Manma'å'ñao

Yanggen Mumut i Taotao ni Guaha Dementia Pat Sinisedi nu i Aktibidåt

Ma'aprueba 6 minutos na tinige'Ginen i gurupon Golden Moments · taimanu in tuge'

I åpmam na ineppe

Yanggen i taotao ni guaha dementia ilek-ña na ti malago', respeta sinisedi ya un chagi ta'lo despues pat un ofresi otro. Guaha rason maolek na mumut: sina mampos makkat pat parehu ha' para famagu'on i che'cho', yayas, guaha chetnot, ñalang, pat maolek ha' lina'la' gi boruka. Cha'-mu å'å'gang pat cha'-mu fuetsas. Na'fásil, ofresi dos na inagofli'e', pat gagao ayudå-ña. Inmuttan na kåmbion gi fina'tinas, espesiatmente despues di chetnot pat nuebu na åmot, nesesita na un hasso i doktu ensegidas.

  • I "ti malago'" ineppe ni debi un respeta, ti problema ni debi un ganna.
  • Guaha rason na mumut: mampos makkat, mampos para famagu'on, yayas, ti maolek, ti kómodo, pat maolek ha' lina'la'.
  • Suha, nangga, ya un chagi ta'lo despues, gi otro na ora, pat gi mas fásil na manera.
  • Mas maolek yanggen un gagao ayudå-ña kinu un gagao na u cho'gue ha'.
  • Cha'-mu å'å'gang, cha'-mu fuetsas, cha'-mu faisen pat korehi. Atan lokkue' håo mismo kao manadahi pat masusedi hao.
  • Inmuttan na kåmbion gi fina'tinas, pat kåmbion na manhihot, espesiatmente yanggen guaha chetnot pat nuebu na åmot, debi un hasso i doktu ensegidas.
Gi este na pahina (7 seksion siha)
  1. Sa’ håfa na mumut i taotao ni guaha dementia gi aktibidåt?
  2. Håfa siña hu chagi yanggen ilek-ña na ti malago’?
  3. Håfa debi hu sangåni yanggen sinisedi?
  4. Håfa debi hu evita?
  5. Tåya’ manhihot na muma’utot, håfa siña hu chagi para hu komprende?
  6. Ngai’an na debi hu kuentusi i doktu put muma’utot pat sinisedi?
  7. Maolek ha’ yanggen ti in cho’gue håfa?

Un prepara todu, un ofresi un huegu pat un mamokkat, ya un hungok “Ti malago’.” Pat maolek ha’ i tutuhon i aktibidåt ya u funhåyan gi ma empenta i tablet yan ma’gas na palabra. Siña nina’ma’åñao, ya sessu masusedi. I muma’utot yan i sinisedi, kadalåk, un mensåhi, ti finattoigui. Yanggen un komprende håfa i mensåhi, siña ha tåtngo’ hao håfa para un chagi.

Sa’ håfa na mumut i taotao ni guaha dementia gi aktibidåt?

Kadalåk guaha rason, maskeseha ti siña ha sangåni i taotao gi palabra. I Alzheimer’s Association ha sangåni na i muma’utot siña kumekeilek-ña na ti siña i taotao cho’gue i che’cho’ pat ma’å’ñao para u chagi. Guaha rason siha tånto como:

  • Mampus makkat. På’go i aktibidåt ha nesesita abilidad ni ma na’makkat i dementia, ya mama’å’ñao yanggen ti ma cho’gue maolek gi me’nan otro.
  • Parehu ha’ para famagu’on. I manåmko’ ma ripara i litratu ni parehu para famagu’on, i bos ni parehu kanta para famagu’on, yan i aktibidåt ni parehu para famagu’on.
  • Yayas. Meggai na taotao menus fuetsa gi despues di talo’åni. Atan aktibidåt siha ni kalma gi despues di talo’åni.
  • Ti kómodo gi tataotao-ña. I National Institute on Aging (NIA) ha lista i chetnot, ti nahong na maigo’, chinatsaga gi li’e’ pat hungok, ti siña konsigi, ñalang, minahalom, yan i efekto gi nuebu na åmot siha como rason ni siña nina’ma’a’ñao.
  • Meggai masusedi. Un dikike’ na telebision, meggai na kombetsasion, pat un kuåtto ni maolek ha’ lina’la’ siña nina’ma’a’ñao.
  • Siente ma fuetsas. I NIA ha sangåni na i ma fuetsas i taotao para u cho’gue håfa ni ma na’makkat i Alzheimer’s, pat para u hasso i masusedi pat taotao, siña rason ni ma’fåbot.
  • Tristiha. Yanggen ti ha gofli’e’ håfa, siña señat di tristiha, ya maolek na un sangåni i doktu.
  • Ti malago’ ha’. I manåmko’ siña ha’ masångan na ti malago’.

Håfa siña hu chagi yanggen ilek-ña na ti malago’?

Respeta sinisedi i “ti malago’”, pues tulaika håfa: i ora, i aktibidåt, i tinifong, pat i manera ni un faisen.

  1. Polo ha’ på’go. “Maolek ha’. Siña despues.” Pues na’suha sin ma’åñao.
  2. Chagi ta’lo despues. I Alzheimer’s Association ha rekomenda na un chagi ta’lo despues, pat gi otro na ora gi ha’åni.
  3. Na’dikike’. Un pareha ha’ imbes di enteru na huegu. Un toåya ha’ imbes di i basula. Menos litratu, menus inagofli’e’, ya na’annok i litratu.
  4. Ofresi dos na inagofli’e’. “Malago’ hao tumåtang i litratu paluma siha pat umékungok musikå?” I inagofli’e’ ha nå’i ta’lo i siniente na guaha kontrol-ña.
  5. Gagao ayudå imbes di un gagao na u cho’gue ha’. “Siña un ayuda yu’ manu’a i esti siha?” pat “Siña un sangåni yu’ håfa na kulot mas bunitu?” Mas magof i taotao yanggen ha siente na ma nesesita, kinu ma chachagi.
  6. Tutuhon håo mismo. Tutuhon i aktibidåt gi fi’on-ña sin un faisen. Meggai na taotao ma u’usa yanggen guaha esta masusesedi, ya yanggen ti ma u’usa, måolek ha’ sa’ umásaga hamyo.
  7. Tulaika para håfa ni mas fisikåt pat mas kalma. Un dikike’ na mamokkat, musikå, nengkanno’, doblan i magagu, pat un magof na pausa gi kalma na hånâo. I NIA ha rekomenda na un na’fanila’ i atension para musikå, lebblu, pat mamokkat.
  8. Na’fancho’gue gi manera-ña. Yanggen malago’ ha chagi gi otro na manera kinu i arekla, maolek ha’. I Alzheimer’s Association ha rekomenda na un fleksipble.

Håfa debi hu sangåni yanggen sinisedi?

Despåsio, na’påkko i bos-mu, ya na’seguru gue’. I inatruduksi gi Alzheimer’s Association put lina’fåbot ha rekomenda na un suha ya un gagao lisensia, un usa palabra siha ni kalma yan positibu, ya un ofresi dos na inagofli’e’. Palabra siha gi este na manera:

  • “Dispensa, este na aktibidåt nina’sinisedi. Nihi ta para.”
  • “Maolek ha’ håfa un chocho’gue. Gaigi yu’ guini.”
  • “Guaha tiempo-mu para un ayuda yu’ gi otro na kosas?”
  • “Ta gimen kåfe imbes?”

Pues na’funhåyan i aktibidåt sin un na’gråndi i asunto. I konsehu put kumuentos guaha mas put håfa para un sangåni.

Håfa debi hu evita?

Guaha rason siha ni siña muna’lamas.

  • Cha’-mu å’å’gang pat cha’-mu fuetsas. “Nihi, un biåhi ha’ ta’lo” pat “Un gofli’e’ este” ti sessu u ayuda.
  • Cha’-mu faisen pat korehi. “Un tungo’ håfa este” pat “Åhe’, ti maolek enao” ha na’mas takhilo’.
  • Cha’-mu hasso na kontra hao. I NIA ha hassuyi i manmamå’gas na i chetnot, ti i taotao, ha na’susedi este na kåmbion.
  • Cha’-mu masusedi pat adahi. I Alzheimer’s Association ha rekomenda na cha’-mu na’hulo’ i bos-mu, cha’-mu fa’nu’i nina’ma’åñao, cha’-mu sotta gi rincon, cha’-mu masusedi, cha’-mu penta, cha’-mu kritika, cha’-mu ignora, cha’-mu å’å’gang, ya cha’-mu cho’gue immuttan na gåo’-taotao gi tåtte-ña ni ti ha li’e’.
  • Cha’-mu usa nina’ma’å’ñao gi korason. “Hu prepara todu este para hågu” ha na’ma’åñao hamyo los dos.
  • Cha’-mu na’fanmåta i taotao. “Fattoigui” pat “Makkat” ha nå’nå’ i rason ya ha na’mas makkat para ma sulon.

Tåya’ manhihot na muma’utot, håfa siña hu chagi para hu komprende?

Tugi un dikike’ na nota gi un pat dos simåna. I NIA ha sangåni na i inatan i kåmbion gi fina’tinas siña ha ayuda i manmamå’gas yan i prufesionåt gi hinemlo’ para u ripara i padron ya u sodda’ i rason.

Tugi:

  • i ora gi ha’åni;
  • håfa un ofresi yan taimanu un faisen;
  • håfa masusesedi gi uriya-miyo (boruka, bisita, telebision);
  • taimanu maigo’, kumenta yan gimen, yan ngai’an na biåhi ma usa i banyo;
  • maseha håfa na nuebu na åmot pat chetnot ni på’go ha’ masusedi.

Kadalåk manli’e’ i padron ensegidas: muma’utot ha’ despues di alas 4 gi pupuengi, gi un huegu ha’, pat yanggen gaigi i telebision. I giha gi Family Caregiver Alliance put fina’tinas gi dementia ha sangåni gi fásil na manera: ti siña ta tulaika i taotao, låo siña ta tulaika i fina’tinas-ta yan i lugåt.

Ngai’an na debi hu kuentusi i doktu put muma’utot pat sinisedi?

Kuentusi i doktu yanggen i fina’tinas humuyong immuttan, manhihot, pat yan otro na señat di chetnot. I NIA ha sangåni na immuttan na kåmbion gi fina’tinas, pat kåmbion na manhihot, espesiatmente yanggen guaha chetnot pat nuebu na åmot, debi un hasso i doktu ensegidas.

Hasso i doktu-ña ensegidas yanggen un ripara:

  • immuttan na kinenfusa pat un dångkulo na kåmbion gi unas kuåntos oras pat ha’åni;
  • señat di chetnot, tånto como inagong, ma protehi un påtte gi tataotao, pat nuebu na chinatsaga gi minalak;
  • kalentura pat otro na señat di chetnot;
  • nuebu na åmot pat tinilaika na åmot ya despues guaha kåmbion gi fina’tinas;
  • ti ha gofli’e’ kasi todu, tumånges pat ha na’suha gui’ gi mas di dos simåna;
  • mumutut chumocho pat gumimen.

I Alzheimer’s Association ha rekomenda un maolek na inekungok gi doktu para maseha håyi ni guaha problema gi fina’tinas, espesiatmente yanggen humuyong immuttan. I Family Caregiver Alliance lokkue’ ha rekomenda na un chek ha’ finene’na gi doktu, sa’ siña guaha rason gi hinemlo’. Cha’-mu tutuhon, para, pat tulaika maseha håfa na åmot sin un kuentusi i doktu pat i para u na’i åmot.

Yanggen guaha gi piligru pat guaha señat di emerhensia gi hinemlo’, ågang 911. I NIA ha rekomenda na un sangåni i umeppe na guaha dementia i taotao.

Maolek ha’ yanggen ti in cho’gue håfa?

Hunggan. Guaha ha’åni na i mas maolek na aktibidåt tåya’ aktibidåt: umásaga hamyo, umachikak i kannai, umékungok un kanta ni ma gofli’e’, pat umatan i paluma gi bentåna. Ti enao linachi. I giha-måmi put mañåga hamyo ha eksplika sa’ håfa na siña maolek na desision i para mås temprano, pat ti ma tutuhon.

kuestion siha ni' ma'usa

Maolek ha' yanggen ti u cho'gue aktibidåt?

Hunggan, gi maseha håfa na ha'åni. Siña basta ha' na umásaga hamyo, umékungok musikå, pat umatan i lina'la' gi sanhiyong. Yanggen un taotao ti ha gofli'e' todu gi durånten umasenu simåna, sangåni i doktu-ña, sa' siña guaha lokkue' tristiha, chetnot pat otro na problema gi hinemlo'.

Sa' håfa na mumut gi kosas ni antes ha gofli'e'?

Un aktibidåt ni ha gofli'e' antes siña umana'sinisedi på'go, sa' nesesita abilidad ni ma na'makkat i dementia. Siña lokkue' siente mama'å'ñao i taotao. Chagi un påtte mas fásil gi mismu na aktibidåt, tånto como un suetti i boton siha imbes di un tasi, pat un atan i litratu gi hatdin imbes di un tånom.

Debi hu chagi na hu konbense gue'?

Åhe'. I fuetsan i taotao para u cho'gue håfa ni ma na'makkat i dementia un rason ni ma tungo' na siña muna'fåbot. Respeta i "ti malago'", tulaika i kombetsasion, ya un ofresi ta'lo despues pat gi otro na manera.

Ngai'an na i kåmbion gi fina'tinas un emerhensia?

Ågang 911 yanggen guaha taotao gi piligru pat guaha señat di emerhensia gi hinemlo'. Para immuttan na kinenfusa pat fina'tinas ni manhihot gi unas kuåntos oras pat ha'åni, espesiatmente yanggen guaha kalentura, chetnot pat nuebu na åmot, ågang i doktu-ña ensegidas.

Fuente siha

Manma'a'agang ham para i organisasion yan i tinige' siha ni' ha dipende gi este na pahina. Kada unu ma chek annai ma na'fa'nu'i i pahina.

  1. Activities · Alzheimer's Association
  2. Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
  3. Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging
  4. Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  5. Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance

Listo para un gå'ga'?

Dañkulu na litråtu siha, taya' tiempo, taya' puntu yan taya' para un siña ma'ayek. Manmalago' ham gi i browser-miyu.

Na'i hao este na gå'ga' siha

I libre na app Golden Moments para iPhone, iPad yan Android: dangkolo na baldosa siha, gå'ga' siha ni' guaha litråton familia-mu, yan litråtu siha ni' siña ma cho'gue sin Wi‑Fi. Taya' kuenta, anunsio, timer pat puntos.