí ó ṣe ìrànlọ́wọ́ fún wọn láti báni sọ̀rọ̀, àti bóyá wọ́n ti rẹ̀ tàbí ara wọn kò dá. Èyí jẹ́ àlàyé fún ìjíròrò, kì í ṣe àyẹ̀wò àrùn. Ìtọ́sọ́nà ìbẹ̀wò dókítà wa lè ran yín lọ́wọ́ láti múra àwọn ìbéèrè sílẹ̀.

Kí ni mo lè sọ fún àwọn olùrànlọ́wọ́ mìíràn?

Pẹ̀lú ìfọ̀wọ́sí ẹni náà, ẹ ṣe àkọsílẹ̀ kúkúrú fún àwọn ènìyàn tí wọ́n fẹ́ kí wọ́n kópa. Ó lè ní èdè tàbí èdè agbègbè tí wọ́n fẹ́ fún sísọ àti kíka, àwọn ọ̀rọ̀ tàbí orúkọ àjọmọ́, àti ohun tí ó ń ṣe ìrànlọ́wọ́ fún wọn láti tẹ̀lé ìbáraẹnisọ̀rọ̀. Ẹ béèrè bóyá wọ́n fẹ́ kí ẹnì kan pàtó wà nínú àwọn ìpàdé tàbí ìmúdójúìwọ̀n ìtọ́jú. Ẹ yẹra fún kíkọ àlàyé ìkọ̀kọ̀ tí kò ṣe pàtàkì fún ìtìlẹ́yìn sílẹ̀, kí ẹ sì sọ fún ẹni náà ta ni ó lè rí àkọsílẹ̀ náà. Àkọsílẹ̀ èdè ń ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀ ìbáraẹnisọ̀rọ̀ ní ìrọ̀rùn; kò rọ́pò atúmọ̀ èdè fún ìjíròrò ìlera tó díjú.

Báwo ni mo ṣe lè ṣe ìtìlẹ́yìn fún àṣàyàn ẹni náà?

Èdè jẹ́ apá bí ẹni ṣe ń so mọ́ àwọn ẹlòmíràn, ṣùgbọ́n kì í ṣe gbogbo ohun tí ó jẹ́ ẹni náà. Ẹ béèrè nípa ìṣe ojoojúmọ́ wọn, ohun tí wọ́n nífẹ̀ẹ́ sí, ohun tí wọ́n fẹ́ràn láti kà, àti àwọn ènìyàn tí wọ́n fẹ́ kí wọ́n kópa. Tí ẹni náà bá fọwọ́sí, ẹ kọ àwọn ọ̀rọ̀ tàbí gbólóhùn tó wúlò sílẹ̀ fún àwọn olùrànlọ́wọ́ mìíràn kí ẹ sì ṣàlàyé bí wọ́n ṣe lè lò wọ́n. Ẹ tọ́jú àwọn àkọsílẹ̀ náà ní ìkọ̀kọ̀ kí ẹ sì pín ohun tí ẹni náà ti fọwọ́sí nìkan.

Ẹ má ṣe fi ipa mú ẹni náà láti ṣe àdánrawò, túmọ̀ fún ẹlòmíràn, tàbí fi hàn ohun tí wọ́n lóye. Diẹ̀ nínú àwọn ìbáraẹnisọ̀rọ̀ lè rọrùn ní èdè kan, àwọn mìíràn sì lè rọrùn ní èdè mìíràn. Ìtùnú, àṣírí, àti àṣàyàn ẹni náà ṣe pàtàkì ju kíkọ mọ́ èdè kan ṣoṣo lọ.

Àwọn ìmọ̀ràn ìbánisọ̀rọ̀ wa ṣe àlàyé bí a ṣe lè sọ̀rọ̀ ní rọrùn, fetísílẹ̀, àti lo àwòrán. Fún ìrànlọ́wọ́ ní ṣíṣètò lẹ́yìn àyẹ̀wò àrùn, ẹ wo àwọn ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ lẹ́yìn àyẹ̀wò àrùn ìsọ̀nù-ọgbọ́n.