Ìgbòkègbodò Ìpè Fóònù àti Fídíò fún Ẹni tí Ó Ní Dementia

Gbígbé jìnnà sí ẹni tí ó ní dementia lè mú ni nímọ̀lára àìlèrànlọ́wọ́. Ìpè fóònù àti fídíò kò lè rọ́pò ìfàmọ́ra, ṣùgbọ́n wọ́n ṣì lè mú àwọn àkókò ìsopọ̀ tòótọ́ wá nígbà tí a bá ṣètò wọn dáadáa. Ọgbọ́n náà ni láti dẹ́kun gbígbìyànjú láti ní ìjíròrò àtúnpàdé lásán, kí a sì ṣètò nǹkan rírọrùn kan láti pín dípò rẹ̀. Ojú-ìwé yìí sọ àwọn ìgbòkègbodò tí ó ń ṣiṣẹ́ lórí fídíò àti fóònù, bí a ṣe ń ṣètò ìpè náà, àti ohun tí ẹni tí ó wà níbẹ̀ lè ṣe láti ṣèrànwọ́.

Kí ló dé tí a fi ń ṣètò ìgbòkègbodò fún ìpè?

Ìgbòkègbodò ń fún ìpè ní ìrísí. “Báwo ni? Kí ni ẹ ṣe lónìí?” ń béèrè lọ́wọ́ ẹni náà láti rántí kí ó sì ròyìn, èyí tí ó lè le tí ó sì lè mú ìdààmú wá. “Ẹ wò ó, tòmátì ti pọ́n” kò béèrè ohunkóhun lọ́wọ́ wọn rárá.

Alzheimer’s Association sọ pé ìjíròrò pẹ̀lú ẹgbẹ́ tí ó pọ̀ jù lórí fídíò lè ṣòro, ó sì dá a lábàá fífi ìrísí kún ìpè pẹ̀lú àwọn nǹkan bíi kíkọ orin tàbí pípín àwòrán.

Àwọn ìgbòkègbodò wo ni ó ń ṣiṣẹ́ lórí ìpè fídíò?

Fífi nǹkan hàn àti sísọ nípa rẹ̀

Ẹ mú ayé yín wá sọ́dọ̀ wọn. Ẹ gbé kámẹ́rà náà yípo ọgbà yín díẹ̀díẹ̀, ẹ ṣe àfihàn ajá, ẹ fi ohun tí ẹ ń sè hàn, ẹ gbé àwòrán tí ọmọ ọmọ yà sókè, tàbí kí ẹ tọ́ka fóònù jáde fèrèsé sí ojú ọjọ́ ní ìta. Ẹ ṣàpèjúwe ohun tí ẹ rí pẹ̀lú ọ̀rọ̀ rírọrùn kí ẹ sì fi àsìkò sílẹ̀ fún wọn láti fèsì. Kò sí ìbéèrè tí ó yẹ.

Ẹ jọ wo fọ́tò

Ẹ gbé fọ́tò àtijọ́ kan sókè sí kámẹ́rà, tàbí kí ẹ pín ojú ẹ̀rọ yín láti fi àwọn fọ́tò ńlá díẹ̀ hàn ní ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ẹ sọ̀rọ̀ nípa ohun tí ẹ ṣàkíyèsí: “Ẹ wo fìlà Bàbá àgbà.” Ẹ yẹra fún “Ta ni èyí?” tàbí “Ṣé ẹ rántí?” Bí ẹni náà bá dárúkọ ẹnìkan ní àṣìṣe, ẹ bá a lọ. Ẹ wo ìtọ́sọ́nà ìrántí ìgbà àtijọ́ wa fún àwọn ìbéèrè jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́.

Kíkà sókè

Ẹ ka ewì kúkúrú, orin ìyìn, ìwé ọmọdé tí ọmọ ọmọ fẹ́ràn lórí ìpè kan náà, lẹ́tà láti ọ̀dọ̀ ìbátan, tàbí ojú-ìwé kan láti inú ìwé tí wọ́n fẹ́ràn. Kíkà sókè ń fún ẹni náà ní ohun parọ́rọ́ láti gbọ́ láì nílò láti dáhùn.

Kíkọrin tàbí gbígbọ́ orin papọ̀

Ẹ kọ orin tí wọ́n mọ̀ dáadáa, tàbí kí ẹ fi orin àyànfẹ́ sílẹ̀ ní ìhà yín. Kíkọrin pọ̀ rọrùn ju sísọ̀rọ̀ fún ọ̀pọ̀ ènìyàn. Ẹ wo ìtọ́sọ́nà ìgbòkègbodò orin wa.

Ẹ jọ sè tàbí yan oúnjẹ ní àkókò kan náà

Alzheimer’s Association dá a lábàá pé kí a ṣètò ìpè fídíò láti jọ sè tàbí yan oúnjẹ pàtàkì kan. Ẹ ṣètò ìpè náà ní ilé ìdáná méjèèjì. Ẹni tí ó wà níbẹ̀ lè ṣe àgbéyọ tàbí tọ́ oúnjẹ wò nígbà tí ẹ ń tẹ̀lé káàdì ìlànà oúnjẹ àtijọ́ wọn.

Ẹ jọ wo nǹkan kan

Ẹgbẹ́ náà tún dá a lábàá wíwo fíìmù àyànfẹ́ ní àkókò kan náà láti ilé tí ó yàtọ̀ nígbà tí ẹ ń sọ̀rọ̀ lórí fóònù tàbí fídíò. Fún ẹni tí ó ní dementia, fídíò kúkúrú, ìgbà tẹ́lifíṣọ̀n àtijọ́ tàbí eré bọ́ọ̀lù lè ṣiṣẹ́ dáadáa ju fíìmù kíkún lọ.

Ẹ ṣe eré jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ lórí ẹ̀rọ tí a jọ ń wò

Ọ̀pọ̀ àpù ìpè fídíò jẹ́ kí ẹ pín ojú ẹ̀rọ yín. Ẹ ṣí eré náà, ẹ sì tẹ̀; ẹni náà sọ fún yín tàbí tọ́ka sí àwòrán tí ẹ ó yàn. Tàbí kí olùrànlọ́wọ́ tí ó wà níbẹ̀ ṣí eré kan náà lórí tábìlẹ́ẹ̀tì kí ó sì tẹ̀ fún wọn nígbà tí ẹ ń sọ̀rọ̀.

Àwọn eré tí ó ń ṣiṣẹ́ dáadáa ní ọ̀nà yìí:

• Parí òwe náà: ẹ ka òwe tí a mọ̀, wọ́n sọ òpin rẹ̀, ìbéèrè ìsọ̀rọ̀ sì tẹ̀lé e.
• Àwọn méjì-méjì àwòrán: eré ìbára-mu jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ pẹ̀lú àwọn àwòrán ńlá tí ó lè máa hàn, kò sí aago àti kò sí ààmì.
• Àwọn káàdì ìjíròrò: àwòrán àti ìbéèrè ṣíṣí láti jọ sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀.
• Àwọn méjì-méjì fọ́tò: eré ìbára-mu tí a ṣe láti inú àwọn fọ́tò tí ẹ yàn lórí ẹ̀rọ yín. Àwọn fọ́tò wà nínú bráúsà yín, ẹni náà sì rí wọn nípasẹ̀ ojú ẹ̀rọ tí ẹ pín.

Àwọn ìránṣẹ́ ìgbóhùnsílẹ̀

Nígbà tí ìpè tààrà bá ṣòro, ẹ ṣe fídíò kúkúrú: ìkíni, orin, rírìn yíká àgbàlá yín. Olùrànlọ́wọ́ lè gbé e jáde ní àkókò parọ́rọ́, ní ìgbà tí ẹni náà bá gbádùn rẹ̀. Alzheimer’s Association mẹ́nu kan gbígbóhùnsílẹ̀ àti fífi àwọn àkókò pàtàkì ránṣẹ́, bíi àwọn ọmọdé tí wọ́n ń ṣí ẹ̀bùn.

Ǹjẹ́ ìpè fóònù lásán ńkọ́?

Ìpè fóònù ṣì ṣe pàtàkì. Dementia Australia dá a lábàá pípè ní àkókò kan náà lójoojúmọ́ àti láìsí ìkánjú, nítorí àwọn tí ó ní dementia lè gba àkókò láti kópa. Lórí fóònù:

• Ẹ sọ orúkọ yín àti bí ẹ ṣe jẹ́ sí wọn lójúkan: “Bàbá, Jenny ni, ọmọbìnrin yín.”
• Ẹ sọ̀rọ̀ díẹ̀díẹ̀, ní gbólóhùn kúkúrú, èrò kan lẹ́ẹ̀kan.
• Ẹ fún wọn ní ìròyìn dípò kí ẹ máa béèrè: “Mo se oúnjẹ tí ẹ fẹ́ràn ní àná.”
• Ẹ ka ewì kúkúrú, tàbí kí ẹ kọ ẹsẹ kan nínú orin àyànfẹ́.
• Ẹ jẹ́ kí ó kúrú, kí ẹ sì parí pẹ̀lú ọ̀yàyà.

Dementia Australia tún sọ pé ìpè fídíò lè ṣèrànwọ́ nígbà tí sísọ̀rọ̀ bá ti ṣòro sí i, nítorí ẹni náà lè rí ojú yín. Bí ìpè fóònù bá ń da ni lọ́kàn rú, ẹ gbìyànjú fídíò, tàbí kí ẹ ṣe òdì kejì.

Báwo ni mo ṣe lè ṣètò ìpè fídíò tí ó ń ṣiṣẹ́?

Ṣáájú ìpè náà:

1. Ẹ yan àkókò déédéé tí ẹni náà sábà máa ń ti sinmi, kí ẹ sì dúró lórí rẹ̀. Ìṣe déédéé ń ṣèrànwọ́.
2. Ẹ jọ gbèrò pẹ̀lú olùrànlọ́wọ́ tí ó wà níbẹ̀. Ìránṣẹ́ kúkúrú ní ọjọ́ kan ṣáájú ń ràn án lọ́wọ́ láti ṣètò.
3. Ẹ ṣàyẹ̀wò ẹ̀rọ náà. Tábìlẹ́ẹ̀tì lórí ohun ìdúró rọrùn ju fóònù tí a mú ní ọwọ́ lọ. Ẹ rí i dájú pé a ti gba agbára sínú rẹ̀, pé ojú ẹ̀rọ náà mọ́lẹ̀, àti pé ohùn náà ga tó. Ẹ tan àkọlé ọ̀rọ̀ bí àpù náà bá ní i tí ẹni náà sì ń kàwé dáadáa.
4. Ẹ ṣètò ìgbòkègbodò kan kí ẹ sì ṣètán gbogbo nǹkan.

Nígbà ìpè náà:

• Ẹ jókòó súnmọ́ kámẹ́rà ní ìmọ́lẹ̀ tó dára, kí ẹ kọjú sí fèrèsé dípò kí ó wà lẹ́yìn yín.
• Ẹ ṣe àfihàn ara yín ní gbogbo ìgbà, pẹ̀lú orúkọ àti bí ẹ ṣe jẹ́ sí wọn.
• Ohùn kan lẹ́ẹ̀kan. Alzheimer’s Association sọ pé ọ̀rọ̀ tí ń dàpọ̀ ṣòro fún àwọn tí ó ń gbé pẹ̀lú dementia àti àwọn tí ìgbọ́ràn wọn ti dín kù. Bí ọ̀pọ̀ ìbátan bá darapọ̀, ẹ máa gba ìgbà tàbí kí ẹ fi sílẹ̀ sí ènìyàn méjì tàbí mẹ́ta.
• Ẹ béèrè ìbéèrè kan lẹ́ẹ̀kan. Family Caregiver Alliance dá a lábàá àwọn ìbéèrè rírọrùn tí ìdáhùn wọn jẹ́ bẹ́ẹ̀ni tàbí rárá, àti fífi àwọn àṣàyàn hàn nígbà tí ẹ bá lè ṣe.
• Ẹ jẹ́ kí ìdákẹ́jẹ́ gígùn wà. Ẹ dúró de ìdáhùn. Ó dára láti dábàá ọ̀rọ̀ kan bí wọ́n bá ń wá a.
• Ẹ lo ojú àti ohùn yín. Ẹ rẹ́rìn-ín, ẹ mi orí, kí ẹ sì jẹ́ kí ohùn yín gbóná. Ìrísí ojú sábà máa ń sọ ju ọ̀rọ̀ lọ.
• Ẹ má tún wọn ṣe. Bí ẹni náà bá sọ ohun tí kò pé, ẹ jẹ́ kí ó rí bẹ́ẹ̀.

Parí ìpè náà:

• Ẹ parí kí ẹni náà tó rẹ̀, tí ó bá ṣeé ṣe ní àkókò ayọ̀.
• Ẹ lo ìdágbére kan náà ní gbogbo ìgbà: “N óo pè yín lọ́la ní ọ̀sán. Mo nífẹ̀ẹ́ yín.”
• Ẹ má fà á gùn.

Àwọn ìmọ̀ràn fún olùrànlọ́wọ́ tí ó wà níbẹ̀

Bí ẹ bá jẹ́ ọkọ tàbí aya, olùrànlọ́wọ́, arákùnrin tàbí arábìnrin tàbí òṣìṣẹ́ tí ó ń ran ìpè lọ́wọ́, ẹ̀yin ni ẹ ń jẹ́ kí ó ṣeé ṣe.

• Ẹ ṣètò ibi parọ́rọ́. Ẹ pa tẹ́lifíṣọ̀n, kí ẹ sì ti ilẹ̀kùn.
• Ẹ bẹ̀rẹ̀ ìpè náà fúnra yín, lẹ́yìn náà kí ẹ fún ẹni náà ní tábìlẹ́ẹ̀tì lórí ohun ìdúró tàbí kí ẹ mú un dání ní ìwọ̀n ojú.
• Ẹ jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ wọn, kì í ṣe níwájú wọn. Wíwà yín ń fi ni lọ́kàn balẹ̀. Ẹ rọra tọ́ wọn sọ́nà bó bá yẹ: “Ẹ wò ó, Jenny nìyí.”
• Ẹ jẹ́ ọwọ́. Ẹ gbé àwọn fọ́tò sókè, ẹ tẹ eré náà, ẹ yí tábìlẹ́ẹ̀tì láti fi yàrá náà hàn.
• Ẹ ṣọ́ fún àárẹ̀ tàbí ìbànújẹ́, kí ẹ sì jẹ́ kí olùpè mọ̀ nígbà tí ó bá tó àkókò láti parí.
• Ẹ sọ ohun tí ó ṣiṣẹ́ fún olùpè. “Ó fẹ́ràn ajá náà gan-an” ń ranni lọ́wọ́ láti ṣètò ìpè tó kàn.

NIA dábàá pé àwọn ìbátan tí ó jìnnà lè ran àgbàlagbà lọ́wọ́ láti kọ́ àwọn ẹ̀yà fóònù rẹ̀, bíi ìpè fídíò. Ní àwọn ìpele ìkẹyìn, olùrànlọ́wọ́ yóò sábà nílò láti lo ẹ̀rọ náà pátápátá. Ìyẹn dára.

Bí ẹni náà bá ń gbé ní ilé ìtọ́jú, Alzheimer’s Foundation of America dá a lábàá pé kí ẹ béèrè bóyá ilé náà ń ran àwọn ẹbí lọ́wọ́ pẹ̀lú ìpè fídíò. AFA tún mẹ́nu kan àwọn ẹbí tí ń fi fọ́tò ránṣẹ́ sí ara wọn pẹ̀lú òṣìṣẹ́ ìtọ́jú, àti fífi àwọn oúnjẹ ìpápánu àyànfẹ́ tàbí ìtùnú kékeré ránṣẹ́, lẹ́yìn tí ẹ ti ṣàyẹ̀wò ohun tí ilé náà gbà.

Kí ni bí ìpè náà kò bá lọ dáadáa?

Àwọn ìpè kan yóò dàrú, yóò tutù tàbí yóò bani nínú jẹ́. Kì í ṣe ẹ̀bi yín, kò sì túmọ̀ sí pé ìpè kò ní èrè.

• Bí ẹni náà bá dà bí ẹni tí ojú ẹ̀rọ náà ń dà láàmú, ẹ yí padà sí ìpè fóònù tàbí ìránṣẹ́ ìgbóhùnsílẹ̀.
• Bí wọ́n bá bínú tàbí banújẹ́, ẹ gba ìmọ̀lára náà, ẹ sọ ohun tí ó ń fi ọkàn balẹ̀, kí ẹ sì parí jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́.
• Bí ìpè bá sábà máa ń lọ ní ọ̀nà tí kò dára ní àkókò ọjọ́ kan, ẹ gbìyànjú àkókò mìíràn.
• Bí wọ́n bá rò pé ẹlòmíràn ni yín, ẹ bá a lọ pẹ̀lú inú rere.

Ó dára láti parí ní kùtùkùtù. Ìpè kúkúrú tí ó ní ọ̀yàyà jẹ́ èsì rere.

Láàárín àwọn ìpè

Ẹ wà níbẹ̀ ní àwọn ọ̀nà mìíràn. Dementia Australia dá a lábàá fífi káàdì, ímeèlì, fọ́tò tàbí ẹ̀bùn kékeré ránṣẹ́. Káàdì ránṣẹ́ ọlọ́sẹ̀ kan pẹ̀lú fọ́tò ńlá kan àti ìwé kúkúrú ni a lè kà léraléra. Àwọn káàdì ìjíròrò tí a lè tẹ̀ jáde tí a fi ránṣẹ́ sí olùrànlọ́wọ́ lè fún ìpè tó kàn ní àkọlé tí ó ti ṣetán.

Fún àwọn ìmọ̀ràn lórí yíyan àti ṣíṣètò tábìlẹ́ẹ̀tì, ẹ wo tábìlẹ́ẹ̀tì àti àwọn ojú ẹ̀rọ. Fún àkókò ní ojúkojú, ẹ wo ìtọ́sọ́nà wa lórí ìbẹ̀wò.